به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی منابع شاخص و کمتر شناخته‌شده این گنجینه، در هر شماره یکی از آثار برجسته نسخ خطی، منابع چاپی یا پیایندهای موجود در سازمان را به مخاطبان معرفی می‌کند.

چهل‌ویکمین روایت از مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به نسخه‌ای خطی از «کلیات سعدی» اثر سعدی شیرازی، با کتابت احمد بن علی شیرازی در سال ۷۸۴ هجری قمری اختصاص یافته است. این اثر که در گنجینه نسخ خطی این سازمان نگهداری می‌شود، به‌دلیل قدمت، ویژگی‌های هنری و ساختار منحصربه‌فرد، در شمار آثار برجسته میراث مکتوب ایران قرار دارد.

این نسخه که تألیف آن به قرن هفتم هجری قمری بازمی‌گردد، به خط نسخ خوش کتابت شده و بر کاغذ دولت‌آبادی نگاشته شده است. تزئینات آن شامل سرلوحه‌ای ساده با رنگ بنفش و زر، جدول‌کشی زرین پیرامون سطور و سرفصل‌هایی با مرکب قرمز است که میان بخش‌های مختلف با خط‌کشی زرین تفکیک شده‌اند. جلد اثر نیز از نوع تیماج مشکی با ترنج و نیم‌ترنج و حاشیه‌های زرین است که بر ارزش هنری آن افزوده است.

ساختار این نسخه، مجموعه‌ای منظم از آثار سعدی را در بر می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که از مقدمه جامع دیوان آغاز شده و با فهرست رسالات شامل شش رساله ادامه می‌یابد. در ادامه، بخش‌هایی چون رساله صاحبیه، مقطعات، ترجیعات، غزلیات قدیم، مطایبات و خبثیات، ملمعات، خواتیم، گلستان، بوستان (با عنوان سعدی‌نامه در متن)، قصاید عربی و فارسی، مراثی، مضحکات، رباعیات و فردیات در آن آمده است.

با توجه به اینکه کلیات سعدی در سال ۷۳۴ هجری قمری فراهم آمده، این نسخه که تنها چند دهه پس از آن کتابت شده، از جمله کهن‌ترین نسخه‌های موجود این اثر به‌شمار می‌رود. هرچند بخشی از اوراق آغازین آن از میان رفته، اما به‌واسطه قدمت، کیفیت کتابت و تزئینات، همچنان در زمره نسخه‌های بسیار نفیس قرار دارد.

بر پایه بررسی‌های انجام‌شده در دوازدهمین اجلاس شورای مشورتی بین‌المللی برنامه یونسکو که در اکتبر ۲۰۱۵ در ابوظبی برگزار شد، این اثر در فهرست جهانی میراث مستند برنامه «حافظه جهانی» به ثبت رسیده است.

این نسخه با شماره بازیابی 12493-5 در گنجینه نسخ خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شود. صفحاتی از این نسخه خطی جهت بهره‌مندی پژوهشگران و علاقه‌مندان میراث مکتوب در پیوست خبر بارگذاری شده است.