شانزدهمین نشست علمی یادروز سعدی، در سالن شهید دستغیب مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس، در این همایش سخنرانانی از کشور ایران و ترکیه  به تبیین تعاملات دوجانبه ادبیات ایران و ترک خصوصا تاثیر سعدی بر این ادبیات پرداختند.

در ابتدای نشست اول علمی، علی‌اصغر محمدخانی، معاون فرهنگی شهر کتاب، به ارایه گزارشی پیرامون برگزاری مراسم یادروز سعدی در روزهای بیست و هفتم و بیست و هشتم فروردین ماه در تهران با همکاری شهر کتاب و مرکز سعدی‌ شناسی و با موضوع «سعدی و یونس امره» پرداخت.

وی به شباهت‌ های موجود میان آثار سعدی و یونس‌ امره اشاره کرد و تاکید کرد که پیام هر دو شاعر به جهان، عشق، صلح و دوستی است؛ هر دو شاعر در آثار خود بر مقوله عشق تأکید می‌ورزند و ضمن حفظ پیوند مردمی، از این موضوع با آنان سخن می‌گویند.

محمدخانی گفت: سعدی و یونس امره دو، شاعران مهم و تأثیرگذاری در ادبیات فارسی و ترکی هستند و شباهت‌های بسیاری از نظر مضمون، مردمی بودن و نفوذ اجتماعی می‌توان بین این دو یافت.

وی اضافه کرد که مرکز فرهنگی شهر کتاب و مرکز سعدی‌ شناسی تا پایان سال ۱۴۰۰، هر سال به بررسی تطبیقی سعدی با یکی از شاعران جهان همچون پوشکین و سروانتس خواهند پرداخت.

در ادامه کوروش کمالی‌ سروستانی مدیر مرکز سعدی‌شناسی با موضوع «بازگشت به سعدی در روزگار ما» به ارایه سخنرانی پرداخت. وی تاکید کرد که اندیشمندان و فرهنگوران ایرانی امروز واقع بینانه‌تر از گذشته با سنت‌ها و ارزش‌ها و آثار مفاخر ادبی و هنری چون سعدی می‌پردازند.

وی گفت: سعدی شاعر بزرگ ایران با خلق آثار ماندگاری چون گلستان، بوستان، غزلیات، قصاید و مجالس توانست جایگاهی در ادب فارسی به دست آورد که به باور برخی تاریخ ادبیات فارسی را می‌توان به پیش و پس از سعدی تقسیم کرد.

وی در ادامه افزود: گنجینه آثار سترگ شیخ نامی، سعدی شیرازی از سه منظر کلی زبان‌ شناختی، محتوایی و اندیشگی و هنرمندی و نبوغ شاعرانگی قابل بررسی است. تلفیق این سه عنصر بنیادین در ساختار کلی آثار سعدی؛ منجر به پیدایش و خلق آثاری شده که از زمانه پرآشوب شاعر تا کنون، همچنان مرکز توجه همگان است. کلیات وی علاوه بر طرح مسایل اجتماعی در دوران شاعر، لبریز از مضامینی است که به نوعی برخاسته از مسایل فطری و درونی بشر در دوران متفاوت عمر و همساز با خواسته‌ ها و نیازهای طبیعی اوست.

وی تاکید کرد: سعدی با شناخت دقیقی که از بشر، خواسته‌ها و آرمان‌هایش داشته، در آثار خود طرحی می‌اندازد تا مطابق خواسته‌های طبیعی و منطقی بشر حرکت کند و ما با دو ساختار کلی واقع گرایی یا رئالیسم و آرمان خواهی و ایده آلیسم در خلق آثارش روبه روییم.

این سعدی پژوه گفت: با توجه به کمال‌ گرایی فطری بشر، آثار سعدی می‌ تواند بخش قابل توجهی از انتظار انسان‌ها را در هر دو عرصه برآورده سازد. این امر بیانگر‌‌ همان نکته‌ای است که ویکتور هوگو از آن با عنوان «طنین صدا دار» گروه و یا جمع نام می‌برد و معتقد است که موفقیت نویسنده و شاعر در درون گروه اجتماعی خود به همین طنین صدادار اجتماعی او بستگی دارد؛ از این رو است که در روزگار ما بار دیگر سعدی و آثارش مقبولیت عام و خاص می‌یابد.

وی بر ماندگاری آثار سعدی تاکید کرد و افزود: تنوع حضور لایه‌های مختلف اجتماعی درآثار سعدی از نکاتی است که آثار او را فرا زمانی و فراسرزمینی نموده، توجه قشرهای مختلف اجتماعی را بدو جلب و سلیقه‌های مختلف را قانع و راضی کرده است که البته این امر برخاسته از تجربیات مختلف سعدی در همزیستی و شناخت طبقات گوناگون اجتماعی است.

مدیر مرکز سعدی‌ شناسی ادامه داد: اگر چه سالشمار عمر انفسی سعدی به قرن هفتم محدود می‌شود اما روز شمار عمر آفاقی سعدی از حضور پیوسته و مداوم او از‌‌ همان دوران تا کنون در نزد ما حکایت می‌کند، حضور پرشکوهی که اینک پس از قرن‌ها ما همچنان بر خوانش نشسته‌ ایم و خوشه چین حکمت و دانش و نبوغ شاعرانه وی گردیده‌دایم. تناسب ساختارهای ذهنی مردم و ساختار و مضامین آثار سعدی و ارتباط این اثر با فرهنگ ایرانی و اسلامی و همخوانی مضامین و موضوعات آن با مصادیق ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی منجر به ماندگاری آثار وی تا دوران معاصر و در میان قشرهای مختلف اجتماعی شده است.

وی هم‌چنین ضمن بررسی تاریخچه سعدی‌ پژوهی با طرح این پرسش که «دلیل سعدی‌گرایی امروز چیست؟» تاکید کرد: اما به راستی دلیل سعدی‌ گرایی امروز چیست؟ بی‌تردید سه دهه گذشته برای ایرانیان فرصت مناسبی در بازخوانی هویت ملی، دینی و فرهنگی خود بوده است. بازخوانی‌ یی که ریشه در پرسش‌های تازه و البته نگاه علمی و دقیق داشته است. اگر نسل اولِ تجددخواه، مقهور و ذوق‌زده غرب بود و نسل دوم مقهور نگاه چپ، برخی از روشنفکران امروز خردگرایانه و منصفانه، و با تکیه بر داشته‌های گذشته و کنونی به تبیین جایگاه ایران و سعدی پرداخته‌ اند. اندیشمندان و فرهنگوران ایرانی امروز واقع بینانه‌دتر و دقیق‌دتر و مطمئن‌ تر از گذشته با سنت‌ها و ارزش‌ ها و آثار ادبی و هنری خود رو به‌ رو می‌شوند. آن‌ها با شناخت اندیشه‌های اصیل تحولات اجتماعی در غرب، و جهان و نیز تئوری‌ های نوین نقد ادبی و جامعه‌شناسی به سعدی و دیگر مفاخر ادبی و هنری می‌پردازند.

وی در ادامه گفت: اگر در اوایل قرن بیستم «گلستان» به عنوان مهم‌ ترین و معروف‌ ترین اثر سعدی بهانه‌ ای برای ستیز با سعدی بود در اواخر قرن بیستم «گلستان» بهانه‌ای برای سرآمدی او و جذب اندیشمندان و روشنفکران می‌شود و این حکایت بار دیگر این نظریه را تأیید می‌کند که هیچ متنی معنای مطلقی ندارد. معنای هر متن عارضی است. یعنی تابعی از فرهنگ حاکم بر زمان قرائت و نیز اندیشه، ‌ نیت و توان خواننده.

مهم‌ترین نیاز به سعدی؛ توجه به «هویت ملی»

در ادامه این نشست علمی که به میزبانی مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شده بود٬

سخنران بعدی دکتر اصغر دادبه با موضوع «نیاز به سعدی در روزگار ما» سخنرانی کرد. وی با اشاره به این بیت از غزل سعدی که

تو نه مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد/ دگران روند و آیند و تو هم‌چنان که هستی

نتیجه گرفت که سعدی حضوری دائمی در همه ادوار دارد.

وی با نقد برخی از نظریات سعدی ستیزان از جنبه‌های مختلف و کلی‌گویی آنان پیرامون این امر به تبیین «معنا» در آثار سعدی از سه جنبه: تجربی، عقلی و عاطفی پرداخت و افزود: انسان‌ها به هر یک از این سه مقوله نیازمندند.

این استاد دانشگاه، با اشاره به کارکرد هنر در جامعه و توانمندی این مقوله در برابر علوم محض انسان تک بعدی را انسان ناقص برشمرد و سلامت جامعه را در گروه دربرداشتن همه این عناصر دانست.

وی با اشاره به کارکرد هنر در جامعه و توانمندی این مقوله در برابر علوم محض گفت: نقش اول در دستگاه ارتباطی بر عهده هنر است و هنر شاعری در زمره این امر قرار می‌گیرد.

دادبه سعدی و فردوسی را نمایندگان برجسته تجلی و احیای فرهنگ ایرانی خواند و افزود: سعدی پس از حمله مغول، استمراربخش فرهنگ در ایران شد و زبان را به کمال رساند.

وی مهم‌ترین نیاز ما را به سعدی در دوران معاصر توجه به «هویت ملی» دانست و ضمن اشاره به گفته هایدگر مبنی بر «زبان خانه هستی است» نسبت هستی یک ملت را با هویت ملی آنان مرتبط دانست.

دادبه توضیح داد: هویت ملی مثل مثلثی است که ضلع بنیادین آن زبان و تاریخ است و دیگر اضلاع آن را اساطیر و حکمت و فلسفه تشکیل می‌دهند و بر همین اساس تغییر زبان به معنای تغییر هویت و ملیّت است.

دادبه گفت: شاعران و نویسندگان از سه طریق زبان مادری، زبان فرهنگی و زبان ملی با زبان فارسی در ارتباطند؛ برای شاعرانی همچون اقبال لاهوری زبان نقش فرهنگی را ایفا می‌کند. شاعری چون ملک الشعرای بهار از آن به عنوان زبان فرهنگی و ملی بهره می‌برد. شاعرانی چون سعدی و حافظ از هر سه ویژگی زبانی بهره می‌برند.

در پایان نشست اول دکتر حجابی کرلانچ استاد زبان فارسی دانشگاه آنکارا به ارایه سخنرانی پیرامون «روشنفکران ترک و سعدی» پرداخت. وی که مترجم گلستان سعدی به زبان ترکی است، به نفوذ گلستان و بوستان سعدی در میان روشنفکران ترک اشاره کرد.

وی به نقل قولی از روشنفکر ترک به نام ضیاء پاشا در کتاب خرابات اشاره کرد که می‌گوید: کسی که بوستان را می‌خواند، جهان را می‌فهمد.

کرلانچ همچنین به این نکته اشاره کرد که آثار سعدی به خصوص گلستان در مقاطع راهنمایی و دبیرستان در ترکیه تدریس می‌شده است.

نشست دوم علمی یادروز سعدی در سال ۱۳۹۲، با سخنرانی دکتر امیرعلی نجومیان و با موضوع «کارکردهای گفتمانی سعدی در ایران معاصر» آغاز شد.

 نجومیان ضمن اشاره به نظریه «مرگ مؤلف» گفت: سعدی بعد از آثارش به صورت گفتمانی ظاهر می‌شود و مؤلف نمی‌تواند تأثیرات گفتمانی آثار خودش را پیش‌بینی کند؛ دیگر سعدی مالک آثار خودش نیست. بقای یک هنرمند در این است که باز دوباره تعریف شود.

 وی در ادامه به کارکردهای گفتمانی در آثار سعدی پرداخت. وی این کارکرد‌ها را به پنج دسته تجدد و مدرنیته، ملی‌گرایی، اندیشه سیاسی، تعلیمی و کارکرد گفتمانی در مورد عشق تقسیم کرد.

وی توضیح داد: نثر سعدی شرایطی را فراهم می‌کند که بتوان با زبان تعقل با دوره مدرن ارتباط برقرار کرد. در واقع گفتمان سعدی پیش زمینه ورود به مدرنیته است.

این استاد دانشگاه تاکید کرد که سعدی یک ملی‌گرا نیست و این مسئله را نقطه قوت این شاعر دانشت.

نجومیان تصریح کرد: سعدی یک نظریه جهان وطن دارد که می‌گوید باید از ملی‌گرایی عبور کنیم.

وی با اشاره به این نکته که سعدی در آثارش مقام قدرت را به چالش می‌کشد، اخلاق در آثار سعدی را امری نسبی خواند.

این استاد دانشگاه خاطر نشان کرد: عشق در آثار سعدی در موقعیت بینابینی قرار دارد. تجربه عشق با شباهت تام یا تفاوت محض شکل نمی‌گیرد.

سخنران دیگر این نشست دکتر مصطفی چیچکلر بود که به ارایه سخنرانی پیرامون «وارثان و راویان حکمت سعدی در ترکیه» پرداخت و گفت: گلستان و بوستان برای خواننده ترک منبع حکمت است.

وی افزود: بعضی از شاعران ترکیه از سعدی متأثرند. حتی برخی سعدی تخلص کرده‌اند. وی هم‌چنین به ترجمه‌ هایی از گلستان و بوستان سعدی در ترکیه اشاره نمود و برخی از حکایت گلستان را به زبان ترکی قرائت نمود.

دکتر حسن ذوالفقاری در پایان نشست دوم علمی این همایش نیز با موضوع «امثال و حکم در فرهنگ و زبان امروز» به ارایه سخنرانی، پرداخت و گفت: ویژگی‌ کلام سعدی مثل وارگی آن است. از مجموع صد هزار مثل موجود در جوامع فارسی زبان دوازده هزار مثل منظوم به ثبت رسیده که در میان شاعران رتبه اول در این زمینه از آن سعدی است. او در ادامه به برخی ویژگی‌ های مثل سعدی پرداخت.

وی درسی بودن کتاب گلستان در ایران و خارج از آن را دلیل شهرت و رواج مثل‌های سعدی خواند.

ذوالفقاری گفت: سعدی کاملاً موجز سخن می‌گوید و علت خوانش آثار سعدی در مکتب خانه‌ ها تعلیمی بودن آنهاست.

وی پندی و اندرزی بودن، روشنی و درستی معنی، جنبه زیبایی‌ شناسی و بلاغی. حسن تأثیر، جاذبه کشش و تکیه بر تجربه ار از دیگر ویژگی‌ های مثل سعدی عنوان کرد.

 شمول و کلیت، انعکاس اندیشه و آینه روشن زندگی، روانی لفظ و سادگی زبان، کاربردهای متفاوت در شرایط مختلف و تغییر شکل، از جمله ویژگی‌ های دیگر آثار سعدی بود که ذوالفقاری به آن اشاره کرد.

در پایان  دکتر محمد علی رنجبر مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس ضمن اظهار خرسندی و رضایت از  دستاورد این نشست علمی٬ برگزاری این قبیل نشست های علمی و فرهنگی را از وظایف اصلی این مرکز بر شمرد و آمادگی هر چه بیشتر مرکز فارس برای برگزاری هر چه بیشتر نشست های علمی در آینده را خاطر نشان ساخت.

لازم به ذکر است در حاشیه این نشست علمی٬ نمایشگاه باشکوهی با عنوان «سعدی از منظر  اسناد« نیز در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد. در این نمایشگاه برگزیده مهم ترین اسناد در موضوع سعدی شناسی به نمایش در آمد و مورد توجه و استقبال مراجعه کنندگان قرار گرفته است.این نمایشگاه تا هفتم اردیبهشت ماه برای بازدید عموم دایر است.

 

روابط عمومی مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس