به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، رویداد «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم، قدیمی و گاه مغفول‌مانده در گنجینه آرشیوی سازمان طراحی شده است. در هر شماره از این مجموعه، یکی از اسناد، رویدادها یا پرونده‌های شاخص آرشیوی معرفی و زمینه‌های تاریخی، اجتماعی و فرهنگی آن برای مخاطبان تبیین می‌شود.

پنجاه‌وپنجمین شماره این مجموعه، به مناسبت چهارم مرداد، سالروز بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی، به معرفی سندی با عنوان «مکاتبه وزارت معارف با وزارت داخله درخصوص آسیب وارده به مقبره شیخ صفی‌الدین و لزوم مرمت فوری با اعزام آندره گدار، معمار فرانسوی، همراهی یک یا دو نفر بنّای ماهر و کارآزموده تبریزی با وی و درخواست صدور دستور به حکومت آذربایجان برای نهایت مساعدت لازم» اختصاص یافته است.

شیخ صفی‌الدین اردبیلی (۶۵۰–۷۳۵ق) از نامدارترین عارفان جهان اسلام و بنیان‌گذار طریقتی است که در بزنگاهی تاریخی، به یکی از ارکان اصلی شکل‌گیری دولت ملی صفوی و تحقق وحدت سیاسی و مذهبی ایران بدل شد.

شیخ صفی‌الدین در نوجوانی و در جست‌وجوی مرشدی کامل، راه سفر در پیش گرفت. وی پس از سفر به شیراز و دیدار با شماری از مشایخ بزرگ، سرانجام در گیلان به حلقه ارادت شیخ زاهد گیلانی پیوست. او پس از درگذشت استادش به اردبیل بازگشت و خانقاه خود را به کانونی برای هدایت سالکان و ارادتمندان طریق حق تبدیل کرد.

بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی از مهم‌ترین آثار تاریخی شهر اردبیل و از بناهای کم‌نظیر ایران به شمار می‌رود. این مجموعه از نظر معماری و کاشی‌کاری، یکی از شاهکارهای سده هشتم هجری قمری و دوره‌های پس از آن است.

این بنا پس از درگذشت شیخ صفی‌الدین در سال ۷۳۵ هجری قمری، به دست فرزندش صدرالدین موسی پایه‌گذاری شد. شاه عباس اول نیز بناهای مهمی به این مجموعه افزود و اصلاحاتی در آن انجام داد.

بقعه شیخ صفی‌الدین تنها آرامگاه این عارف برجسته و جد اعلای سلاطین صفوی نیست، بلکه منظومه‌ای از فضاهای آیینی و معماری است که لایه‌های مختلف تاریخ هنری و سیاسی ایران را در خود جای داده است. این مجموعه امروزه در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.

بر اساس اسناد تاریخی، بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در طول سده‌ها بارها مرمت و بازسازی شده است. بخشی از این اقدامات به اواخر دوران قاجار و سال‌های آغازین قرن چهاردهم خورشیدی بازمی‌گردد که وزارت معارف وقت اهتمام ویژه‌ای به حفاظت از این بنای تاریخی داشت.

مکاتبات آن دوران به‌وضوح از خطر تخریب بخش‌هایی از این مجموعه و اقداماتی که برای مرمت و حفاظت از آن انجام شده بود، خبر می‌دهد. سند معرفی‌شده در پنجاه‌وپنجمین شماره «در قاب یک سند» نیز از دو منظر در تاریخ مرمت ایران حائز اهمیت است.

نخستین جنبه اهمیت این سند، فراخواندن آندره گدار، معمار و باستان‌شناس برجسته فرانسوی و مدیر وقت اداره‌کل باستان‌شناسی، برای بررسی و مرمت بقعه است. بر اساس این مکاتبه، گدار مأموریت یافت پس از پایان فعالیت خود در اصفهان، بی‌درنگ عازم اردبیل شود.

آندره گدار از چهره‌های شناخته‌شده معماری و باستان‌شناسی ایران است و طراحی بناهای ماندگاری مانند حافظیه شیراز و موزه ملی ایران در کارنامه او قرار دارد.

دومین جنبه اهمیت این سند، تأکید بر استفاده از دانش و مهارت بومی در عملیات مرمت است. در این مکاتبه، همراهی یک یا دو نفر از بنّاهای ماهر و کارآزموده تبریزی با آندره گدار پیش‌بینی شده بود.

این پیوند میان مدیریت علمی مدرن و مهارت سنتی معماران ایرانی، نشان‌دهنده دقت و هوشمندی در انتخاب گروه اجرایی برای مرمت، حفاظت و پیشگیری از تخریب بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی است.

این سند در تاریخ ۱۶ مهر ۱۳۱۱ ایجاد شده و با شناسه «۱۳۳۸-۲۹۳» در آرشیو ملی ایران نگهداری می‌شود.