به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، این برنامه با هدف پاسداشت هویت تاریخی و فرهنگی خلیج فارس و تأکید بر جایگاه آن در حافظه ملی، با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تدکو، شرکت تولید نیروی برق خلیج فارس و خبرگزاری ایرنا برگزار شد.

 

در این مراسم، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور در دولت‌های یازدهم و دوازدهم، علی عبدالعلی‌زاده، نماینده ویژه رئیس‌جمهور در اقتصاد دریامحور، غلامرضا ظریفیان، محقق و استاد دانشگاه، حسین علایی، فرمانده پیشین نیروی دریایی سپاه، مدیر اجرایی و مدرس دانشگاه، مجید تفرشی، سندپژوه و محقق و علی شمس‌اردکانی، دیپلمات سابق و استاد دانشگاه به سخنرانی پرداختند. همچنین فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، پیام مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور را در ابتدای برنامه قرائت کرد.

 

غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در آغاز سخنان خود با اشاره به اهمیت ویژه خلیج فارس در شرایط کنونی و پیوند عمیق آن با زندگی ایرانیان، اظهار کرد: «امسال شرایط متفاوتی برقرار است و همه با گوشت و پوست و خون احساس کردیم که خلیج فارس چقدر اهمیت دارد و با حیات ما ایرانیان گره خورده است.»

 

او در ادامه با دسته‌بندی مفهومی عناصر تاب‌آوری ایرانیان بر اساس متون تاریخی، به تبیین محورهای اصلی این مفهوم پرداخت و گفت: «این موارد عبارتند از همگرایی فراقانون اقتصاد آینده و روند یا همان اقتصاد آمد و شد، دیپلماسی ادب، مقاومت مردمی در کرانه‌ها و نهایتاً یکپارچگی هویتی و اجتناب از آشوب و ناامنی.»

 

امیرخانی سپس در توضیح نخستین محور، یعنی همگرایی ملی در برابر تهدیدات خارجی، با استناد به نمونه‌های تاریخی تصریح کرد: «در باب مورد اول یعنی همگرایی فراقانون، نخستین راز پایداری ایرانیان اتحاد فراقانون و همبستگی ملی در برابر تهدید خارجی است. قدرت‌های بزرگ بارها روی تفرقه قومی و زبانی در ایران حساب باز کرده‌اند. از گزارش‌های جاسوسی دولت بریتانیا در قرن نوزدهم گرفته تا راه‌اندازی شبکه‌های قومی درونگرا در دوران معاصر خود ما، اما هر بار در هجوم بیگانه ایرانیان از هر قوم و قبیله‌ای، دوش به دوش هم ایستاده‌اند. گویاترین سند این همگرایی و اتحاد منظومه حماسی است با عنوان «جنگنامه کشم» که نام دیگری از همان جزیره قشم هست و همین‌طور دیوان شعری مثنوی به عنوان «جرون‌نامه» که سروده شاعری در عهد صفویه است.»

 

وی در ادامه با اشاره به بازتاب مفهوم ایران در متون یاد شده، بر فراتر رفتن مرزبندی‌های قومی در شرایط بحرانی تأکید کرد و افزود: «در این منظومه‌ها بارها و بارها از ایران و ایران‌زمین یاد شده و به طرز شگفتی می‌بینیم که چگونه مرزهای قومی و زبانی به هنگام تهدیدات ارضی فرو می‌ریزد.»

 

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در بخش دیگری از سخنان خود، به مفهوم «صبر راهبردی» در مواجهه با قدرت‌های بزرگ اشاره کرد و گفت: «صبر راهبردی یعنی دانستن اینکه زور و تزویر دشمن در برابر چرخش طبیعی اقتصاد و حیات مدنی دیر یا زود فرومی‌پاشد.»

 

او همچنین با ارجاع به نامه‌های رد و بدل شده میان فرمانده پرتغالی‌ها و حاکم منطقه خواجه عطا، وزیر کاردان و دریادیده هرمز ، به تبیین مفهوم «اقتصاد آمد و شد» پرداخت و بیان کرد: «این وریز کاردان ایرانی به صراحت و در جمله بسیار ژرف و عمیق خطاب به آلبوکرک می‌گوید اقتصاد ما به آیند و روند است یعنی رونق عظمت در گرو عبور و موضوع مرور آزاد کشتی‌ها، تبادل کالا و ارتباط طبیعی با جهان است.»

 

امیرخانی در ادامه با تأکید بر اخلاق دریایی و پرهیز از آشوب در سنت تاریخی سواحل ایران، با استناد به مکاتبات تاریخی اظهار داشت: «مسئله سوم اخلاق دریایی اهل بحر که پرهیز از فتنه و آشوب است در مکاتبات مربوط به سده هشتم هجری یعنی تقریباً ۱۵۰ سال قبل از این مکاتبات مربوط به آلبوکرک در واقع مربوط به عصر حافظ شیرازی، یکی از سیاستمداران این عصر که از متنفذین نواحی ساحل ایران است در نامه‌ای خطاب به شاه شجاع مظفری می‌نویسد اهل بحر قومی مبارک هستند تحریک فتنه و آشوب بر خود، شوم می‌دانند.»

 

وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به نقش مقاومت مردمی در سواحل جنوبی ایران، به نمونه‌هایی از ایستادگی تاریخی اشاره کرد و گفت: « مسئله چهارم مقاومت مردمی ساحل‌نشینان و نواحی داخلی ایران است، این نکته را باید در پایداری و ایثار و رشادت ایرانیان دید که در گذشته نیز در برابر بزرگترین ناوگان‌های نظامی ایستادند این راز چه بسا تاریخ شفاهی خلیج فارس است که در منابع رسمی کمتر ثبت شده ولی در دل برخی منظومه‌ها و بلکه داستان‌های تاریخی باقی مانده است. در «حماسه کشم» اشاره شده که در برابر نیروهای متجاوز پرتغالی بیش از هزار تن از جوانان و پیران لارستان به شهادت رسیدند.»

 

او در پایان این بخش، با اشاره به یک نمونه تاریخی از مناسبات ایران با قدرت‌های دریایی در عصر صفوی و با ارجاع به مکاتبات میان حاکمان محلی سواحل جنوب و دربار مرکزی، به مفهوم «دیپلماسی ادب و دمار» پرداخت و تصریح کرد: «در منابع تاریخی آمده است که هنگامی که حاکم میناب، شیخ سیسی، با حضور ناوگان عظیم پرتغالی‌ها موسوم به «آرمادی» در منطقه مواجه می‌شود، موضوع را در نامه‌ای به شاه عباس صفوی گزارش می‌دهد. شاه عباس در پاسخ فرمان می‌دهد که ابتدا از راه ادب رفتار کنید وگرنه دمار از ایشان برآورد. این دقیقاً همان قاعده‌ای است که ایران در طول تاریخ در برابر قدرت‌های بزرگ به کار برده است؛ در برابر ادب، ادب و احترام و در برابر بی‌ادبی و تحمیل اراده دمار یعنی کیفر سخت و بازدارنده. سیاستی که تمام قدرت‌های حاضر در خلیج فارس مانند انگلیسی‌ها و آمریکایی‌ها دیده‌اند و نهایتاً به خروج تحقیرآمیز آنها منجر شد.»

 

در ادامه برنامه، پیام دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور محترم، که با تأکید بر هویت تاریخی خلیج فارس همراه بود، توسط سخنگوی دولت قرائت شد. در این پیام آمده است: «روز ملی خلیج فارس فرصتی مغتنم برای بازخوانی این حقیقت تاریخی است که این آبراهه بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت ملی ایرانیان و نماد ایستادگی ملت بزرگ ایران در مقابل استعمارگران قدیم و جدید است.»

 

اسحاق جهانگیری، در بخش دیگری از برنامه با اشاره به جایگاه تمدنی خلیج فارس، آن را نمادی از پیوند تاریخی ایران با منطقه و جهان دانست و گفت: «نام خلیج فارس نه ‌تنها با نام ایران و تمدن کهن آن درآمیخته است، بلکه یادآور نقطه‌ای درخشان از میراث تمدنی، فرهنگی و توسعه‌ای ایران، منطقه و جهان به شمار می‌رود. خلیج فارس در طول تاریخ، یکی از مهم‌ترین نمادهای انسجام، همبستگی و وحدت‌آفرینی ایرانیان بوده است.»

 

علی عبدالعلی‌زاده در ادامه با تمرکز بر ابعاد ژئوپلیتیکی و اقتصادی این پهنه آبی، به نقش آن در معادلات جهانی اشاره کرد و اظهار داشت: «جنگ تحمیلی سوم که هم‌اکنون در جریان آن هستیم، بخشی از این گنج پنهان را به ما نشان داد. این جنگ، جنگ انرژی برای جهان است. سهم بالای خلیج فارس از انرژی دنیا می‌تواند به ایران این امکان را بدهد که در اقتصاد جهانی نقش سیاست‌گذار و هدایت‌کننده ایفا کند و از ظرفیت‌های اقتصادی جهان در جهت منافع ملی بهره ببرد.»

 

حسین علایی نیز با تأکید بر جایگاه خلیج فارس در ساختار قدرت ملی ایران، به ضرورت تقویت ابعاد مختلف این قدرت اشاره کرد و گفت: «اکنون خلیج فارس رکن اصلی قدرت ملی ایران است و ما باید برای توسعه این توان دائم تلاش کنیم و این تلاش فقط با قدرت دریایی و هوایی نیست. جزایر خلیج‌فارس که مردم در آنجا زندگی می‌کنند قدرت مهم ما در منطقه هستند.»

 

غلامرضا ظریفیان، به عنوان آخرین سخنران این همایش، در سخنانی با رویکرد تاریخی، به تداوم هویتی خلیج فارس در طول قرون اشاره کرد و تصریح کرد: «تاریخ خلیج فارس، پنج هزار ساله است و اگر امروز داریوش یا کوروش زنده می‌شدند به دلیل قبض و بسط‌هایی که مرزهای ایران داشت، از خلیج فارس می‌توانستند ایران را تشخیص دهند چرا که در این محدوده قبض و بسطی صورت نگرفته است. این آبراه که حداقل ۱۳۰ جزیره کوچک و بزرگ متعلق به ایران در آن است، خود یک تمدن بزرگه و متعلق به سه هزار سال قبل از میلاد است.»

 

در بخش دیگری از این مراسم، نشست علمی با موضوع «حکمرانی آینده خلیج فارس و تنگه هرمز» برگزار شد که در آن علی شمس‌اردکانی، مجید تفرشی و علی‌اصغر پورعزت دیدگاه‌های تخصصی خود را ارائه کردند و داود دشتبانی مدیریت این نشست را بر عهده داشت.

 

در پایان آیین، قطع‌نامه پایانی مراسم با تأکید بر نقش ایران در تأمین امنیت منطقه، به سه زبان فارسی، انگلیسی و عربی قرائت شد. در بخشی از این بیانیه آمده است: «حق طبیعی نیروهای مسلح ایران است که در طول جنگ، خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان را کنترل کنند» و در ادامه تأکید شده است: «امروز جهان باید انتخاب کند؛ یا در برابر اقدامات دو رژیم یاغی بایستد یا اجازه دهد قانون جنگل بر جهان حاکم شود. ایران برای هر دو وضعیت آماده است.»