«مرقع عمادالکتاب» دریچه‌ای برای بازشناسی میراث خوشنویسی قزوین است.

 مدیر پروژه جمع‌آوری و انتشار کتاب «مرقع عمادالکتاب»، در مراسم رونمایی این اثر، بر جایگاه رفیع خوشنویسی در فرهنگ و هنر ایرانی تاکید کرد. حجت الاسلام والمسلمین خسروی قزوین را مهد خوشنویسی ایران دانست و گفت: هنرمندان این سرزمین با پیچ‌ و خم قلم توانسته‌اند دل‌ها را به عالم عشق پیوند بزنند و آثار ارزشمندی را برای نسل‌های آینده به یادگار بگذارند. مدیر پروژه جمع‌آوری «مرقع عمادالکتاب» ادامه داد: ایده انتشار این اثر با پیشنهاد دکتر عارف‌نیا شکل گرفت و پس از مراجعه به کتابخانه ملی، در میان آثار موجود، مجموعه‌ای از آثار مرحوم عمادالکتاب شناسایی شد. وی بیان کرد: در این مجموعه چند برگ به‌هم‌پیوسته شامل چهار صلوات از خواجه نصیرالدین طوسی برای پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع)، حضرت زهرا(س) و امام حسن مجتبی(ع) وجود داشت، اما برگ مربوط به امام حسین(ع) در مجموعه موجود نبود و مشخص نیست مفقود شده یا به دلایل دیگری از مجموعه جدا شده است. خسروی با اشاره به همکاری استاد امیر فلسفی در تدوین مقدمه این اثر گفت: از ایشان درخواست کردیم مقدمه‌ای برای کتاب بنویسند. استاد فلسفی پس از مشاهده اصل اثر، آن را اثری بی‌نظیر و شایسته بررسی بیشتر درباره عمادالکتاب دانستند و مقدمه‌ای جامع و فنی برای آن تدوین کردند. وی افزود: همچنین از استاد فلسفی درخواست کردیم عنوان کتاب را با خط ایشان مزین کنند که «مرقع عمادالکتاب» را با ترکیب‌بندی زیبا و هنرمندانه به نگارش درآوردند که از ایشان قدردانی می‌کنیم. وی «مرقع عمادالکتاب» را از نظر ترکیب‌بندی و ارزش هنری اثری قابل توجه دانست و خاطرنشان کرد: آثار عمادالکتاب همچنان در بخش‌هایی از تهران از جمله کتیبه سردر دانشکده الهیات و سردر بیمارستان فیروزآبادی شهرری قابل مشاهده است و نمونه‌هایی از آثار و نوشته‌های او در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) نیز وجود دارد. خسروی با اشاره به بخش‌هایی از زندگی این خوشنویس برجسته گفت: عمادالکتاب در دوران مشروطه پنج سال زندانی بود و در دوران حبس، تصویری از چهره خود ترسیم کرد که این اثر نیز در کتاب حاضر منتشر شده است. وی در پایان ابراز امیدواری کرد رونمایی از «مرقع عمادالکتاب» زمینه‌ای برای شناخت بیشتر این هنرمند و توجه جدی‌تر پژوهشگران و هنرمندان به میراث خوشنویسی قزوین باشد.

مرقع عمادالکتاب؛ پیوند هنر خوشنویسی قزوین با میراث فرهنگی ایران

مدیرعامل شرکت چاپ و نشر ملی ایران انتشار «مرقع عمادالکتاب» اقدامی برای ثبت، معرفی و انتقال میراث هنری و فرهنگی ایران به نسل‌های آینده دانست. امین عارف نیا در آیین رونمایی کتاب «مرقع عمادالکتاب» که همزمان با هفته فرهنگی قزوین، با حضور جمعی از مدیران فرهنگی و استادان در سالن اجتماعات فرهنگسرای بانو حضرت زهرا(س) برگزار شد در بیان جایگاه تاریخی و فرهنگی قزوین گفت: قزوین یکی از کانون‌های شکل‌گیری و تداوم فرهنگ ایرانی است و در معماری، شعر، ادب، هنر و به‌ویژه خوشنویسی، نقشی فراتر از ظرفیت جغرافیایی خود در تاریخ ایران داشته است. وی افزود: قزوین در دوره صفویه برای مدتی پایتخت ایران بود و این انتخاب صرفاً تصمیمی سیاسی و جغرافیایی نبود، بلکه نشان‌دهنده ظرفیت و جایگاه این شهر در ساختار تمدنی و فرهنگی ایران آن روزگار بود. مدیرعامل شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران با بیان اینکه خوشنویسی یکی از زیباترین جلوه‌های انتقال فرهنگی در ایران است، تصریح کرد: در خوشنویسی ایرانی، کلمه تنها نوشته نمی‌شود، بلکه زیبایی، موسیقی و معنا در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ از همین رو خوشنویسی را نباید صرفاً یک هنر تجسمی دانست، بلکه بخشی از میراث نوشتاری ایران است. عارف‌نیا ادامه داد: قزوین در تاریخ خوشنویسی ایران نام‌های بزرگی را پرورش داده و عنوان پایتخت خوشنویسی ایران، یک عنوان تشریفاتی نیست، بلکه پشت آن سابقه تاریخی، سنت هنری و نسل‌هایی از استادان و هنرمندان قرار دارد. وی گفت: عمادالکتاب از استادان برجسته نستعلیق بود و در خطوط دیگری همچون نسخ و شکسته‌نستعلیق نیز توانایی داشت، اما اهمیت او تنها در مهارت فنی خلاصه نمی‌شود؛ او معلم و انتقال‌دهنده سنت خوشنویسی به نسل‌های بعد نیز بود. مدیرعامل شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران اظهار کرد: هنرمندی که اثر خلق می‌کند، یک اثر به جا می‌گذارد، اما هنرمندی که دانش و تجربه خود را به نسل بعد منتقل می‌کند، یک جریان فرهنگی ایجاد می‌کند و عمادالکتاب از این منظر جایگاه ویژه‌ای در تاریخ هنر و انتقال فرهنگی ایران دارد. وی درباره اثر «مرقع عمادالکتاب» گفت: این اثر شامل هشت قطعه خوشنویسی از آثار عمادالکتاب در خطوطی همچون نستعلیق، شکسته‌نستعلیق، نسخ و ثلث است و مخاطب امروز به واسطه این کتاب، علاوه بر آشنایی با نام و جایگاه این هنرمند، امکان مواجهه با خود آثار او را پیدا می‌کند. عارف‌ نیا تأکید کرد: انتشار و مستندسازی آثار هنری موجب می‌شود میراث فرهنگی از مجموعه‌های محدود خارج شده و در دسترس شمار بیشتری از مردم و نسل‌های آینده قرار گیرد؛ بنابراین انتشار «مرقع عمادالکتاب» را باید اقدامی برای حفاظت، معرفی و انتقال میراث هنری ایران دانست. وی با اشاره به ضرورت پیوند میراث فرهنگی با نسل جوان خاطرنشان کرد: پرداختن به آثار استادانی چون عمادالکتاب صرفاً نگاه به گذشته نیست، بلکه نوعی سرمایه‌گذاری برای آینده است و اگر گذشته فرهنگی خود را نشناسیم، در ساختن آینده فرهنگی نیز با مشکل مواجه خواهیم شد. مدیرعامل شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران همچنین گفت: قزوین علاوه بر گذشته پرافتخار، ظرفیت بازتولید فرهنگی دارد و هفته فرهنگی قزوین می‌تواند فرصتی برای معرفی میراث این شهر به زبان امروز و آشنایی نسل جوان با بزرگان هنر و فرهنگ باشد. عارف‌ نیا با تأکید بر مسئولیت مجموعه‌های فرهنگی و صنعت نشر در حفظ میراث ملی افزود: چاپ و نشر زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که در خدمت دانش، فرهنگ و هویت ملی قرار گیرد و تولید چنین آثاری را یک مسئولیت فرهنگی می‌دانیم. وی در پایان با اشاره به جنبه معنوی این اثر اظهار کرد: «مرقع عمادالکتاب» به مناسبت یک‌هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اعظم(ص) و با نیت تقدیم این اثر به ساحت مقدس پیامبر گرامی اسلام(ص) ارائه شده است؛ موضوعی که در پیوند میان هنر خوشنویسی ایرانی و معارف اسلامی، جایگاه ویژه ای دارد.

قزوین باید داستان بزرگان فرهنگ و هنر خود را برای نسل جدید روایت کند

رئیس اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بر ضرورت بازخوانی میراث فرهنگی و هنری کشور و تقویت پیوند با ادبیات، داستان و هنرهای اصیل ایرانی جهت حفظ پیوند نسل جدید با هویت ایرانی تاکید کرد. احسان اله شکراللهی در آیین رونمایی از کتاب «مرقع عمادالکتاب» که همزمان با هفته فرهنگی قزوین برگزار شد، گفت: امروز شاهد بروز پدیده‌ای در بسیاری از خانواده‌ها هستیم و آن گسست نسلی و فرهنگی است؛ موضوعی که بخشی از آن به کم‌توجهی ما به مقولات فرهنگی و هنری بازمی‌گردد. وی با اشاره به ضرورت توجه بیشتر به نسل نوجوان و جوان افزود: وقتی در یک جمع فرهنگی حضور پیدا می‌کنیم و جوانان و نوجوانان حضور پررنگی ندارند، باید درباره چرایی این فاصله تأمل کنیم، ما نتوانسته‌ایم ظرفیت‌های فرهنگی و هنری کشور را آن‌گونه که باید به نسل جدید منتقل کنیم. شکراللهی با بیان اینکه ادبیات فارسی یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای فرهنگی ایران است، تصریح کرد: در کنار شعر و ادبیات، خوشنویسی از مهم‌ترین بسترهایی است که زیبایی و مفاهیم ادبیات فارسی را در طول قرن‌ها به نسل‌های مختلف منتقل کرده است. رئیس اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، داستان را مؤثرترین ابزارهای انتقال فرهنگ دانست و گفت: داستان می‌تواند کودکان و نوجوانان را با تاریخ، فرهنگ و هویت خود پیوند دهد، کشورهایی که از ظرفیت داستان برای تربیت نسل جدید استفاده کرده‌اند، توانسته‌اند مسیر فرهنگی و تربیتی خود را بهتر طی کنند. شکراللهی با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی قزوین اظهار کرد: قزوین بیش از هزار بنای تاریخی دارد و مجموعه‌ای از مسجدها، آب‌انبارها، بازارها و بناهای ارزشمند تاریخی در این شهر وجود دارد که هنوز آن‌گونه که باید معرفی نشده‌اند. وی با تأکید بر ضرورت معرفی چهره‌های فرهنگی و هنری قزوین افزود: شخصیت‌هایی مانند میرعماد، درویش عبدالمجید طالقانی و عمادالکتاب ظرفیت‌های بزرگی برای داستان‌پردازی، تولید فیلم و سریال و معرفی تاریخ و فرهنگ ایران دارند. شکراللهی، زندگی عمادالکتاب را سرشار از فراز و نشیب‌های تاریخی و اجتماعی دانست و گفت: عمادالکتاب تنها یک خوشنویس برجسته نبود، او در تحولات اجتماعی دوره خود حضور داشت و با وجود دشواری‌های فراوان زندگی، عشق عمیقی به ایران داشت. وی با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی و علمی عمادالکتاب اظهار کرد: او در پنج دوره سلطنتی زندگی کرد و آموزش دو ولیعهد را که بعدها به پادشاهی رسیدند، برعهده داشت. همچنین به چند زبان آشنا بود و در حوزه‌های مختلف فرهنگی و ادبی فعالیت داشت. رئیس اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ادامه داد: عمادالکتاب شاهنامه را به زیباترین شکل کتابت کرد و آثار و نوشته‌های او بخشی از تاریخ خوشنویسی و فرهنگ مکتوب ایران را شکل می‌دهد. زندگی او آن‌قدر ظرفیت داستانی دارد که می‌توان از آن رمان، فیلم و حتی سریال ساخت. شکراللهی با تأکید بر ضرورت گردآوری اسناد مربوط به عمادالکتاب گفت: اسناد و مدارک مربوط به این هنرمند در مراکز آرشیوی مختلف پراکنده است و باید همه این اسناد، کتاب‌ها، قطعات و نوشته‌ها گردآوری و بررسی شود تا بتوان روایت دقیق‌تری از زندگی و شخصیت او ارائه کرد. وی یکی از اقدامات مهم عمادالکتاب را تحول در آموزش خوشنویسی دانست و گفت: او با الهام از شیوه‌های آموزشی جدید، ۳۶ رسم‌المشق برای مقاطع مختلف تحصیلی طراحی و تلاش کرد آموزش خوشنویسی را از یک دوره طولانی و انحصاری به فرآیندی کوتاه‌تر و قابل دسترس برای عموم تبدیل کند. شکراللهی در پایان با قدردانی از شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران برای انتشار «مرقع عمادالکتاب» خاطرنشان کرد: انتشار چنین آثاری می‌تواند زمینه‌ای برای بازشناسی میراث مکتوب ایران و معرفی شخصیت‌هایی باشد که بخشی از هویت فرهنگی این سرزمین را ساخته‌اند.

عمادالکتاب، نام قزوین را در تاریخ خوشنویسی ایران ماندگار کرد

پژوهشگر و خوشنویس و مجموعه‌دار قزوینی، با تأکید بر جایگاه تاریخی قزوین در هنر خوشنویسی ایران گفت: عمادالکتاب سیفی قزوینی از برجسته‌ترین چهره‌های خوشنویسی ایران و حلقه وصل میان خوشنویسی سنتی و هنر معاصر است که نقش مهمی در انتقال میراث این هنر به نسل‌های بعد ایفا کرد. استاد احمد ابوطالبیان در آیین رونمایی از کتاب «مرقع عمادالکتاب» اظهار کرد: قزوین سرزمینی است که در طول تاریخ، بزرگان و استادان بسیاری را در عرصه فرهنگ، ادب و هنر به ایران معرفی کرده و نام‌های بزرگی در تاریخ خوشنویسی با این سرزمین پیوند خورده است. وی با اشاره به پیشینه درخشان خوشنویسی قزوین افزود: از ابن‌ماجه و نصیرالدین عبدالله قزوینی تا میرعماد حسنی قزوینی، عبدالرشید دیلمی، درویش عبدالمجید طالقانی، زین‌العابدین شریفی قزوینی و دیگر استادان، قزوین همواره یکی از کانون‌های مهم پرورش هنر خوشنویسی ایران بوده است. این پژوهشگر خوشنویسی با بیان اینکه دغدغه برگزارکنندگان برای معرفی و احیای میراث عمادالکتاب شایسته تقدیر است، تصریح کرد: زبان فرهنگ، ادب و هنر این سرزمین قرن‌هاست به حیات خود ادامه داده و خوشنویسی یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این میراث فرهنگی است. ابوطالبیان درباره جایگاه خط در فرهنگ ایرانی گفت: خط زیبا، تجلی عالم معنا در جلوه صورت و نوعی هندسه روحانی است که می‌تواند زیبایی، معنا و حقیقت را در قالبی ماندگار به مخاطب منتقل کند. وی عمادالکتاب را از خوشنویسان چندقلمی و جامع ایران دانست و ادامه داد: عمادالکتاب در نگارش خطوط مختلف از جمله نسخ، ثلث، محقق، ریحان، توقیع، رقاع، تعلیق، نستعلیق، شکسته‌ نستعلیق و شکسته تحریری تبحر داشت و از قلم غبار تا کتابت و کتیبه، آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشت. این مجموعه‌دار قزوینی با اشاره به زندگی و فعالیت‌های هنری عمادالکتاب بیان کرد: محمدحسین سیفی قزوینی، مشهور به عمادالکتاب، در ۲۵ فروردین ۱۲۴۰ متولد شد و پس از فراگیری علوم متداول، خوشنویسی را نزد استادانی همچون میرزا محمدعلی قزوینی آموخت. وی افزود: عمادالکتاب در طول زندگی خود آثار ارزشمندی از جمله کتابت شاهنامه فردوسی، «بیستون» و «اوصاف‌الاشراف» و همچنین کتیبه‌های بناها و اماکن مختلف را خلق کرد و در کنار فعالیت هنری، نقش مهمی در آموزش و تربیت نسل جدید خوشنویسان داشت. ابوطالبیان با اشاره به شاگردان برجسته عمادالکتاب گفت: استادانی همچون حسن زرین‌خط، علی منصوری، محمد فرزین، علی‌اکبر سروش و به‌ویژه استاد علی‌اکبر کاوه از شاگردان او بودند و آثار و آموزش‌های آنان در شکل‌گیری خوشنویسی معاصر ایران تأثیرگذار شد. این پژوهشگر خوشنویسی، عمادالکتاب را هنرمندی متأثر از تحولات اجتماعی و سیاسی عصر خود دانست و اظهار کرد: در تاریخ خوشنویسی ایران، کمتر هنرمندی را می‌توان یافت که به دلیل فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی زندان و تبعید را تجربه کرده باشد؛ با این حال عمادالکتاب حتی در دوران حبس نیز از آموزش و آفرینش هنری دست نکشید. وی ادامه داد: عمادالکتاب هنرمندی چندوجهی بود و علاوه بر خوشنویسی، در نگارگری، نقاشی و عکاسی فعالیت داشت و با موسیقی نیز آشنا بود. او در دوره‌ای زندگی کرد که جامعه ایران با ورود پدیده‌هایی همچون عکاسی، چاپ و گرامافون در حال عبور از سنت به سوی مدرنیته بود. ابوطالبیان با تأکید بر نقش تاریخی عمادالکتاب در تداوم هنر خوشنویسی خاطرنشان کرد: عمادالکتاب حلقه وصل میان خوشنویسی سنتی اواخر دوره قاجار و خوشنویسی معاصر ایران بود و اگر حضور و ظهور او نبود، مسیر تحول و انتقال برخی شیوه‌های خوشنویسی، به‌ویژه نستعلیق، به شکل امروز رقم نمی‌خورد. وی با اشاره به فعالیت‌های آموزشی عمادالکتاب گفت: تولید مجموعه‌های آموزشی و تربیت شاگردان فراوان، از دیگر خدمات ماندگار این استاد بزرگ بود و میراث او تنها به آثار مکتوب محدود نمی‌شود، بلکه بخش مهمی از آن در شاگردان و مکتبی که ایجاد کرد، استمرار یافت. ابوطالبیان در پایان تأکید کرد: عمادالکتاب سیفی قزوینی را می‌توان نماد استقامت، چندهنری بودن، آموزش و پیوند میان هنر گذشته و معاصر ایران دانست؛ میراثی که همچنان یکی از ستارگان درخشان سپهر فرهنگ و هنر این سرزمین به شمار می رود.

عمادالکتاب حلقه وصل خوشنویسی قاجار با دوره معاصر بود

مدیرعامل انجمن خوشنویسان ایران با تأکید بر جایگاه کم‌نظیر عمادالکتاب در تاریخ خوشنویسی کشور گفت: عمادالکتاب در دوره‌ای که خوشنویسی ایران با ضعف و کمبود استادان تراز اول مواجه بود، با پرورش شاگردان متعدد و خلق آثار ماندگار، به حلقه وصلی میان خوشنویسی دوره قاجار و دوران معاصر تبدیل شد. میرحیدر موسوی در آیین رونمایی از اثر نفیس «مرقع عمادالکتاب» که در فرهنگسرای بانو حضرت زهرا(س) قزوین برگزار شد، اظهار کرد: درباره زندگی و جایگاه عمادالکتاب مطالب بسیاری مطرح شد و لازم است در این فرصت بر جامعیت و جایگاه هنری این استاد تأکید کنم. وی افزود: عمادالکتاب از جمله هنرمندانی بود که در مسیرهای مختلف خوشنویسی فعالیت کرد و اقلام متنوعی را به رشته تحریر درآورد؛ در حالی که در دوره فعالیت او، خوشنویسی ایران یکی از دوره‌های دشوار خود را سپری می‌کرد و استادان تراز اول چندانی وجود نداشتند. مدیرعامل انجمن خوشنویسان ایران ادامه داد: اگر عمادالکتاب در آن دوره حضور نداشت، خوشنویسی معاصر ایران با آسیب جدی مواجه می‌شد؛ چراکه او توانست به عنوان حلقه‌ای میان خوشنویسی دوره قاجار و دوره معاصر عمل کند و با تربیت شاگردان متعدد، تأثیر قابل توجهی بر نسل‌های بعدی خوشنویسان بگذارد. موسوی با اشاره به تنوع آثار عمادالکتاب تصریح کرد: یکی از ویژگی‌های مهم او، توانایی در نگارش شیوه‌ها و اقلام مختلف بود. طبیعی است که در میان این آثار، برخی از نظر هنری موفق‌تر و برخی ضعیف‌تر باشند، اما یک اثر شاخص از یک هنرمند می‌تواند جایگاه واقعی او را در تاریخ هنر نشان دهد. وی خاطرنشان کرد: در خوشنویسی، خلق یک اثر تراز اول کار بسیار دشواری است و اگر هنرمندی بتواند حتی یک اثر ممتاز و شاخص خلق کند، همین اثر می‌تواند جایگاه او را در تاریخ خوشنویسی تثبیت کند. مدیرعامل انجمن خوشنویسان ایران گفت: یکی از نمونه‌های ارزشمند آثار عمادالکتاب را مشاهده کرده‌ام که از نظر کیفیت کتابت، قابل مقایسه با آثار استادان بزرگی همچون سلطان‌ محمدحسین شیرازی است و حتی از نظر کرسی‌بندی در برخی موارد از آثار آنان قوی‌تر به نظر می‌رسد. موسوی همچنین به آثار عمادالکتاب در دوران زندان اشاره کرد و افزود: سیاه‌مشق‌هایی که عمادالکتاب در زندان خلق کرد، از نظر ترکیب‌بندی بسیار ارزشمند و صاحب سبک است و در شکل‌گیری و توسعه سیاه‌مشق‌های دوره‌های بعد نیز تأثیرگذار بوده است. وی در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان آیین رونمایی «مرقع عمادالکتاب» اظهار کرد: امروز روزی به‌یادماندنی برای شهر قزوین و جامعه خوشنویسی کشور بود و برگزاری این مراسم فرصت ارزشمندی برای ادای حق هنرمندی بود که نقش مهمی در تداوم و اعتلای خوشنویسی ایران ایفا کرد.