به گزارش روابط عمومی مرکز اسناد وکتابخانه ملی فارس درسیزدهمین جلسه نقد کتاب فارس، غلامرضا فولادی و عباس خلیلی درمنی به نقد و بررسی کتاب «ابوتراب کاتب و براندازی زمان» پرداختند.

این کتاب که یک اثر پژوهشی است و به کالبد شکافی آثار ابوتراب خسروی می‌ پردازد، توسط دکتر تیمور مالمیر و حسین اسدی جوزانی نگاشته شده‌است.

در ابتدای جلسه عباس خلیلی درمنی با نگاهی موشکافانه به جریان نقد ادبی در ایران به دسته‌بندی جریان‌های نقد ادبی پرداخت و گفت: جریان‌های نقد مدرن ادبی در ایران به شعب مختلفی تقسیم می‌شود، که یکی از دسته‌های آن نگاه شرق‌شناسانه است.

وی افزود: در این شیوه نقد بخش عمده‌ای از ادبیات ایران ابژه نقد بوده‌است و منتقدان در این رویکرد با نگاهی تقلیلی به موضوع به جای آن که به دنبال توضیح موضوعی باشند، به دنبال تقلیل آن بوده اند.

این منتقد ادامه داد: یکی از خصوصیت های این نوع نگاه ایجاد یک بستر توضیحی از آثار مورد نقد است، یعنی آن که منتقد قبل از شروع نقد یک توصیف کلی از آنچه قرار است نقد کند، به خواننده ارائه می‌دهد؛ در صورتی که در نقد مدرن همواره فرض بر این است، که خواننده اطلاع کافی از موضوع مورد نقد دارد.

وی با اشاره به اینکه در این کتاب ما با یک نگاه شرق‌ شناسانه روبه‌رو هستیم، ضمن بی روح دانستن کتاب تصریح کرد: از منظر تخیل انتقادی این کتاب عاری از هر نوع تخیل انتقادی است.

این منتقد به برخی کلیشه‌هایی که در جامعه نقد ادبی ایران رواج یافته است، اشاره کرد و گفت: یکی از کلیشه‌ های رایج در جامعه منتقد ما این است که چون اثر هنری خوبی حالا چه در حوزه ادبیات و یا در حوزه‌های دیگر وجود ندارد ما نمی‌توانیم نقد خوبی ارائه بدهیم، در حالی که یک منتقد خوب باید بتواند حتی کاستی‌ها را به نقد بگذارد و یک اثر انتقادی خوب مستقل از خوبی یا بدی یک اثر هنری است.

وی به یک کلیشه دیگر اشاره کرد و افزود: یکی دیگر از کلیشه‌ها که به خصوص درباره ابوتراب خسروی شنیده می‌شود، آن است که نویسنده خودش را در آثارش تکرار می‌کند؛ در حالی که اگر به آثار بزرگان ادبیات هم نگاه کنیم می‌بینیم که همه‌ی آنها هم در واقع به دنبال انتقال یک پیام در یک پروژه بلند مدت هستند.

وی در پایان با ارائه مثالی در این باره افزود: مثلاً کافکا نمونه خوبی است برای این موضوع و نباید این مساله که اتنقال مفاهیم بلند مدت را با تکرار خود در آثار اشتباه بگیریم که متاسفانه من در خیلی جاها شاهد این مساله بوده‌ام و مخصوصاً درباره ابوتراب خسروی هم این نکته شنیده شده است که اشتباه است.

دکتر غلامرضا فولادی به عنوان دومین منتقد اثر به بررسی ویژگی‌های کتاب پرداخت و گفت: این کتاب در دو فصل مجزا نگاشته شده‌است که اگر بخواهیم نقد آکادمیکی روی آن داشته باشیم، باید بگویم که کتاب در برخی جاها ایرادهای روش‌شناسانه دارد.

وی ادامه داد: مثلاً این که بخشی از عنوان کتاب «براندازی زمان» است در حالی که این عنوان در کتاب به خوبی تشریح نشده است و ما دقیقاً نمی‌ دانیم مقصود منتقد از این عبارت چیست. دیگر آن که یکی از شیوه‌ های نقد کتاب نقد ساختارگرا است در حالی که مولفان کتاب تنها به یک توصیف کلی از مقوله ساختارگرایی نظر داشته اند و به طور دقیق معین نکرده‌اند که کدام نحوه ساختارگرایی به شکل دقیق گویای نظر آنها است.

این استاد دانشگاه یکی دیگر از ایرادات کتاب را مشکل در مبانی نظری عنوان کرد و توضیح داد: ما به لحاظ آن که در علوم نظری عموماً مصرف‌ کننده بوده‌ایم باید فرض را بر این بگذاریم که خواننده اطلاعات کافی از نحله‌ های نقدی که در غرب وجود دارد و در این کتاب مورد استفاده قرار گرفته کم اطلاع است و بهتر بود که مولفان کتاب با در نظرگرفتن این نکته هر اسلوبی را که در این کتاب به کار گرفته‌اند به خوبی توضیح می‌دادند، در حالی که چنین نبوده است.

وی با بیان این نکته که نباید در نقد آثار بومی صرفاً به اسلوب‌های غربی متکی باشیم گفت: متاسفانه منتقدان دانشگاهی ما بر این باور غلط توجه دارند که مثلاً  یک شیوه‌ ی نقد را که حالا در کشوری دیگر و بر روی آثاری دیگر جواب داده نصب العین درباره آثار بومی هم پیاده کنند که این مساله باعث می‌شود، گاهی تئوری مورد نظر با اثر مورد نقد هم‌ ساز و هم‌ راه نشود و به نوعی منطبق نباشد و اگر منتقد بتواند نگاه ریشه‌ای به این نحله‌ها داشته باشد آن‌گاه ما یک نقد بومی مبتنی با خصوصیات داخلی خواهیم داشت.

دکتر غلامرضا فولادی در انتها این اثر را به عنوان آغازگر یک نقد آکادمیک بر ادبیات مدرن ایرانی یک گام موثر تلقی کرد و خاطر نشان نمود: از آنجا که ما یک معلم دانشگاهی هستیم، گوشزد کردن این ایرادات تنها برای ارتقای کیفی اثر است، در حالی که این کتاب به خودی خود یک گام ارزشمند در راه نقد تکنیکی و آکادمیک به شمار می‌ رود.

در انتهای این جلسه حسین اسدی جوزانی به عنوان یکی از مولفان حاضر در جلسه به پاسخ‌گویی درباره ایرادات وارد شده بر کتاب پرداخت و جلسه پرسش و پاسخی نیز با حاضرین جلسه برگزار شد.

گفتنی است، این جلسه در۳۰ مهر ماه ۹۰- به همت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس و بنیاد فارس شناسی برگزار شد.