در نشست تخصصی مراکز اسنادی و آرشیوی مشهد
میردامادی: گردآوری اسناد نیاز به فرهنگسازی عمومی دارد
نشست هماندیشی مدیران مراکز اسنادی و آرشیوی مشهد با محوریت بررسی چالشها و راهکارهای جمعآوری اسناد و مطبوعات، با تأکید بر ضرورت فرهنگسازی عمومی، ایجاد نظام یکپارچه آرشیوی و جلب اعتماد مجموعهداران، در مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور برگزار شد.
به گزارش روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، دویست و هشتاد و هشتمین برنامه «سهشنبههای علمی و فرهنگی» آستان قدس رضوی، سهشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، همزمان با روز جهانی مطبوعات و در آستانه روز اسناد ملی و میراث مکتوب، با محوریت «بررسی چالشها و راهکارهای جمعآوری اسناد و مطبوعات» در مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور در مشهد برگزار شد.
در این نشست، سید صدرا میردامادی، مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور، الهه محبوب فریمانی، رئیس اداره اسناد آستان قدس رضوی، محمد زائرنیا، مسئول مرکز اسناد تاریخ و توسعه شهری شهرداری مشهد، ابراهیم حافظی، رئیس اداره مطبوعات آستان قدس رضوی و رمضانعلی اسماعیلپور قوچانی، پیشکسوت حوزه مطبوعات آستان قدس رضوی، به بیان دیدگاهها و تجربیات خود در حوزه گردآوری، نگهداری و ساماندهی اسناد و مطبوعات پرداختند. همچنین مجموعهداران و کارشناسان حاضر، مسائل و دغدغههای مرتبط با حفظ میراث مکتوب، جلب اعتماد مجموعهداران، آموزش عمومی و توسعه همکاری میان مراکز آرشیوی را مطرح کردند.
سید صدرا میردامادی، مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور، در این نشست با اشاره به جایگاه اسناد در حفظ هویت تاریخی کشور اظهار کرد: «میراث مکتوب کشور، حافظه ملی ایران به شمار میآید. بنابراین امروز نیازمند یک سیاست ملی همراه با برگزاری پویشهایی برای گردآوری اسناد شخصی و خانوادگی هستیم. گردآوری اسناد نیاز به فرهنگسازی عمومی دارد.»
میردامادی با اشاره به ضرورت جلب اعتماد مردم برای سپردن اسناد تاریخی به مراکز آرشیوی گفت: «باید با شیوه امانت، اهدا و دیگر روشها مردم را راضی کنیم اسناد خود، نظیر قبالههای ازدواج، وقفنامهها و اسناد خانوادگی را به مراکز آرشیوی بسپارند تا تاریخ اجتماعی ایران حفظ شود.»
وی همچنین با تأکید بر لزوم حمایتهای مالی در این حوزه اظهار کرد: «باید اعتبارات بخش واقفان را فعال کنیم؛ چرا که برخی به دنبال فروش مجموعه اسناد خود هستند و از این مسیر نیز میتوان این اسناد را گردآوری کرد.»
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نظریه «مکان خاطره» پییر نورا، تاریخنگار فرانسوی، بیان داشت: «نورا معتقد است خاطره زندگی است، همواره زنده است و در تحول دائم قرار دارد. او تاریخ را بازنمایی گذشته میداند که کارکردی علیه فراموشی پیدا میکند.»
وی ادامه داد: «هر کشوری پس از طرح این نظریه، به سمت یادآوری گذشته، بازسازی گذشته و بازبینی مکانهای خاطره حرکت کرد، اما متأسفانه در ایران کمتر شاهد این مسئله هستیم و با عدم اعتماد مردم به سپردن اسناد شخصیشان به سازمانهای مرتبط مواجهیم که حل این مسئله، نگاهی راهبردی را میطلبد.»
میردامادی با اشاره به هزینههای بالای دیجیتالسازی اسناد گفت: «مردم باید بدانند اگر اسناد خود را به سازمانهایی که متولی آرشیوسازی هستند یا حتی نهادهای خصوصی فعال در این حوزه بسپارند، این آثار بهعنوان میراث مکتوب، در شرایط استاندارد حفظ و نگهداری میشوند.»
وی افزود: «امروز در نهاد کتابخانههای عمومی نیز نسخههای خطی بسیاری وجود دارد که عملاً در آنجا حبس شدهاند.»
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور با اشاره به وضعیت نگهداری برخی اسناد تاریخی اظهار داشت: «برخی مجموعههای فرهنگی تصور میکنند اگر نسخ خطی یا اسناد خود را به مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مرکز اسناد شهرداری یا مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور بسپارند، چیزی از آنها کاسته میشود؛ در حالی که بخشی از این آثار اکنون نیازمند مرمت هستند و با گذشت هر روز آسیب بیشتری میبینند.»
وی همچنین با اشاره به چالش پراکندگی منابع و محدودیتهای دسترسی گفت: «تلاش ما این است که با انتقال اسناد مشهد به سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور دسترسی به این اسناد را برای پژوهشگران تسهیل نماییم.»
میردامادی در ادامه سخنان خود بر ضرورت طراحی پویشهای اجتماعی برای گردآوری اسناد شخصی و خانوادگی، فعالسازی اعتبارهای ملی و مردمی، ایجاد سیستم یکپارچه میان کتابخانهها و نهادهای فعال و بهرهگیری از شیوههای نوین طبقهبندی اسناد و آرشیو دیجیتال تأکید کرد.
الهه محبوب فریمانی، رئیس اداره اسناد آستان قدس رضوی، نیز در این نشست با اشاره به پیشینه تاریخی خراسان و جایگاه مشهد در تاریخ ایران بیان کرد: «هدف از برگزاری چنین نشستهای هماندیشی، حفظ میراث کهن ایرانزمین برای نسلهای آینده است. مدیریت مرکز اسناد و مطبوعات سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، با همکاری مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور و مرکز اسناد شهرداری مشهد، تلاش دارد چنین نشستهای تخصصی را در طول سال برگزار کند.»
محبوب فریمانی همچنین گفت: «بیشتر اسناد اهدایی به اداره اسناد آستان قدس رضوی، مربوط به دیگر شهرهای کشور است. این مسئله نشان میدهد اگرچه اسناد ارزشمندی در مشهد وجود دارد، اما اطلاعرسانی کافی در این زمینه انجام نشده است.»
محمد زائرنیا، مسئول مرکز اسناد تاریخ و توسعه شهری شهرداری مشهد، نیز در این نشست اظهار کرد: «در راستای جمعآوری اسناد مدیریت کلانشهر مشهد، کار بزرگی در پیش داریم. تاکنون توانستهایم پنج میلیون سند گردآوری کنیم که یکسوم آنها نمایهسازی و در سامانه مربوطه بارگذاری شده است.»
ابراهیم حافظی، رئیس اداره مطبوعات آستان قدس رضوی، نیز در ادامه این نشست بیان داشت: «اداره مطبوعات آستان قدس رضوی، یکی از مراکز قدیمی و بزرگ گردآوری مطبوعات در ایران به شمار میآید و در حال حاضر دارای دو میلیون و ۵۰۰ هزار نسخه نشریه است.»
وی با اشاره به ضرورت همکاری میان مراکز اسنادی و مطبوعاتی گفت: «با تشکیل یک کنسرسیوم و همت جمعی مراکز اسنادی و مطبوعاتی در مشهد، میتوان بسیاری از روزنامهها و مجلات قدیمی شهر را گردآوری کرد.»
حافظی همچنین با اشاره به تجربه تبادل منابع میان نهادها افزود: «تبادل منابع مازاد و تکراری با سایر نهادها، از جمله اقداماتی است که میتواند به تکمیل مجموعههای مطبوعاتی کمک کند.»
رمضانعلی اسماعیلپور قوچانی، پیشکسوت حوزه مطبوعات آستان قدس رضوی، نیز در این نشست اظهار کرد: «عشق مجموعهداران به تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم موجب گردآوری این آثار و حفظ آنها شده است.»
وی افزود: «مراکز آرشیوی وظیفه دارند در مسیر شناسایی این افراد و ترغیب آنها به حفظ این منابع ارزشمند در مراکز تخصصی، گام بردارند.»
در بخش پایانی نشست نیز مجموعهداران و کارشناسان حاضر، دیدگاهها و دغدغههای خود را درباره آموزش عمومی در حوزه اهمیت اسناد تاریخی، نقش رسانهها بهویژه صدا و سیما در ارتقای آگاهی عمومی، آموزش کتابداران نهاد کتابخانههای عمومی، تشکیل کارگروه اسناد و تاریخ شفاهی در استانداری خراسان رضوی، شناسایی اسناد مناطق روستایی و اشتراک دادهها میان آرشیوهای فعال مشهد برای جلوگیری از موازیکاری مطرح کردند.
