به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با رویکرد معرفی منابع شاخص و کمتر شناخته‌شده گنجینه نسخ خطی، منابع چاپی و پیایندهای سازمان طراحی شده است و در هر روایت، یکی از آثار برجسته این گنجینه را پیش‌روی مخاطبان قرار می‌دهد.

پیروز مجتهدزاده، جغرافی‌دان سیاسی برجسته و استاد بازنشسته دانشگاه تربیت مدرس (متولد سال 1324، نور مازندران) است و یکی از چهره های شناخته شده در حوزۀ ژئوپلتیک و مطالعات مرزی به شمار می‌رود. او پس از گذراندن تحصیلات عالی در بریتانیا و اخذ درجه دکتری جغرافیای سیاسی از دانشگاه لندن، فعالیت‌های دانشگاهی و پژوهشی گسترده‌ای را در ایران و خارج از کشور دنبال کرد و بعدها با تأسیس مؤسسه تحقیقات ژئوپلتیک در تهران و لندن، نقش مؤثری در توسعه مطالعات ژئوپلتیک در منطقه ‌ایفا نمود.

مجتهدزاده در دهه‌های اخیر با انتشار کتاب‌ها و مقالات متعدد درباره خلیج فارس، مرزبندی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، امنیت منطقه‌ای و جایگاه نقش جغرافیای سیاسی ایران، از مهمترین صاحب‌نظران این حوزه شناخته شده و در کنار فعالیت‌های علمی، حضور پررنگی در رسانه‌ها و نشست‌های تخصصی داشته است؛ حضوری که او را به یکی از چهره های تأثیرگذار در تبیین مباحث جغرافیای سیاسی برای افکار عمومی و محافل دانشگاهی تبدیل کرده است.

آثار پیروز مجتهدزاده بخش مهمی از ادبیات جغرافیای سیاسی ایران را تشکیل می‌دهد و طی چند دهه فعالیت علمی، مجموعه‌ای از کتاب ها و مقالات پژوهشی در حوزه‌های خلیج فارس، مرزهای ایران، وضعیت جغرافیایی ایران در منطقه و تاریخ سیاسی و جغرافیایی منتشر کرده است.  نوشته های او عمدتاً بر تحلیل ساختارهای قدرت در جنوب غربی آسیا، بررسی اختلافات مرزی، تبیین اهمیت راهبردی خلیج فارس و بازخوانی تحولات ژئولتیک ایران تمرکز دارد و برخی آثارش به عنوان مرجع دانشگاهی مورد استفاده قرار می گیرد. مجتهدزاده علاوه بر کتاب های تخصصی، مقالات تحلیلی متعددی در نشریات علمی بین‌المللی و داخلی ارائه کرده و با مستندسازی روندهای جغرافیای سیاسی معاصر، سهم چشم گیری در شکل‌گیری ادبیات بومی جغرافیای سیاسی در ایران داشته است.

کتاب «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز» اثر پیروز مجتهدزاده از مهمترین پژوهش‌های ایرانی در زمینه ژئوپلتیک خلیج فارس و یکی از آثار شاخص او در تحلیل موقعیت راهبردی این گذرگاه حیاتی جهانی است. مجتهدزاده در این کتاب با رویکردی علمی و مستند، به بررسی تنگه هرمز به عنوان یکی از حساس‌ترین نقطه‌های جغرافیایی جهان می‌پردازد؛ جایی که بخش عمده‌ای از انرژی و تجارت بین‌المللی از آن عبور می‌کند. به همین سبب، تنگه هرمز نقش تعیین‌کننده‌ای در معادلات امنیتی خاورمیانه و سیاست جهانی دارد.

کتاب ضمن تحلیل ویژگی‌های جغرافیایی، تاریخی و سیاسی این منطقه، ساختار قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را در ارتباط با امنیت تنگه هرمز تشریح می‌کند و اهمیت آن را در توازن امنیت دریایی ایران، عربستان، عمان، امارات متحده عربی  و دیگر قدرت های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نشان می‌دهد. مجتهدزاده با بهره‌گیری از نقشه‌های دقیق، تلاش کرده است تا تنگه هرمز را نه صرفاً به عنوان گذرگاه نفتی، بلکه به مثابه یک محور ژئوپلتیکی با تأثیرات مستقیم بر جایگاه ایران در نظام بین‌الملل معرفی کند. این اثر به دلیل تلفیق بینش ژئواستراتژیک و تحلیل جغرافیایی عمیق به عنوان منبعی مهم و مرجع در مطالعات منطقه‌ای و جغرافیای سیاسی خلیج فارس شناخته می‌شود.

این کتاب نخستین بار به زبان انگلیسی با عنوان زیر توسط انتشارات دانشگاه لندن، بخش مدرسه مطالعات آفریقایی و شرقی و در دپارتمان جغرافیایی آن در سال 1990 میلادی منتشر شده است:

Political geography of the strait of Hourmuz : the evolution of Iran's role (1970s and 1980s )

ساختار کتاب در یک مقدمه و هشت فصل و نتیجه‌گیری در 62 صفحه تدوین شده است.  در فصل اول به بررسی نقش تحولات ایران در تنگه هرمز در طی سال‌های یاد شده می پردازد و ضمن تشریح موقعیت تنگه هرمز و بیان مختصر از تحولات تاریخی و جغرافیایی به معرفی و اهمیت جزایر قشم به عنوان بزرگترین جزیره خلیج فارس، هنگام، تنب بزرگ، ابوموسی در دسترسی به تنگه هرمز و خلیج فارس می پردازد و توپوگرافی این جزایر را با ترسیم نقشه‌های دقیق نشان می‌دهد. در فصل دوم به اهمیت بیشتر تنب و ابوموسی و با نگاه به اختلافات ارضی و مرزی به ارائه مدل راهبردی برای مسائل این دو جزیره مهم ایرانی می‌پردازد و در فصل سوم جایگاه و اهمیت نظامی این جزایر را بررسی می‌کند.

مجتهدزاده در فصل‌های دیگر کتاب به اهمیت تنگه هرمز و تأثیر آن در ارتباط با کشورهای حوزه خلیج فارس مانند عمان، عربستان سعودی، عراق و نقش منطقه‌ای پراهمیت پاکستان را تشریح می‌کند و در فصل پایانی چنانچه ثمره تخصص و تحقیقات او به شمار می‌رود، حدود مرزهای ساحلی را تبیین و تشریح می‌کند.

این کتاب  در سال 1371توسط محسن صغیرا به فارسی ترجمه  و  با عنوان  «ج‍غ‍راف‍ی‍ای‌ س‍ی‍اس‍ی‌ ت‍ن‍گ‍ه‌ ه‍رم‍ز ت‍وس‍ع‍ه‌ ت‍دری‍ج‍ی‌ ن‍ق‍ش‌ ای‍ران‌ (ده‍ه‌ ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰) » منتشر شده است.

نسخه اصلی کتاب با شماره کتابشناسی ملی 4026-76م و ترجمه فارسی آن به شماره کتابشناسی 1731- 71م در مخازن سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران موجود است.

صفحاتی از نسخه اصلی کتاب برای آشنایی بیشتر علاقه‌مندان و پژوهشگران، در انتهای این خبر به‌صورت پیوست ارائه شده است.