اواخر مرداد ماه بود که هشتاد و يكمين اجلاس انجمن بين المللي كتابداري و اطلاع رساني (ايفلا) 2015 در آفريقاي جنوبي گشايش يافت و مراسم افتتاحیه آن نیز در شهر كيپ تاون با حضور صالحي اميري و هيات همراه و روساي كتابخانه ها و آرشيو هاي ملي 120 كشور جهان روز در يكشنبه 25 مرداد برگزار شد. اجلاسیه ای که فضای خبری چند روز رسانه های مرتبط به کتاب را به خود اختصاص داد.
حال پس از گذشت چند روز از پایان این اجلاس به سراغ غلامرضا امیرخانی، معاون کتابخانه ملی و عضو هیات اعزامی به این اجلاس رفتیم و از دست آوردهای این سفر از وی پرسیدیم. وی در گفت و گو با روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران گفت: کتابخانه ملی ما نسبت به سایر کشورها جایگاه خوبی را داراست. هم از نظر ساختار سازمانی هم از نظر تعداد پرسنل، اما از نظر محتوا و منابع من معتقدم وضع خوبی نداریم و حتی شاید بین سی کشور اول هم نباشیم.
اهمیت شرکت در اجلاس ایفلا چه بود؟
اجلاس ایفلا از جهت قدمت بسیار برجسته بوده و 81 دوره آن تا کنون برگزار شده است و غیر از زمان جنگ جهانی های جهانی، هر سال در کشوری برگزار می شود و این مسئله به اهمیت آن می افزاید. در این اجلاس تمام کتابخانه های بزرگ جهان و مسئولین و کتابدارانشان حضور فعال دارند. جمعیت چند هزار نفره ای است که هم حوزه ای ها را با هم آشناتر می کند و این تبادل نظرهای مختلف باعث استفاده از تجربه همدیگر در عرصه حرفه ای کتابداری می شود. حال این اجلاس که در آفریقای جنوبی برگزار شد شامل همه این موارد بود و حضور فعال ما می تواند نقش دیپلماسی فرهنگی را نیز پررنگتر سازد. بالاخص زمانی که می بینیم این نشست زیر نظر یونسکو قرار دارد و هر چقدر در این حوزه توسط متولیان فرهنگی و علمی ایران سرمایه گذاری شود باز جای کار خواهد داشت.
دست آوردهای مهم این سفر برای ما چه بود؟
اولا حضور پررنگ علمی کتابخانه ملی بسیار با اهمیت بود که الحمدلله محقق شد. به صورتی که امسال چهار مقاله در این اجلاس از سوی ایران ارائه شد که سه مقاله متعلق به کتابخانه ملی بود که واقعا جای تقدیر دارد. البته دوستان ارائه کننده حضور نداشتند و به همین خاطر یکی از این مقالات توسط من ارائه شد. در هنگام ارائه متوجه شدم سایر کشورها چقدر مشتاق این ارائه ها هستند تا اطلاعات بیشتری درباره فعالیت های ایران در حوزه مباحث کتابخانه ای و کتابداری داشته باشند. دست آورد دوم این اجلاسیه برای ما شرکت ایران در جلس (SCDA) که اجلاس روسای کتابخانه های ملی کشورهاست. که امسال آقای صالحی امیری شرکت داشتند و مکان خوبی برای بحث و تبادل نظر در این حوزه به وجود آورد و مذاکراتی در حاشیه این جلسات به صورت دو جانبه و چند جانبه رخ داد که خود بسیار مهم و پر اهمیت است. ما کشورهایی را دیدیم که ابراز علاقه می کردند ارتباطشان با بیشتر شود و تفاهم نامه امضا کنند و این خود هدف مهمی بود که تا حد زیادی تحقق یافت. دست آورد سوم بازدید از کتابخانه ها، مراکز فرهنگی و بالاخص کتابخانه ملی آفریقای جنوبی و کتابخانه بسیار مجهز دانشگاه كيپ تاون بود. در این بازدید علاقه این کتابخانه ها برای همکاری با سایر کشورها و ما را می توانسیتم به وضوح ببینم. البته تفاهم نامه ای از سال های قبل موجود است با این کشور که در این سفر سعی به احیا هر چه تمام تر آن داشتیم. دست آخر نیز عضویت دائم ما در خود ایفلا و کمیته های آن بود که امسال توانستیم در چهار کمیته تخصصی و یک کمیته منطقه ای عضو شدیم.
آیا این جلسات تا کنون در ایران برگزار شده است؟ آیا برنامه ای در این باره در دستور کار کتابخانه ملی قرار گرفته؟
خیر، تا کنون در ایران برگزار نشده است. برنامه ای نیز برای برگزاری این جلسه و بالاخص اجلاس اصلی در ایران نداریم. با امکانات موجود نیز دور از ذهن نشان می دهد. به نظر من شرایط و زیرساخت های آن باید آماده شود. ما ابتدا باید در این جلسات حضور پررنگ داشته باشیم و توانایی های تخصصی خود را نشان دهیم تا بتوانیم در این جایگاه قرار گرفته و اقبال سایر کشورها را به خود جلب کنیم. مضاف بر اینکه به خاطر فصل برگزاری این جلسات که اصولا در ماه مرداد است معمولا سعی بر آن بوده که یا در کشورهای اروپای شمالی برگزار شود که اصولا کشورهای سردسیری هستند یا در کشورهایی که در نیم کره جنوبی بوده و آنجا اکنون زمستان است. به صورتی که در ده سال اخیر این اجلاس بیشتر در خود آفریقای جنوبی، استرالیا و آرژانتین برگزار شده.
طبق برخی اخبار، ایران چند مدتی از ایفلا معلق بوده، آیا این ماجرا واقعیت دارد؟ دلیل آن چه بوده و الان وضعیتش چگونه است؟
بله، متاسفانه واقعیت دارد. ماجرا این است که ما حق عضویت را مدتی پرداخت نکردیم و طبیعی بود که این معضل به وجود آید. اما به لطف خدا امسال توانستیم این مشکل را تا حد زیادی حل کنیم. البته دلیل این عدم پرداخت از یک سو مشکلات تحریمی در پرداخت های بانکی بود و از سوی دیگر اراده ای برای این کار در مدیریت قبلی دیده نمی شد. بی شک لازمه حضور فعال در ایفلا آن است که حق عضویت ها و اینگونه موارد به صورت مستمر انجام پذیرد و در نشست ها و کمیته های تخصصی حضور پرنگتری داشته باشیم.
با مشاهده ای که از کتابخانه ملی آفریقای جنوبی داشتید و تبادل نظرهایی که در این جلسات رخ داد. به نظرتان جایگاه کتابخانه ملی ایران نسبت به سایر کشور چگونه است؟
کتابخانه ملی ما نسبت به سایر کشورها جایگاه خوبی را داراست. هم از نظر ساختار سازمانی، به صورتی که رئیس آن به صورت مستقیم از جانب رئیس جمهور انتخاب می شود و هم از نظر تعداد پرسنل نیز همین حالت است و واقعا نسبت به سایر کشورها جایگاه خوبی را دارد، اما از نظر محتوا و منابع، من معتقدم وضع خوبی نداریم و حتی شاید بین سی کشور اول هم نباشیم.
بر اساس تصاویری که از نشست مخابره می شد نشانی از تشریفات دولتی در آن وجود نداشت و بیشتر به شکل مردم نهاد به نظر می آمد.
آیا این تصور درست بود؟
بله، ایفلا کلا یک سازمان مردم نهاد است و مطلقا دولتی نیست. مقر اصلی این اجلاس نیز که در لاهه بوده زیر مجموعه یونسکو است و جایگاه دولتی ندارد. در آفریقای جنوبی هم به همین شکل بود. البته با دولت کشور هماهنگ بودند اما به هیچ عنوان این نشست زیر مجموعه هیچ کشوری نیست. جالب آنکه در این دوره بیشتر کارها را آلمانی ها انجام می دادند. البته از مقامات کشور میزبان سخنرانی انجام شد اما به صورت خوش آمدگویی برای حضور در کشورشان نه چیز دیگر.