طرح فيپاي مختصر و جایگزيني آن در آخرین روزهای سال گذشته با واكنش هاي متفاوتی از سوي ناشران و برخي استادان كتابداري مواجه شد. به همين دليل رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی در آخرین روزکاری سال 93 وعده تشکیل کمیته بررسی طرح و برگزاری نشستي با حضور منتقدين را به دست اندرکاران این حوزه داد.
به گزارش روبط عمومي سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، روز چهارشنبه 26 فروردين اين نشست در سال كنفرانس سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران برگزار شد.
در ابتداي اين جلسه غلامرضا اميرخاني معاون کتابخانه ملی با اشاره به اينكه صدور فبپا به دو روش صورت می گیرد. يكي در كتابخانه كنگره آمريكا فيپا که حدودا بيست روزه صادر مي كنند و دوم اينكه كتابخانه كنگره تنها به كتاب هاي مهم كه به صورت گسترده توزيع مي شوند فيپا مي دهد و فيپايي كه ارائه مي دهد فيپاي كامل نيست در صورتي كه ما فيپاي توصيفي مي دهيم.
  معاون كتابخانه ملي در ادامه به نحوه صدور فيپا در كشورهاي انگستان آمريكا و استراليا اشاره کرد و گفت در انگلستان ناشر موظف است چهار ماه زودتر اطلاعات را به كتابخانه ارائه دهد. در استراليا با آنكه فيپا تحليلي است اما رده بندي ديويي داده نمي شود بنابراین كاري كه ما در اينجا انجام مي دهيم در هيچ جاي دنيا انجام نمي شود و با اين كار بي دليل ناشر را درگير فرايندي كرديم كه توجيهي ندارد. از طرفي برخي از كتاب ها فقط يكبار چاپ مي شوند و نيازي به تغييرات در فيپاي ارائه شده نيست.
سپس فريبرز خسروي معاون پژوهش برنامه ريزي و فناوري اطلاعات سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران با بيان اين مطلب كه علم كتابداري ايجاب مي كند استانداردها رعايت شوند و از رده بندي استفاده شود گفت: بناينگذاران اين شيوه در ايران در قبل از انقلاب آقاي كامران فاني و خانم پوري سلطاني بودند و كتاب شناسي ملي در سال1362 بنيان نهاده شد گام بعدي كه در اين راه برداشته شد اين بود كه ناشران از سال 1377 موظف به گرفتن فيپا شدند اما طرح تحول در فيپا از دهه 80 به ميان آمد. آنچه امروز مطرح است نحوه حضور فيپا در كتاب است كه آيا بهتر است همان شيوه قديمي باشد يا تغيير كند.
علی اکبر اشعري رئیس اسبق سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران در پاسخ به سوال خسروي گفت: آنچه جاي سوال دارد اين است كه چرا مي خواهند اين اتفاق بيفتد؟ پيش از اين گفته بودند كه كارمندان نمي توانند كار را به روز انجام دهند.آيا به اين دليل است كه مطالعه كافي ندارند يا اينكه حجم كتابهاي توليدي در كشور افزايش يافته كه به نظر من چندان تغييري نكرده است و تقريبا مانند سابق و حدود 65000 جلد است. گفته آقاي اميرخاني تا حدي درست است كه برخي از كتاب ها فقط يكبار چاپ مي شوند و اگر تغييري در كتاب باشد در ويراست كتاب است.
سپس سيدرضا صالحي اميري ضمن عرض خير مقدم به حاضران در نشست گفت:. از نقدهایی كه پیرامون این موضوع در رسانه ها انجام داديد تشکر می کنم چرا كه دلسوزانه و خيرخواهانه بود و بهترين منطقي كه وجود داشت اين بود که مستقيم گفتگو كنيم. مبنای ما در تصمیم گیری ها بر خرد جمعي استوار است و ما از راي جمع عقلا تمكين مي كنيم.
در ادامه سيد ابراهيم عِمراني كه از استادان قديمي در حوزه كتابداري است گفت من از سال 1353 مشغول فهرست نويسي هستم و چيزي حدود 53 پروژه فهرست نويسي انجام دادم. به عنوان مثال پروژه فهرست نويسي دانشگاه تهران را به سرانجام رساندم و به جرات مي توانم بگويم كه جزو اولين كتابخانه هايي بوديم كه كارمان را تحويل كتابخانه ملي داديم به نظر من صدور فيپاي 48 ساعته پر از غلط است و با افزايش نيروي انساني بخش مستندسازي كتابخانه و آموزش آنها توسط كتابداران خبره اين مشكل قابل رفع است.
در ادامه جلسه خانم تاج الدين كتابدار دانشگاه تهران صحبت كرد و افزود بحث ديگر بحث گسترش است. آقاي بوربور از كتابدارن قديمي درباره صدور فيپاي مختصر گفت: اينجا مسئله كميت و كيفيت مطرح است و ما نبايد كيفيت را فداي كميت كنيم. بنابراين اگر در بخش مستندسازي امكان اضافه كردن نيروي انساني وجود ندارد با فيپاي مختصر موافق هستم.
خانم عصاره از استادان دانشگاه اهواز هم گفت: بسيار خوشحالم كه با اين جديت به اين موضوع پرداخته مي شود. اما قبلا آقاي اميرخاني گفته بودند كه در همه جا ما به اينترنت دسترسي داريم اما به شما مي گويم در شهر اهواز ما با مشكل اينترنت مواجه هستيم حالا چطور مي شود در شهرهاي كوچكتر و يا روستاها بتوانيم به فبپاي كامل كه بر روي سايت كتابخانه ملي قرار دارد دسترسي داشته باشيم؟ براي فيپاي مختصر كمي زود است و پيشنها من اين است كه در اين حيطه نيروي انساني را افزايش دهيد.
در ادامه صحبت ها دكتر خاني پور كه 9 سال در اداره كل پردازش سازمان، فعاليت داشت گفت: تصميم گيري ملي حتما اجماع ملي را مي طلبد. ما ابتدا در سال 90- 91 فيپاي الكترونيكي را راه انداختيم و حدودا با 30 ناشر پركار همكاري كرديم كه تعامل خوبي بود و ناشران آن را پذيرفتند. فلسفه فيپا يكدستي، اشتراک و گردش درست اطلاعات است كه با فيپاي مختصر مثله مي شود. پيشنهاد من اين است كه بعد از صدور فبپاي مختصر و دادن شماره يونيك تا زماني كه ناشر براي گرفتن مجوز مي رود فيپاي كامل هم اجرا شود.
خانم محمدزاده رئيس گروه بخش فهرست نويسي در پاسخ به انتقاداتي كه مطرح شد گفت: درست است كه فيپا مصوبه است اما اولويت هاي ديگري هم وجود دارد و اولويت در اصلاح كتابشناسي ملي است. تصور دوستان اين است كه در اين بخش فقط فيپا صادر مي شود در صورتي كه صدور فاپا هم به عهده اين بخش است.
خانم بهزادي در تكميل صحبت هاي خانم محمدزاده گفت: من به تمامي مشكلات موجود اشراف دارم اما موضوع فقط تقويت مستندسازي نيست ما بايد بببينيم آيا CIP مي خواهيم يا خير بعد از تصميم گرفتن درباره آن آنوقت نوبت به چگونگي آن مي رسد.
خانم يعقوب پور سرپرست اداره كل پردازش در ادامه گفت: اينگونه نبود كه فيپاي مختصر يكباره آغاز شود از تيرماه 93 اين كار شروع شد و اين را هم بايد اضافه كنم كه هر فيپايي كه اخذ مي شود حتما به انتشار نمي رسد.
خانم احمدي مسئول بخش فيپا به اين موضوع اشاره كرد كه درخواست هاي ناشران هميشه يكسان نمي رسد و برخي ار ناشران در تجديد چاپ فيپا را جدي نمي گيرند مگر آنكه تغييري در آن ايجاد شود.
شاه شجاعي در ادامه جلسه گفت: مشكل اساسي ناشران يا مولفان اين است كه فشار زيادي براي صدور سريع تر فيپا به كتابخانه ملي وارد مي كنند. من با فيپاي كامل موافق هستم و ديتاي غلط كار بازيابي اطلاعات را مشكل مي كند. پس موظفيم كه دقت كنيم.
آقاي فدايي از کارشناسان دانشگاه تهران گفت: فهرست نويسي كار دشواري است بنابراين كتابخانه ملي نبايد اعتبارش را از دست بدهد و بايد كاري كنيم كه كتابخانه هاي ديگر از كتابخانه ملي تبعيت كنند. بايد ناشرين را موظف كنيم كه ضوابط كتابخانه ملي را رعايت كنند.
در ادامه جلسه دكتر فتاحي از اساتید برجسته کتابداری گفت : فيپا بايد هم كامل باشد و هم كيفي. بايد دانش به كاربر منتقل شود. كنترل كيفي كار مهمی است كه با ثبات مديريت شكل مي گيرد. اما آيا لازم است كه همه منابع اطلاعاتي فيپا بگيرند؟ فهرست نويسي در سه سطح انجام مي شود؛ سطح يك يا مختصر كه براي ناشر كافي است. سطح دو يا متوسط كه براي همكاران و علاقمندان است و سطح سه كه كامل و ايده آل است پيشنهاد من فهرستنوسي سطح يك براي ناشر است.
كامران فاني از پیشکسوتان عرصه کتابداری در ادامه گفت: من مختصر و مفيد بگويم فهرست نكردن بهتر از اين است كه فهرست بد بكنيم. در فهرستنويسي نكته اصلي موضوع است و بخش مهم، گسترش هاست كه خوشبختانه انجام شده است اما از آنجا که سرعت زياد باعث شده كه علاقه و دقت كم شود به نظر من بايد كتاب هاي درسي و كمك درسي حذف شود و كتاب هاي مهم فقط يكبار فهرست نويسي شوند و ناشر اگر مي خواهد فيپا بگيرد بايد صبر كند.
فخري زاده مدير انتشارات روزنه كار و دبير اتحاديه ناشران گفت: كتابخانه ملي براي ارائه فيپا اصل روي جلد كتاب، سن مترجم و مولف را مي خواهد و رده بندي كتاب را مشخص مي كند و به خواننده اطلاعات كاملي ارائه مي دهد.
در ادامه دکتر عظيمي مشاور رئیس سازمان گفت: من با دادن شماره يونيك مخالف هستم و معتقدم كه فيپاي توصيفي و تحليلي بايد به طور كامل انجام شود. به نطر من مي توانيم فاپا را برون سپاري كنيم اما معتقدم كه بازتعريفي از فيپا ارايه شود.
خان بهزادي در پايان جلسه به اين نكته اشاره كرد كه در كتابخانه كنگره آمريكا براي هر موضوعي متخصص وجود دارد و آنها موظف هستند علاوه بر زبان انگلیسي به زبان ديگري مسلط باشند. بخش رده بندي و موضوع را كتابدار انجام نمي دهد. ما بايد با توجه به شرايط خودمان كار كنيم.
فریبرز خسروی معاون پژوهش، برنامه ریزی و فناوری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در خاتمه این نشست ضمن جمع‌بندی موارد مطرح شده اعلام کرد: به عنوان فردی که از ابتدا در جریان شروع فهرست‌نویسی پیش از انتشار بوده‌ام فکر می‌کنیم سه راه حل برای این موضوع بیشتر نداشته باشیم.
وی ادامه داد: نخست آنکه فهرست‌نویسی کامل صورت گیرد و پشت کتاب درج شود که البته این موضوع زمان‌بر است و حداقل 2 هفته وقت نیاز دارد تا به صورت کامل اجرا شود. اما نکته دوم این است که شماره درج شود و بخش پردازش موظف باشد از دو هفته تا 20 روز اطلاعات را در سیستم پدید آورد و ما از طریق اینترنت این اطلاعات را ارسال کنیم تا پشت کتاب درج شود و راه‌حل سوم ترکیبی از دو مورد بالا است.
وی ادامه داد: باید یکی از این راه‌حل‌ها را انتخاب کنیم البته طبیعتا وظیفه کتابخانه ملی این است که برای کلیه کتاب‌ها فهرست‌نویسی پیش از انتشار را داشته باشد.
در ادامه غلامرضا امیر‌خانی معاون کتابخانه ملی هم تصريح كرد: ‌قطعا رفع ابهام شد که فهرست‌نویسی تحلیلی تعطیل نمی‌شود بلکه تقویت خواهد شد.
وی با بیان این که ما در کتابخانه ملی مشکل نیروی انسانی برای فهرست‌نویسی فیپا نداریم متذکر شد:‌ داستان فیپا رودخانه‌ای بود که برای عبور از آن قایق ساخته شده بود اما اکنون پل ساخته شده است فیپا وظیفه کتابخانه ملی است و این خدمت برای کتابخانه‌هاست اما لزوما همه کتاب‌ها فیپا نمی‌خواهند.
صالحی امیری رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی نیز در پایان با این جمع‌بندی اعلام کرد: ما با لحاظ کردن موارد مطرح شده و پیشنهادات در این جلسه، هم‌اندیشی دیگری را با جمع محدودی از حاضران در این جلسه و چند ناشر که جلسه بعدی با آنها برگزار خواهد شد جمع‌آوری می‌کنیم و جمع‌بندی نهایی در نهایت موضع رسمی کتابخانه ملی خواهد بود که اطلاع‌رسانی خواهد شد.