به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمتر شناخته‌شده موجود در مخازن سازمان، در هر شماره یکی از منابع برجسته این گنجینه را به پژوهشگران و علاقه‌مندان معرفی می‌کند.

پنجاه‌وهشتمین شماره مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به مناسبت هفتم صفر، روز بزرگداشت سلیمان فارسی، به معرفی کتاب «عین‌الاحسان» اختصاص دارد؛ اثری که به درخواست ارباب جمشید، از تاجران سرشناس دوره قاجار، به سعی و اهتمام اسفندیار پوررستم، مشهور به کشمیری، از ملازمان و کارگزاران مظفرالدین‌شاه، ترجمه و نگارش یافته است.

این کتاب به خط نستعلیق مرتضی الحسینی البرغانی کتابت شده و در سال ۱۳۲۰ هجری قمری، در کارخانه مشهدی خداداد تهران به شیوه چاپ‌سنگی انتشار یافته است. «عین‌الاحسان» در قطع ۱۷×۱۱ سانتی‌متر، در ۷۱ صفحه و بر کاغذ فرنگی نخودی به چاپ رسیده است.

نگارنده در دیباچه کتاب، هدف از نگارش این اثر را پاسداشت حقوق پارسیان و آگاه‌کردن کسانی دانسته است که روایت‌های تاریخی و دینی درباره جایگاه ایرانیان و زرتشتیان را نادرست می‌پنداشتند. او مخاطبان را به رعایت سفارش‌های منسوب به پیامبر اسلام(ص) درباره گرامی‌داشت این گروه فرا می‌خواند.

«عین‌الاحسان» مشتمل بر یک دیباچه، سه نامه به زبان عربی همراه با ترجمه فارسی آن‌ها و یک مؤخره است. نویسنده در بخش آغازین کتاب، ضمن اشاره به نگهداری اصل این نامه‌ها در خزانه فارسیان هند، به روایت سرگذشت سلمان فارسی می‌پردازد.

این روایت، زندگی سلمان را از زادگاهش در حوالی اصفهان آغاز می‌کند و با شرح گرایش او از آیین زرتشتی به مسیحیت در سفر شام و سفرهای متعددش برای یافتن آخرین پیامبر ادامه می‌دهد. سلمان فارسی در این روایت، سالکی حقیقت‌جو معرفی می‌شود که تعلقات قومی، خانوادگی و اجتماعی را برای دستیابی به حقیقت کنار می‌گذارد و سرانجام، پس از مشاهده نشانه‌های پیامبر اسلام(ص)، به اسلام می‌گرود.

شیوه روایت زندگی سلمان در این کتاب، افزون بر جنبه تاریخی، دارای سویه‌های اخلاقی و تربیتی است و مخاطب را به پایداری و استقامت در مسیر حقیقت‌جویی دعوت می‌کند.

نخستین متن کتاب با عنوان «آزادنامه سلمان فارسی»، مکتوبی منسوب به پیامبر اسلام(ص) و به کتابت حضرت علی(ع) است. بر اساس متن این نامه، سلمان فارسی با پرداخت بهای سیصد نخل خرما و چهل اوقیه طلا از بردگی فردی یهودی آزاد شده است. شماری از صحابه پیامبر(ص)، از جمله ابوبکر، عمربن خطاب، مقداد و بلال، به‌عنوان گواهان این آزادنامه معرفی شده‌اند.

متن دوم، عهدنامه‌ای منسوب به پیامبر اسلام(ص) و به کتابت حضرت علی(ع) در سال نهم هجری قمری است. در این عهدنامه، افزون بر بیان آموزه‌های حکمی، توصیه‌های اخلاقی و مواعظ معنوی با استناد به آیات قرآن، از جایگاه سلمان فارسی با تعبیر مشهور «سلمان منا اهل‌البیت» یاد شده است.

در این نامه همچنین بر حفظ کرامت و رعایت حقوق خاندان، قوم و نسل‌های پس از سلمان، خواه بر آیین زرتشتی باقی بمانند و خواه اسلام آورند، تأکید شده است. معافیت از پرداخت جزیه، آزادی در انجام مناسک دینی و امکان پایبندی به فرهنگ و رسوم از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این عهدنامه است.

سومین متن، عهدنامه یا امان‌نامه‌ای شامل فرمانی منسوب به حضرت علی(ع) و به کتابت امام حسین(ع) در سال ۳۹ هجری قمری است. این فرمان خطاب به بهرام‌شاد بن خیر ادرس المجوسی، رئیس دهقانان آذربادین ماراسفندار فارسی، صادر شده و بر به‌رسمیت‌شناختن حقوق، پاسداشت کرامت و حفظ جان و مال زرتشتیان تأکید دارد.

حرمت خون، جان و دارایی‌های زرتشتیان، حق تملک آنان بر زمین‌ها و اموال، آزادی در برگزاری مراسم و مناسک دینی و منع اجبار آنان به پذیرش اسلام، از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در این امان‌نامه است.

بخش پایانی کتاب به تبیین جایگاه ممتاز سلمان فارسی و منزلت ایرانیان نزد پیامبر اسلام(ص) و اهل‌بیت(ع) اختصاص دارد. نویسنده در این بخش، با استناد به آیات قرآن و روایت‌هایی چون «سلمان منا اهل‌البیت» و «لو کان العلم فی الثریا لناله رجال من فارس»، بر فضیلت علمی و معنوی ایرانیان تأکید کرده است.

رکورد چاپ افست کتاب «عین‌الاحسان» با شماره کتاب‌شناسی ملی «۳۹۷۹۸۲۴» و رکورد نسخه چاپ‌سنگی آن با شماره کتاب‌شناسی ملی «۷۷۵۸۵۸» در سامانه جست‌وجوی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در دسترس پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار دارد.

صفحاتی از کتاب «عین‌الاحسان»، جهت بهره‌مندی علاقه‌مندان در پیوست این خبر بارگذاری شده است.