به گزارش روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در این مراسم، محسن‌حسام مظاهری، مدیر سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی کشور، ضمن تبریک هفته فرهنگی اصفهان و روز اسناد ملی به پژوهشگران و نویسندگان، از فعالیت‌های انتشارات شهرداری اصفهان در غنابخشی به مطالعات و منابع اصفهان‌ پژوهی تقدیر کرد.

 

وی با اشاره به انتشار مجموعه ۲۰ جلدی «اصفهان در حدیث دیگران» اظهار کرد: «این مجموعه با محوریت گزارش‌های سفرنامه‌نویسان و مستشرقان درباره اصفهان تدوین شده و هر جلد آن به یکی از بناها یا فضاهای شهری اصفهان اختصاص دارد. در این مجموعه گزارش‌های سفرنامه‌ها به ترتیب تاریخی، از نخستین روایت‌ها در پیش از صفویه تا میانه دوره پهلوی گردآوری شده و علاوه بر متون، اسناد تصویری همچون نقاشی‌ها، گراورها و عکس‌ها نیز به همان ترتیب تاریخی ارائه شده‌اند.»

 

مدیر سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی کشور در ادامه گفت : «این مجموعه در واقع نوعی تاریخ‌نگاری مکان‌محور است که تلاش می‌کند روایت‌های گوناگون سیاحان از بناها، میدان‌ها، محلات و فضاهای شهری اصفهان را در کنار یکدیگر قرار دهد و تصویری تاریخی از تحول این شهر ارائه کند.»

 

مظاهری با بیان اینکه سفرنامه‌ها از مهم‌ترین منابع برای شناخت تاریخی شهرها هستند، اظهار کرد: «نخستین دلیل اهمیت سفرنامه‌ها این است که این متون از منظر یک ناظر بیرونی نوشته شده‌اند. فردی که از بیرون وارد یک شهر می‌شود، جزئیاتی را می‌بیند که برای ساکنان آن شهر عادی و تکراری است و در نتیجه در منابع بومی کمتر ثبت می‌شود.»

 

وی دلیل دوم اهمیت سفرنامه‌ها را ارتباط آن‌ها با تاریخ اجتماعی دانست و عنوان کرد: «مفهوم تاریخ اجتماعی مفهومی نسبتاً جدید و محصول دنیای مدرن است. در تاریخ‌نگاری کلاسیک ایرانی و اسلامی، تمرکز عمدتاً بر قدرت سیاسی، پادشاهان، جنگ‌ها، فتوحات و شخصیت‌های برجسته بوده و زندگی روزمره مردم عادی کمتر موضوع توجه قرار می‌گرفته است. در مقابل، سفرنامه‌های اروپاییان در قرن‌های شانزدهم تا هجدهم میلادی، اطلاعات بسیار دقیقی درباره زندگی اجتماعی در ایران ارائه می‌دهند. در این میان سفرنامه‌هایی مانند سفرنامه ژان شاردن، گزارش‌های ژان باتیست تاورنیه، نوشته‌های پیترو دلاواله و آثار انگلبرت کمپفر از مهم‌ترین منابع شناخت ایران و اصفهان در دوره صفوی به شمار می‌روند.»

 

مدیر اسناد و کتابخانه ملی اصفهان توضیح داد: «در آن دوره سفرنامه‌ها صرفاً متونی ادبی نبودند، بلکه منابع علمی محسوب می‌شدند که در اروپا با دقت مطالعه می‌شدند. این آثار یکی از مهم‌ترین راه‌های شناخت جوامع شرقی برای اروپاییان بودند و حتی برخی متفکران غربی از داده‌های آن‌ها در تحلیل‌های نظری خود استفاده می‌کردند. از سوی دیگر برخی از این سفرنامه‌ها با حمایت دولت‌ها یا در چارچوب پروژه‌های شرق‌شناسی نوشته شده بودند و به همین دلیل سرشار از داده‌های دقیق درباره جغرافیا، جامعه و فرهنگ ایران هستند.»

 

مظاهری افزود: «اگر این سفرنامه‌ها وجود نداشتند، امروز بسیاری از اطلاعات مربوط به ساختار محلات اصفهان، آیین‌ها و جشن‌های شهری، وضعیت بازارها، مشاغل، پوشش مردم، جایگاه زنان در جامعه و حتی لهجه‌های محلی در دسترس ما نبود. همچنین بسیاری از نقاشی‌ها و گراورهای جهانگردان اروپایی، تنها تصاویر باقی‌مانده از بناها و فضاهای شهری اصفهان در دوره‌های پیش از عکاسی به شمار می‌روند.»

 

وی با تأکید بر ضرورت ترجمه کامل سفرنامه‌ها اظهار کرد: «هنوز حجم قابل توجهی از سفرنامه‌هایی که درباره ایران و به ویژه اصفهان نوشته شده‌اند به فارسی ترجمه نشده‌اند. ترجمه کامل این آثار می‌تواند خدمت بزرگی به تاریخ‌نگاری اصفهان و مطالعات ایران‌شناسی باشد.»

 

مظاهری در پایان پیشنهاد کرد در نامگذاری معابر و فضاهای شهری اصفهان به این گروه از دوستداران خارجی اصفهان نیز توجه شود و اظهار کرد: «بسیاری از این افراد، هرچند اصفهانی نبودند، اما عمر خود را صرف شناخت و معرفی این شهر کردند و آثار ارزشمندی درباره آن به جا گذاشتند. نامگذاری برخی معابر و فضاهای شهری به نام کسانی چون شاردن، هولتسر، کمپفر و دومان می‌تواند علاوه بر پاسداشت تلاش آنان، در تقویت دیپلماسی فرهنگی و معرفی جهانی اصفهان نیز نقش مؤثری داشته باشد.»