نقد کتاب «ابری تر از این حرف ها» در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار گردید.
فاطمه مرزبان نقد خود را از دیدگاه زبان شناختی و نشانه شناختی با ارائه تعریفی از شعر، آغاز کرد و گفت: شعر را معمولاً صورتی از زبان می دانیم که در خود حسی شفاف و خیال انگیز دارد. پس زبان زیربنای وجود شعر است. از این رو پدید آورنده یک اثر ادبی برای آفرینش عاطفه و خیال و آهنگ هیچ ابزاری جز زبان در اختیار ندارد.
این دانش آموخته رشته زبان شناسی ادامه داد: اگر به اثر ادبی به عنوان یک ساختار نگاه کنیم و آن را دارای ویژگی های یک پارچگی، تبدیل و تحول و خود تنظیمکنندگی بدانیم، باید باور داشته باشیم که فقط آنچه که خود اثر در اختیار ما میگذارد، سازنده آن است.
وی با اشاره به اهمیت تسلط شاعر بر زبان به ویژگی های زبانی در مجموعه «ابریتر از این حرفها» پرداخت و افزود: در این مجموعه زبان شعر زبان گفتار و اغلب ساخت های نحوی، ساختهای نشاندار هستند. از این رو زبان شعر بیشتر شبیه زبان نثر است.
این منتقد با اشاره به اینکه شاعر تلاش کرده تا با بازیهای زبانی کلام خود را ملموستر کند، گفت: استفاده از این تکنیک کار شاعر را به خواننده نزدیک تر کرده است. در جریان بازیهای زبانی و افعال سبک، فعل های مرکب از جزء غیر فعلی جدا شده و هر یک از این اجزاء معنای اولیه خود را پیدا میکند.
مرزبان افزود: استفاده از زبان گفتار از خصایص دیگر شعرهای این شاعر است. این تکنیک که هرچه بیشتر زبان شاعر را رئالیسم میکند موجب شباهت فراوان مجموعه با اشعار سیدعلی صالحی شده است. این دو شاعر معمولاً از ساخت های بینشان زبان استفاده میکنند، اما در مجموعه ابریتر از این حرف ها بیشتر از ساخت های نشان دار استفاده شده است. بهکارگیری چنین ساخت هایی بیشتر نشان دهنده حالات روحی شاعر است.
به زعم این منتقد، «عامل نمایی» و «عامی زدایی» که از ملاکهای اشعار دوره مدرنیسم است نیز در اشعار نیرو دیده می شود. آنجا که می گوید: چترها باز شدهاند/میروم گردشی کنم در شهر...
مرزبان به عنوان یکی از منتقدان جوان این نشست ها ادامه داد: دو عنصر بالا، فردیتگرایی را در شعر ملموس میکنند که خود یکی دیگر از مشخصه های ادبیات مدرن است. از جمله شاعران شاخصی که از این تکنیک استفاده کردهاند میتوان از تی. اس. الیوت، ای. ای. کامینگز و آلن کینزبرگ نام برد.
وی سپس به ساختار مجموعه پرداخت و افزود: در مجموعه شعر ابری تر از این حرف ها، هر شعری هویت مستقل خود را دارد؛ اما این اشعار در کنار هم، ساختاری کلیتر را به وجود میآورند که میتوان آن ساختار را مضمون و درونمایه اصلی کل مجموعه دانست، که البته این مضمون چیزی نیست جز خود عنوان کتاب «ابری تر از این حرف ها».
این منتقد عواملی همچون بینامتنیت، نحوه برخورد با تقابل های دوگانه و هارمونی، بین واژه ها، تصاویر و شکل نوشتار را دلیل انسجام متن عنوان کرد و افزود: تکرار واژه باران در هشت جای اثر و تصویر دریا را نشانههای بینامتنیت و آوردن ساختار شکنانه مرگ و زندگی و ناساختار شکنانه مفهوم گذشته و حال، و زن و مرد را نشانه های تقابل های دوگانه دانستند.
فاطمه مرزبان، دانش آموخته رشته زبان شناسی در نتیجه گیری خود گفت: یک پارچگی و خود تنظیم کنندگی که اجزاء تحلیل ساختاری هستند در این مجموعه رعایت شده، اما تبدیل و تحولی در کار دیده نمیشود. گویی با اینکه شاعر از شاعران دیگر تأثیر پذیرفته، این تأثیرپذیری کامل و همه جانبه نبوده است. همچنین با اینکه عناصری از بعضی مکتبهای ادبی را میتوان در این اشعار شاهده کرد، نمی توان کل مجموعه را پیرو مکتب خاصی دانست. از طرف دیگر شاعر عملاً اعلام میکند که نیاز و محرکی برای تغییر و تحول در خود احساس نمیکند.
بیست و چهارمین نشست نقد کتاب فارس به همت اداره کل کتابخانه های استان فارس، بنیاد فارس شناسی، حوزه هنری فارس و مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس در در حضور دانشجویان و علاقه مندان حوزه شعر برگزار شد.
در این نشست، مجموعه «ابری تر از این حرف ها» سروده محمدرضا نیرو توسط دکتر مهدی فاموری از دیدگاه محتوایی و گونه شناسی بررسی شد
