در آیین رونمایی از کتاب «یاران راستین؛ خاطرات حسین رثایی»
امیرخانی: روایت خاطرات میتواند از گسست میان نسلها جلوگیری کند
در آیین رونمایی از کتاب «یاران راستین؛ خاطرات حسین رثایی» در مشهد، ابعاد مختلف این اثر از منظر تاریخی، تربیتی و پژوهشی بررسی شد؛ آیینی که با قرائت پیام وزیر آموزش و پرورش و روایتهایی از زندگی، تجربههای مدیریتی و ارتباطات فرهنگی حسین رثایی همراه بود.
به گزارش روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، آیین رونمایی و گفتوگو درباره کتاب «یاران راستین؛ خاطرات حسین رثایی» از مجموعه تاریخ شفاهی کتابخانه ملی ایران، پنجشنبه ۲۹ مردادماه ۱۴۰۵ با حضور غلامرضا امیرخانی، حسین رثایی، سید صدرا میردامادی، حجتالاسلام محمدرضا نورالهیان، سید محمود سادات، احمدرضا کامیار و محمدرضا حیدری در سالن فردوسی مجتمع دکتر شریعتی جهاد دانشگاهی مشهد برگزار شد. در این آیین همچنین پیام علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، قرائت شد.
کتاب «یاران راستین؛ خاطرات حسین رثایی» به اهتمام احمدرضا کامیار و در قالب مجموعه تاریخ شفاهی کتابخانه ملی ایران منتشر شده است. این اثر، روایتگر بخشهایی از زندگی فرهنگی، آموزشی و مدیریتی حسین رثایی و خاطرات او از چهرههایی چون شهید آیتالله بهشتی و شهید محمدعلی رجایی است و در سه فصل، رخدادهای پیش و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تجربههای او در حوزه آموزش و پرورش و مدیریت شهری و خاطراتش از رجال انقلاب را دربر میگیرد.
میردامادی: «یاران راستین» آغاز مسیر انتشار تاریخ شفاهی در مرکز خراسان است
در ابتدای این برنامه، سید صدرا میردامادی، مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی خراسان، با اشاره به جایگاه حسین رثایی در عرصه فرهنگی و آموزشی خراسان گفت: «این جلسه به اعتبار شخصیت دکتر حسین رثایی، چهرهای وارسته و اخلاقی که در چهار پنج دهه گذشته در خراسان منشأ اثر بوده است، شکل گرفته و بسیار خرسندیم که امروز خاطرات و تجربههای گرانسنگ ایشان در قالب این کتاب در اختیار مخاطبان قرار میگیرد.»
وی با تأکید بر اهمیت تاریخ شفاهی در مأموریتهای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران افزود: «یکی از مأموریتهای اصلی کتابخانه ملی، ثبت، حفظ و گردآوری خاطرات شفاهی است. این خاطرات هم وجه اسنادی دارند و هم بهعنوان منبعی پژوهشی برای بازشناسی تاریخ معاصر مورد استفاده قرار میگیرند، زیرا بسیاری از تجربهها و سوابق شخصیتهای زنده در اسناد رسمی ثبت نشده است.»
میردامادی ادامه داد: «تاریخ شفاهی یکی از رویکردهای تاریخنگاری مدرن است و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در سالهای گذشته، بهویژه در دوره مدیریت دکتر امیرخانی، اهتمام ویژهای به گردآوری خاطرات چهرهها و پیشکسوتان در حوزههای مختلف علمی، فرهنگی، اجتماعی، مدیریتی، انقلاب اسلامی و دفاع مقدس داشته است.»
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی خراسان با اشاره به جایگاه کتاب «یاران راستین» گفت: «این نخستین کتابی است که در بخش تاریخ شفاهی مرکز خراسان منتشر و به مخاطبان ارائه میشود و خوشحالیم که آغاز این مسیر با خاطرات دکتر حسین رثایی رقم خورده است.» وی در پایان با قدردانی از دستاندرکاران انتشار این اثر، بهویژه احمدرضا کامیار، گفت: «امیدواریم این مسیر ادامه پیدا کند و خاطرات مهمی که گاه در لابهلای زندگی افراد باقی میماند و گفته نمیشود، ثبت و برای آینده حفظ شود.»
امیرخانی: روایت خاطرات میتواند از گسست میان نسلها جلوگیری کند
در ادامه، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به اهمیت کتاب «یاران راستین» گفت: «این کتاب دربرگیرنده خاطرات مهمی از شخصیتهای معاصر انقلاب، بهویژه شهید رجایی، شهید بهشتی و شماری دیگر از چهرههای تاریخ انقلاب است. تبیین زندگی این شخصیتها صرفاً بازگویی تاریخ و روایت خاطرات نیست، بلکه این خاطرات میتواند برای جامعه امروز نیز راهگشا باشد.»
وی با تأکید بر اهمیت انتقال درست تجربههای تاریخی به نسلهای جدید افزود: «اگر این خاطرات بهدرستی تبیین و روایت شوند، میتوانند از شکلگیری گسست میان نسلها جلوگیری کنند. امروز میبینیم که نسلهای جدید در برقراری ارتباط با برخی از این مفاهیم با دشواری مواجهاند. هر روایت و خاطرهای که منتشر میشود، میتواند به تکمیل بخشی از پازل تاریخ معاصر ایران کمک کند.»
امیرخانی با اشاره به خاطرهای از شهید بهشتی که در این کتاب روایت شده است، گفت: «شخصیتهایی مانند شهید بهشتی، پس از فقدانشان، بیش از پیش نشان دادند که چه چهرههای نادر و اثرگذاری بودهاند و جای خالی آنان تا چه اندازه احساس میشود. روایت خاطرات چنین شخصیتهایی میتواند در عرصه فرهنگ و آموزش و پرورش بسیار مؤثر و ثمربخش باشد.»
کامیار: «یاران راستین» حاصل ۲۱ جلسه مصاحبه و ثبت دادههای دستاول تاریخی است
احمدرضا کامیار، پژوهشگر، مصاحبهگر و تدوینکننده کتاب «یاران راستین»، با اشاره به روند شکلگیری این اثر گفت: «در جریان مصاحبههای تاریخ شفاهی و مراحل تدوین، ویراستاری و ویرایش متنهای پیادهشده، بارها از راهنماییهای دکتر حسین رثایی بهره گرفتیم و ایشان همواره با اخلاق نیک، سعهصدر و گشادهرویی پاسخگوی ما بودند. اگر بخواهم شخصیت ایشان را در یک عبارت توصیف کنم، باید بگویم استاد اخلاق است.»
وی درباره انتخاب عنوان کتاب افزود: «در ابتدا مدنظر من بود که عنوانی با محوریت انقلاب اسلامی و روایت تاریخ شفاهی برای کتاب انتخاب شود، اما دکتر رثایی بر عنوان "یاران راستین" تأکید کردند و در ادامه دیدیم که این عنوان بسیار زیبندهتر و متناسبتر با محتوای اثر است.»
کامیار با اشاره به چگونگی آغاز این پروژه ادامه داد: «در جریان مأموریتی در ادارهکل آموزش و پرورش خراسان، نام استاد به ما معرفی شد. پس از نخستین گفتوگوها و آشنایی با عمق اطلاعات و دادههای تاریخی ایشان، خودم را در برابر اقیانوسی از اطلاعات دستاول تاریخی دیدم و بر خود لازم دانستم که این خاطرات ثبت شود. از تیرماه ۱۳۹۶ تا مردادماه ۱۳۹۷ در مجموع ۲۱ جلسه مصاحبه تاریخ شفاهی با دکتر رثایی برگزار کردم.»
وی با بیان اینکه حجم و ارزش اطلاعات گردآوریشده ضرورت انتشار آنها را آشکار کرد، گفت: «پس از پایان جلسات، با حجم عظیمی از اطلاعات مواجه شدم و به این نتیجه رسیدم که حیف است این خاطرات در مخازن سازمان باقی بماند و تنها در اختیار تعداد محدودی از پژوهشگران قرار گیرد. نخستین نگرانی دکتر رثایی نیز این بود که مبادا در مسیر انتشار حقی از بیتالمال تضییع شود. توضیح دادم که بهتر است این دادهها از مخازن بیرون بیاید و در اختیار همه علاقهمندان و پژوهشگران قرار گیرد و در نهایت ایشان با انتشار کتاب موافقت کردند.»
مصاحبهگر و تدوینکننده «یاران راستین» درباره اهمیت محتوایی این اثر افزود: «بخش قابل توجهی از خاطرات استاد به حوزه تعلیم و تربیت، آموزش و پرورش و تجربههای مدیریتی و فرهنگی ایشان مربوط است. همچنین در این خاطرات ناگفتههایی از تاریخ انقلاب، تاریخ معاصر مشهد و حتی تاریخ معاصر کشور وجود دارد. از نظر حجم اطلاعات و دادههای تاریخی مربوط به انقلاب، تاریخ معاصر ایران، آموزش و پرورش و رجال و شخصیتهای مؤثر، این کتاب را یکی از آثار بسیار پرمحتوا میدانم.»
حیدری: تعلیم و تربیت، مهمترین دغدغه حسین رثایی است
محمدرضا حیدری، کنشگر اجتماعی، با اشاره به سابقه آشنایی خود با حسین رثایی گفت: «اگر توفیق اندکی در حوزههای مدیریتی استان و سرمایه اجتماعی به دست آوردهام، حقیقتاً آن را مدیون شاگردی استاد رثایی میدانم. آشنایی من با ایشان به دوران دانشجویی در مرکز تربیت معلم بازمیگردد و از همان زمان شاهد نوع نگاه و شیوه مدیریتی متفاوت ایشان بودم.»
وی با اشاره به آغاز مدیریت رثایی در مرکز تربیت معلم مشهد افزود: «در تابستان سال ۱۳۵۹، حسین رثایی از سوی شهید رجایی مأموریت یافت مسئولیت تربیت معلم را بر عهده بگیرد. با ورود ایشان، رویکرد مدیریت بر مبنای ارتباط انسانی شکل گرفت و تحول جدی در فضای تربیت معلم ایجاد شد. رفتار ساده و انسانی ایشان و توانایی در ایجاد ارتباط با دانشجویان و استادان، فضای متفاوتی در مجموعه به وجود آورده بود.»
حیدری با یادآوری دشواریهای آن دوره ادامه داد: «زمانی مسئولیت راهاندازی مرکز جدید تربیت معلم، که امروز پردیس شهید بهشتی است، به ایشان سپرده شد، حدود هزار و ۳۰۰ دانشجو در مجموعهای حضور داشتند که حتی از امکانات اولیه برخوردار نبود. شرایط جنگ نیز حاکم بود و حداقل یکسوم دانشجویان در جبهه حضور داشتند. با وجود این دشواریها، فضای فرهنگی ویژهای در مرکز ایجاد شد و اتفاقات بسیار خوبی در حوزه تربیت معلم شکل گرفت.»
وی با اشاره به ویژگیهای مدیریتی و شخصیتی رثایی گفت: «نخستین و مهمترین دغدغه ایشان، تعلیم و تربیت و انسانسازی است. از سوی دیگر، تلاش برای حفظ استقلال آموزش و پرورش، اهتمام دائمی به آموختن، توجه به افراد محروم و بیاعتنایی به زخارف مادی از ویژگیهای بارز ایشان است. با وجود سالها حضور در مسئولیتهای مدیریتی، زندگی شخصی بسیار سادهای داشت و آنچه به دست میآورد نیز در بسیاری موارد صرف فعالیتهای خیرخواهانه میکرد.»
حیدری در پایان با اشاره به آرزوی رثایی برای راهاندازی مدرسهای ویژه کودکان نیازمند و مستعد افزود: «تعبیر خودشان این است که میخواهم "امیرکبیرهایی برای ایران تربیت کنم که آینده جامعه به آنها نیاز دارد". ایشان این کار را در ابعادی محدود آغاز کرده است و درخواست من از دوستان و یاران ایشان این است که برای تحقق این آرزو همراهی کنند تا بتوان از ظرفیت این انسان اخلاقی و مهذب برای تربیت نسل آینده استفاده کرد.»
سادات: تاریخ شفاهی، دادهای ضروری برای پژوهشگران آینده است
سید محمود سادات، معاون پژوهش و منابع دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به ماهیت کتاب «یاران راستین» گفت: «این اثر، خاطرات شفاهی حسین رثایی است و باید میان تاریخ شفاهی و خاطرات شفاهی تفاوت قائل شد. در پژوهشهای تاریخ شفاهی، اسناد و مدارک تاریخی در کنار روایت کنشگران و شاهدان عینی قرار میگیرند و تاریخ شفاهی میتواند مانند نخ تسبیح، دادههای پراکنده اسناد را به یکدیگر پیوند دهد و به فهم بهتر آنها کمک کند.»
وی با تأکید بر ضرورت توجه جدی به تاریخ شفاهی در ایران افزود: «کشور ما در یکصد سال گذشته جنگها، انقلابها، کودتاها و حوادث متعددی را پشت سر گذاشته است و بسیاری از کسانی که در این رخدادها نقش داشته یا شاهد عینی آنها بودهاند، حامل اطلاعاتی هستند که ممکن است در هیچ سند مکتوبی ثبت نشده باشد. ما وظیفه داریم برای مورخی که شاید دویست سال دیگر درباره این دوره پژوهش کند، داده فراهم کنیم و تاریخ شفاهی یکی از مهمترین این دادههاست.»
سادات با اشاره به ضرورت ثبت روایت کنشگران و شاهدان عینی ادامه داد: «وقتی هنوز روایت بسیاری از کنشگران اصلی رخدادها ثبت نشده است، نباید فرصت را از دست داد. در تاریخ شفاهی هر روزی که از دست میرود، ممکن است به معنای از دست رفتن فردی باشد که انبوهی از اطلاعات را با خود میبرد. تجربه نیز نشان داده است که گاهی افراد یک رده پایینتر از رأس یک مجموعه، اطلاعات فنی و دقیقتری از جزئیات امور در اختیار دارند.»
معاون پژوهش و منابع دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، روایت حسین رثایی را از همین منظر دارای اهمیت دانست و گفت: «آقای رثایی هم با وزیران و شخصیتهای مختلف ارتباط داشته و هم خود در مقاطعی مسئولیت اجرایی، از جمله مدیریت آموزش و پرورش استان، بر عهده داشته است و از این رو اطلاعات دقیق و فنی ارزشمندی را روایت کرده است. همچنین وجود ۱۰۶ پانوشت توضیحی در این اثر، بر ارزش پژوهشی کتاب افزوده و به فهم بهتر خاطرات کمک میکند.»
وی در پایان با اشاره به فعالیتهای سازمان در این حوزه افزود: «در کتابخانه ملی ایران ۷۲۹ مصاحبه تاریخ شفاهی در اختیار داریم که تاکنون ۹۵ عنوان از آنها منتشر شده و سایر آثار نیز در دست انتشار است. با تأکید ریاست سازمان بر انتشار این مجموعهها، تلاش میکنیم آثار باقیمانده نیز در اختیار پژوهشگران و علاقهمندان قرار گیرد.»
نوراللهیان: «یاران راستین» روایتی از زندگی یک چهره مردمی و معلمی دلسوز است
حجتالاسلام محمدرضا نوراللهیان، دینپژوه و مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به پیشینه فعالیتهای اجتماعی و خیریه خانواده رثایی گفت: «خانواده رثایی از دیرباز در فعالیتهای اجتماعی و خیرخواهانه حضور داشتهاند و مؤسسهای که خانواده ایشان در آن فعالیت میکرد، همچنان پابرجاست. این پیشینه را میتوان در بخشهایی از زندگی و فعالیتهای حسین رثایی نیز مشاهده کرد.»
وی با اشاره به خاطرات رثایی از فعالیتهای فرهنگی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی افزود: «آقای رثایی خاطرات فراوانی از حسینیه ارشاد و برنامههای متنوع آن، از جمله تئاترهای مذهبی پیش از انقلاب دارد و در کنار آن، خاطراتی از ارتباط و تعامل خود با شخصیتهایی همچون شهید بهشتی و شهید رجایی نقل کرده است. این روایتها بخشی از ارزش تاریخی و فرهنگی کتاب «یاران راستین» را شکل میدهد.»
نوراللهیان با اشاره به حضور رثایی در خراسان ادامه داد: «در سالهای آغازین انقلاب، حسین رثایی همراه خانواده خود به مشهد آمد و بخش مهمی از عمر و فعالیتهایش را در این خطه سپری کرد. کارهای بزرگی با تلاش، فکر و اندیشه او در استان خراسان به ثمر رسید که بخشی از آنها در کتاب «یاران راستین» بازتاب یافته است.»
وی فعالیتهای درمانی و خیریه را از دیگر وجوه زندگی رثایی دانست و گفت: «آقای رثایی در یکی از دارالشفاهای مشهد بهعنوان عضو مؤثر هیئت امنا فعالیت داشت؛ مرکزی که در آن زمان بزرگترین مرکز دیالیز شرق ایران بود و ۴۹ دستگاه دیالیز با کمکهای مردمی برای آن تهیه شد. با توجه به نیاز بیماران در شهرستانها، بخشی از این تجهیزات نیز به مناطقی اهدا شد که بیمارانشان ناچار بودند برای دیالیز به مشهد مراجعه کنند.»
مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در پایان، انتشار «یاران راستین» را گامی مهم در ثبت و معرفی زندگی چهرههای اثرگذار دانست و افزود: «اقدامی که کتابخانه ملی ایران با همت ریاست سازمان و دستاندرکارانی که مصاحبهها، پینوشتها و مطالب تکمیلی این اثر را فراهم کردند، انجام داده است، گام نخست و مهمی برای معرفی یک چهره مردمی و یک معلم دلسوز به شمار میرود. این کتاب میتواند شناسنامهای روشن از زندگی و خدمات حسین رثایی در اختیار مخاطبان قرار دهد و امیدوارم این مسیر برای ثبت و معرفی دیگر چهرههای اثرگذار نیز ادامه پیدا کند.»
رثایی: خاطراتم روایت سالهای تعلیم، مدیریت و همراهی با چهرههای انقلاب است
حسین رثایی در آیین رونمایی از کتاب «یاران راستین؛ خاطرات حسین رثایی» با اشاره به روند شکلگیری این اثر گفت: «من خاطرات فراوانی از زندگیام داشتم و مصاحبههای متعددی نیز در سالهای مختلف انجام دادهام که بخشی از آنها در کتابهایی درباره شهید بهشتی، شهید رجایی و آثار دیگر منتشر شده است. از جمله آستان قدس رضوی ۱۱ جلسه تاریخ شفاهی با من انجام داده و دفتر رهبری و مجموعههای دیگری نیز مصاحبههایی را ثبت کردهاند. آقای احمدرضا کامیار نیز به نمایندگی از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با من آشنا شد و در ۲۱ جلسه گفتوگو، خاطراتم را ثبت کرد که حاصل آن کتاب حاضر است.»
وی با مرور سالهای فعالیت خود در آموزش و پرورش و مسئولیتهای اجتماعی افزود: «شرایط آن سالها به گونهای بود که گاهی شبها تا صبح درگیر مسائل دانشجویان و مشکلات آنان بودیم. در دورهای نیز به دلیل شرایط خاص کشور، درگیریها و ناامنیها، شبانهروز کار میکردیم و گاهی ساعت دو یا سه بعدازظهر تازه به یادم میافتاد که غذا نخوردهام. لازم میدانم از خانواده خودم، بهویژه همسر و فرزندانم، عذرخواهی و طلب حلالیت کنم. پسر بزرگم بخش زیادی از دوران نوجوانیاش را در حالی گذراند که من در صحنههایی بودم که احساس میکردم باید حضور داشته باشم.»
رثایی با اشاره به تأثیر دوران تحصیل در مدرسه علوی و نقش علامه کرباسچیان و مرحوم روزبه در شکلگیری شخصیت و نگاه خود گفت: «آنچه امروز میگویم، بخشی از جان و زندگی من است. او در نخستین روز کلاس، با ما بازی و گفتوگو کرد و توانست خیلی زود با دانشآموزان ارتباط برقرار کند. هدف او فقط انتقال درس نبود، بلکه به تربیت و پاکی دانشآموزان توجه داشت. من خودم را تا ابد مدیون چنین انسانی میدانم؛ انسانی که ابتدا تزکیه میکرد و سپس تعلیم میداد. مرحوم روزبه نیز، با وجود دانش و جایگاه علمی خود، زندگیاش را وقف آموزش کرده بود. به یاد دارم در روزهای پایانی عمر و در حالی که به دلیل بیماری سرطان توان جسمی خود را از دست داده بود، همچنان مشغول تصحیح برگههای امتحانی دانشآموزان بود.»
وی در ادامه با بیان خاطراتی از شهید آیتالله بهشتی، سادهزیستی، نظم و تواضع را از ویژگیهای برجسته او دانست و گفت: «شهید بهشتی انسانی بود که هرچه درباره بزرگی او گفته شود، باز هم کم است. در عین بزرگی، بسیار متواضع بود و در زندگی شخصی نیز سادهزیستی داشت. ایشان معمولاً برای قرارهای خود حدود ۲۰ دقیقه زودتر حاضر میشد. میگفت ممکن است خودرو پنچر شود و این اتفاق از نظر دیگران دلیل موجهی برای تأخیر باشد، اما من حتی در آن شرایط نیز نمیخواهم دیر برسم.»
رثایی همچنین با اشاره به شیوه مواجهه خود با مشکلات مردم در دوران مسئولیت گفت: «گاهی قانون اجازه انجام کاری را نمیداد، اما اگر آن کار انجام نمیشد، ظلم بود. در چنین مواردی تلاش میکردم راهی برای حل مسئله پیدا کنم. به خاطر برخی از این رفتارها نیز در دورهای مورد محاکمه قرار گرفتم، اما خدا کمک کرد و مسیر ادامه پیدا کرد.»
حسین رثایی در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان این نشست و دستاندرکاران انتشار کتاب، از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و احمدرضا کامیار برای ثبت و تدوین خاطراتش تشکر کرد.
وزیر آموزش و پرورش: «یاران راستین» الگویی برای انتقال عقلانیت، اخلاق و فرهنگ به نسلهای آینده است
در بخش دیگری از این آیین، پیام علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، توسط نماینده وی قرائت شد. در بخشی از این پیام آمده بود: «رونمایی از مجموعه «یاران راستین»، مشتمل بر بازخوانی واقعی منش و مشی شهیدان آیتالله بهشتی و محمدعلی رجایی، نمادهای ماندگار عقلانیت و اخلاق در عرصه تعلیم و تربیت و سیاست، در طلیعه هفته دولت، اقدامی شایسته و درخور تحسین است.»
وزیر آموزش و پرورش با اشاره به نقش حسین رثایی در شکلگیری این اثر افزود: «این اثر که برآمده از خاطرات و تجربه زیسته دکتر حسین رثایی با شهیدان بهشتی و رجایی است، بیش از پیش نشانگر نقش معلمان در روایتگری صادقانه و انتقال اندیشههای ناب در سپهر فرهنگ و سیاست جامعه است.»
کاظمی ادامه داد: «این آیین، تجلیل از سیر و سلوک معلمی را بهعنوان اسوهای امین به ذهن متبادر میسازد و با گشایش برگهایی از جلوههای معرفتی و خدمتگزاری صادقانه شهیدان، ما را به عقلانیت، سادهزیستی، ایمان استوار، اخلاق نیکو و عمل به ارزشهای انسانی رهنمون میسازد.»
وی در بخش دیگری از پیام خود با تأکید بر نقش نظام آموزشی در انتقال الگوهای انسانی گفت: «در آموزش و پرورش کشور بر این باوریم که تحول در برنامههای درسی در قالب تعلیم و تربیت تمامساحتی، نقش بنیادین و بیبدیلی در تربیت انسانهای معقول، متخلق و مسئول ایفا میکند. یکی از مبادی این مسیر، ارج نهادن و ارائه تصویری واقعی از الگوهای انسانی این سرزمین است.»
کاظمی در پایان، ضمن قدردانی از مجموعه تاریخ شفاهی کتابخانه ملی و مرکز اسناد و کتابخانه ملی خراسان، ابراز امیدواری کرد: «در دستگاه تعلیم و تربیت، فرصت تربیت و بروز و ظهور معلمان تأثیرگذاری همچون رثایی عزیز و نیز تربیت و سرآمدی آیندهسازان کشور را فراهم سازیم.»
در پایان این آیین، با حضور غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، حسین رثایی و جمعی از مسئولان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی، از کتاب «یاران راستین؛ خاطرات حسین رثایی» رونمایی شد و برنامه با عرضه این اثر به مخاطبان به کار خود پایان داد.
