به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، رویداد «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم، قدیمی و گاه مغفول‌مانده در گنجینه آرشیوی سازمان طراحی شده است. در هر شماره از این مجموعه، یکی از اسناد، رویدادها یا پرونده‌های شاخص آرشیوی معرفی و زمینه‌های تاریخی، اجتماعی و فرهنگی آن برای مخاطبان تبیین می‌شود.

شصت‌ویکمین شماره مجموعه «در قاب یک سند»، به مناسبت درگذشت جواد مجابی در 14 شهریور 1405، به معرفی کتاب کودک «پنیر بالای درخت» و پرونده ممیزی و انتشار این اثر اختصاص یافته است.

جواد مجابی، از چهره‌های برجسته ادبیات و هنر معاصر ایران، ۲۲ مهرماه ۱۳۱۸ در قزوین زاده شد. او دانش‌آموخته رشته‌های حقوق و اقتصاد دانشگاه تهران بود و از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۸ به‌عنوان دبیر فرهنگی روزنامه «اطلاعات» فعالیت داشت. مجابی همچنین با مجلات «فردوسی»، «جهان نو»، «خوشه» و «آدینه» همکاری می‌کرد و جوایزی چون جایزه فروغ در سال ۱۳۵۴ و جایزه بیژن جلالی در سال ۱۳۸۲ را دریافت کرد.

کارنامه ادبی و هنری مجابی گسترده و چندوجهی بود. از او بیش از ۷۰ اثر در قالب‌های گوناگون منتشر شده است که مجموعه‌های شعر، داستان کوتاه، رمان، نمایشنامه، فیلم‌نامه، آثار طنز و ادبیات کودک و همچنین مجموعه مقالات و پژوهش‌های ادبی و هنری را دربرمی‌گیرد.

کتاب «پنیر بالای درخت» که با تصویرگری محمدعلی سجادی منتشر شد، بازخوانی خلاقانه و طنزآمیزی از حکایت کهن و مشهور روباه و کلاغ است. 

کتاب «پنیر بالای درخت» که با تصویرگری محمدعلی سجادی منتشر شد، بازخوانی خلاقانه و طنزآمیزی از حکایت کهن و مشهور روباه و کلاغ است. این اثر از چند منظر حائز اهمیت است: اول، از منظر کارکرد تربیتی، با زبانی ساده و لحنی سرگرم‌کننده، مضامین اخلاقی فریب و خودشیفتگی را برای مخاطب کودک بازآفرینی می‌کند. دوم، انتخاب انتشارات ققنوس، به‌عنوان یکی از ناشران پیشرو آن دوران، برای چاپ اثری کودکانه نیز نشان‌دهنده اهمیت یافتن این حوزه در میان ناشران جدی ادبیات بزرگسال است. سوم، از نظر هنری نیز همکاری محمدعلی سجادی در تصویرگری این اثر، از نهادینه‌شدن پیوند میان ادبیات و هنرهای تجسمی در آثار کودکان آن دوره حکایت دارد.

این پرونده، فراتر از یک مجوز ساده چاپ، سندی برای مطالعه سیر تحول ادبیات کودک در ایران و گواهی بر حضور فعال نسلی از نویسندگان در این حوزه است؛ دوره‌ای که با ورود شاعران و نویسندگان جدید به قلمرو کودکان، ادبیات کودک ایران از مرحله ترجمه و حکایت‌پردازی سنتی به سوی آفرینش مستقل هدایت شد.

از منظر پژوهشی، این سند به‌خوبی نشان می‌دهد که نهادهای فرهنگی آن دوره چگونه با بررسی محتوایی کتاب‌ها، بر جریان تولید آثار ادبیات کودک نیز نظارت داشتند.

این پرونده در خردادماه ۱۳۵۷ ایجاد شده و با شناسه «۱۵۲۱۸-۲۶۴» در آرشیو ملی ایران نگهداری می‌شود. چند تصویر از کتاب و اسناد مربوط به بررسی و چاپ آن نیز به پیوست این خبر منتشر شده است.