به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، رویداد «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار ارزشمند، کمیاب و کمترشناخته‌شده موجود در مخازن کتابخانه ملی ایران طراحی شده است. در هر شماره از این مجموعه، یکی از منابع برجسته گنجینه معرفی و ویژگی‌های تاریخی، محتوایی و پژوهشی آن برای مخاطبان تشریح می‌شود.

پنجاه‌وسومین شماره این مجموعه به معرفی نشریه «اخبار مصور لندن» (The Illustrated London News) و بررسی چگونگی انعکاس نخستین سفر ناصرالدین‌شاه قاجار به اروپا در این نشریه اختصاص دارد.

نخستین شماره «اخبار مصور لندن» روز شنبه ۱۴ مه ۱۸۴۲، به همت هربرت اینگرام منتشر شد. از این نشریه به‌عنوان نخستین مجله مصور خبری جهان یاد می‌شود. این مجله در بخش عمده‌ای از دوره فعالیت خود به‌صورت هفتگی انتشار می‌یافت؛ اما از سال ۱۹۷۱ فاصله انتشار شماره‌های آن افزایش یافت و سرانجام در سال ۲۰۰۳ به فعالیت خود پایان داد.

هربرت اینگرام، بنیان‌گذار این نشریه، در سال ۱۸۱۱ در شهر بوستون واقع در لینکلن‌شر انگلستان متولد شد. او حدود سال ۱۸۳۴ کسب‌وکاری در زمینه چاپ، فروش روزنامه و کتاب در ناتینگهام راه‌اندازی کرد. اینگرام در دوران فعالیت خود به‌عنوان روزنامه‌فروش دریافته بود که انتشار تصاویر و اخبار مهم و تکان‌دهنده، فروش روزنامه‌ها را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد.

همین تجربه، زمینه شکل‌گیری ایده انتشار نشریه‌ای هفتگی را فراهم کرد که اخبار روز را در کنار تصاویر منتشر کند. اینگرام به دلیل راه‌اندازی «اخبار مصور لندن»، از پیشگامان روزنامه‌نگاری مصور به شمار می‌رود.

نخستین شماره این مجله با قیمت شش پنس، در ۱۶ صفحه و همراه با ۳۲ تصویر حکاکی‌شده روی چوب منتشر شد و عمدتاً مخاطبان طبقه متوسط جامعه بریتانیا را هدف قرار داده بود. در همان شماره نخست، تصاویری از جنگ افغانستان، سانحه برخورد قطار در فرانسه، انفجار یک کشتی بخار در کانادا و برگزاری جشن بالماسکه در کاخ باکینگهام به چاپ رسید.

تصاویر در این نشریه اهمیتی هم‌سنگ متن‌های خبری داشتند؛ موضوعی که در سرمقاله نخستین شماره نیز به‌صراحت مورد تأکید قرار گرفته بود. در این سرمقاله، هدف نشریه چنین بیان شده است: «خودِ شکل و حضور رویدادها را در همان هنگام وقوع در دسترس عموم قرار دهد و هر آنچه هنر آشکار و ملموس حکاکی روی چوب بتواند به تصویر بکشد، برای بازنمایی هر موضوعی که توجه بشر را به خود جلب می‌کند، به کار گرفته شود.»

«اخبار مصور لندن» از آغاز انتشار با استقبال چشمگیری روبه‌رو شد. نخستین شماره آن ۲۶ هزار نسخه فروش رفت و تنها چند ماه بعد، شمارگان هفتگی آن از ۶۵ هزار نسخه فراتر رفت.

اینگرام برای تصویرگری اخبار، رویدادهای اجتماعی و مناظر شهرها و مناطق مختلف، از برجسته‌ترین هنرمندان روزگار خود بهره می‌گرفت. به این ترتیب، طی چند دهه، بخش گسترده‌ای از زندگی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بریتانیای دوره ویکتوریا به‌صورت تصویری در این نشریه ثبت شد. پوشش رویدادهای مهم و ویژه نیز نقش مؤثری در افزایش اعتبار و موفقیت آن داشت.

نشریه «اخبار مصور لندن» یکی از منابع مهم تصویری و خبری درباره سفرهای اروپایی ناصرالدین‌شاه قاجار به شمار می‌رود. این نشریه علاوه بر انتشار گزارش‌های خبری، ده‌ها تصویر، نقشه و حکاکی روی چوب و در سال‌های بعد، عکس‌هایی از سفرهای شاه ایران منتشر کرد.

نخستین سفر ناصرالدین‌شاه به اروپا در ماه‌های ژوئن و ژوئیه ۱۸۷۳ انجام شد. «اخبار مصور لندن» در این دوره، تقریباً هر هفته گزارش‌ها و تصاویری از حضور شاه ایران در بریتانیا منتشر می‌کرد.

ورود ناصرالدین‌شاه به بندر دوور، همراهی ناوگان سلطنتی هنگام ورود او به انگلستان، استقبال رسمی در ایستگاه چارینگ کراس، حرکت کالسکه شاه به‌سوی کاخ باکینگهام، دیدار با ملکه ویکتوریا، حضور در مراسم شهرداری لندن و شرکت در مهمانی دوشس ساترلند از جمله موضوعاتی بود که در این نشریه بازتاب یافت.

بازدید ناصرالدین‌شاه از کارخانه‌های اسلحه‌سازی و توپ‌های مشهور به «نوزادان وولویچ» و همچنین حضور جمعیت مردم لندن برای دیدن شاه ایران، از دیگر موضوعاتی بود که تصاویر و گزارش‌های آن در شماره‌های مختلف نشریه منتشر شد.

این نشریه برای پژوهشگران تاریخ قاجار اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا گزارش‌های آن هم‌زمان با رویدادها و به‌صورت هفته‌به‌هفته منتشر شده‌اند. همچنین بخش عمده‌ای از مراسم رسمی سفر ناصرالدین‌شاه با تصاویر دقیق همراه است و در این تصاویر، بناهای شهر لندن، پوشش افراد، شیوه برگزاری تشریفات و همراهان شاه با جزئیات ترسیم شده‌اند.

بررسی مطالب و تصاویر «اخبار مصور لندن» همچنین امکان مطالعه نگاه و رویکرد مطبوعات بریتانیا به ایران، دربار قاجار و شخص ناصرالدین‌شاه را فراهم می‌کند و از این منظر، منبعی ارزشمند برای پژوهش‌های تاریخی، فرهنگی، سیاسی و رسانه‌ای به شمار می‌رود.

نشریه «اخبار مصور لندن» (The Illustrated London News) با شماره مدرک ۱۶۸۲۳۸۸ در مخازن کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شود و در اختیار پژوهشگران قرار دارد.

گفتنی است، فایل‌های حاوی صفحات منتخب این نشریه در قالب 4 فایل، شامل تصاویر و گزارش‌های مربوط به سفر ناصرالدین‌شاه به لندن، در پیوست این خبر بارگذاری شده و برای مشاهده مخاطبان در دسترس است.