نهمین جلسه نقد کتاب فارس که به بررسی کتاب ویران اثر ابوتراب خسروی اختصاص داشت با حضور منتقدان و علاقه‌ مندان ادبیات در شیراز برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی مرکز اسناد وکتابخانه ملی فارس در این جلسه دکتر تیمور مالمیر، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان؛ طاهره جوشکی، کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی و ثمین کمالی به نقد و بررسی کتاب ویران پرداختند.

در ابتدای این نشست دکتر کاووس حسن‌لی، پرداختن به آثار ابوتراب خسروی را به عنوان یکی از چهره‌های برجسته فرهنگ ایران زمین ضروری دانست و البته حق تقدم را به شیراز و شیرازیان داد که سال‌ها در کنار این نویسنده‌‌ی بزرگ روزگار گذرانیده اند.

در این نشست دکتر تیمور مالمیر، به بررسی ژرف‌ساخت «کتاب ویران» پرداخت و در این باره توضیح داد: اندیشه اصلی یا ژرف‌ساخت کتاب ویران براندازی زمان است که این موضوع به گونه‌های مختلف در داستان‌های ابوتراب نمود پیدا می‌کند و نویسنده این اندیشه را در قالب‌های مختلف می‌آزماید.

نویسنده کتاب «ابوتراب کاتب و براندازی زمان» در ادامه به شرح گونه‌هایی پرداخت که ابوتراب خسروی در کتابش از آن سود جسته است و تصریح کرد: یکی از این گونه‌ ها گروتسک است و خسروی با کمک عناصری چون عزا و عروسی، باغ و قبرستان، مرگ و زندگی و ویرانی و آبادی در کنار هم براندازی زمان را نشان داده‌است از نمونه‌های برجسته می‌توان داستان‌های پیک نیک و ویران اشاره کرد.

دکتر مالمیر در ادامه به شرح گونه‌های دیگر براندازی زمان در کتاب ویران پرداخت و افزود: از دیگر روش‌ها، جابجایی عناصر و شخصیت‌ها و خلق دوباره در قالب نوشتن و باز سازی در قالب خاطره است که ما این گونه را در مرثیه باد روشن‌تر می‌بینیم.

وی افزود: همین طور روش دیگر در قالب داستان عاشقانه با عروسی‌های پی‌در پی‌ برای دفع زمان یا تجربه زندگی‌است که این گونه در داستان یک عشق و در رویا یا کابوس دیده می‌شود.

این استاد دانشگاه در انتها تکرار را از دیگر روش‌های براندازی زمان در کتاب ویران نام‌برد و ادامه داد: تکرار به کمک نقاشی و تابلو و آموزش نحو زبان از دیگر روش‌های براندازی زمان است که مورد آخر در داستان آموزگار نمود پیدا می‌کند.

جوشکی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دیگر منتقد این نشست بود، که به بررسی ساختار کتاب ویران و مقایسه آن با دیگر آثار خسروی پرداخت و در این باره توضیح داد: «کتاب ویران» بیش‌از آنکه قابل مقایسه با داستان‌های کوتاه ابوتراب باشد باید با رمان‌های او مقایسه شود.

جوشکی با اشاره به تاثیر رمان‌ها این نویسنده، همچنین مقایسه این کتاب با دیگر مجموعه داستان خسروی یعنی دیوان سومنات افزود: در دیوان سومنات ما شاهد تنوع تکنیک‌ها و شیوه‌های روایتی بیشتر هستیم.

وی به دیگر نقاط برجسته مجموعه داستان دیوان سومنات پرداخت و گفت: در مجموعه‌داستان دیوان سومنات ما استفاده منطق‌ساز از لحن و طنز را بسیار قوی داشتیم و طنز موجود در آن مجموعه حتی شبیه به طنز کافکایی بود، اما در این کتاب کمتر می‌ توان چنین چیزی‌ را دید.

این محقق ادبی در ادامه به قیاس این کتاب با رمان‌های خسروی پرداخت و گفت: کتاب ویران به گونه‌ای دالان‌ها و یادآمده‌‌ هایی از رمان‌های ابوتراب است، که در حین نوشتن آن رمان‌ها در ذهنش شکل گرفته‌اند؛ یعنی ذهنیت داستان کوتاه در آن نیست.

جوشکی در ادامه ویژگی اثر گذار این کتاب را بینامتنیت دانست و توضیح داد: بینامتنیت دو گونه است یکی ارتباط اثر با دیگر آثار موجود از سایر نویسنده ها و دیگری ارتباط اثر با دیگر آثار خود نویسنده و در این کتاب با تکرار لحن‌ها، مفاهیم، مضمون‌ها و دغدغه‌ ها ذهنیت ابوتراب خسروی در دیگر آثارش را به وفور شاهد هستیم.

ثمین کمالی به عنوان آخرین منتقد به بررسی ویژگی‌های پست مدرنیستی کتاب ویران پرداخت.

وی برای بیان این ویژگی‌ها به شرح و بسط دو داستان «تفریق خاک» و «داستان ویران» از این مجموعه داستان پرداخت و در ابتدا توضیح داد: مهمترین ویژگی پست‌مدرنیستی تفریق خاک محتوای وجود شناسانه است.

وی ادامه داد: شخصیت اصلی همواره خود را در برابر جهان هستی و نیستی می‌بیند. از یک سو سرنوشت محتوم او تولد است و از طرف دیگر از اسارت در دنیای خاک هراس دارد و از سرنوشت خود فرار می کند، اما در این کار موفق نیست و همین موجب سرگردانی او می‌شود و این نشان‌دهنده عبور شخصیت اصلی از مرزهای هستی‌شناسانه است.

کمالی در انتها محور اصلی داستان ویران را ارتباط مولف با شخصیت اصلی داستان دانست و تصریح کرد: این ارتباط بر پایه عشقی حساسیت برانگیز است و همین حساسیت موجب ویرانی پی‌در پی داستان می‌شود. نویسنده در طول داستان درباره صناعتش در داستان با شخصیت اصلی یا همان طوبا حرف می‌ زند که این ویژگی یکی از شگردهای پست‌ مدرنیستی به نام اتصال کوتاه است.

گفتنی است این جلسه به همت مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، بنیاد فارس‌ شناسی، قطب علمی پژوهش‌های ادبی و فرهنگی فارس(دانشگاه شیراز) برگزار شد.