به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، اختتامیه شانزدهمین جشنواره پژوهش و فناوری سازمان با محوریت «هویت ایرانی و حافظه ملی»، روز دوشنبه ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۴، ساعت ۱۰ صبح، در تالار قلم مرکز همایش‌های بین‌المللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، برگزار شد.

سید رضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و رئیس اسبق سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان و علیرضا ملایی توانی، رئیس پژوهشکده اسناد سازمان و دبیر علمی جشنواره، در این رویداد به سخنرانی پرداختند. در پایان این مراسم از برگزیدگان جشنواره در محورهای علم اطلاعات و دانش‌شناسی، علوم آرشیوی، سندشناسی و مدیریت اسناد، تاریخ معاصر مبتنی بر اسناد، تاریخ شفاهی و مرمت، حفاظت و نگهداری میراث مستند تقدیر به عمل آمد. همچنین گفتنی است در حاشیه این مراسم، از تازه‌های نشر سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران رونمایی و نمایشگاه اسناد پژوهش با هدف معرفی بخشی از میراث مکتوب مرتبط با تاریخ پژوهش و فناوری کشور و تبیین جایگاه اسناد آرشیوی در بازخوانی روند شکل‌گیری و توسعه فعالیت‌های علمی و پژوهشی برگزار شد.

در ابتدای این رویداد، سید رضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و همچنین رئیس اسبق سازمان، سخنان خود را با تبریک انتصابات شایسته در دوران مدیریت فعلی این مجموعه آغاز کرد و گفت: «خوشبختانه امروز سازمان در مسیر واقعی خود قرار گرفته است زیرا طی دو دهه اخیر فکر می‌­کنم این اولین بار باشد که از درون سازمان انتصاباتی شکل گرفته و امر اداره سازمان به مدیران مجموعه بازگشته است. امیدوارم پایان این رخداد نیکو مانند آغاز آن خوشایند باشد. به باور من انتخاب آقای امیرخانی، می‌تواند یک انگیزه جدید و یک همبستگی و انسجام درونی را ایجاد کند.»

وی با اولویت بخشی نسبت به فعالیت‌­های پژوهشی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی گفت: «سازمان یک جسم دارد که این بنای زیبا، و مجموعه فضاهایی که در آن خدمات فرهنگی ارائه می‌­شود را در برمی‌­گیرد و یک روح که آن «پژوهش» است. سازمانی به نام سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با پژوهش حیاتش را تضمین خواهد کرد و این فراتر از کالبد فیزیکی و همه خدماتی است که اینجا ارائه می‌شود. روح انگیزاننده، پیشران و توسعه‌گرایانه این سازمان پژوهش است.»

ایشان در ادامه با اشاره به چالش‌های پژوهش در کشور عنوان کرد: «طی چند دهه گذشته چالش اصلی کشور درباره امر پژوهش این است که  متأسفانه این پژوهش‌ها در مخازن بایگانی می‌شوند و کمتر وارد فضای اجرایی و کاربست می‌شود. این نیازمند آسیب‌شناسی جدی است که چرا ما در کاربست پژوهش دچار مشکل جدی هستیم؟»

صالحی امیری با تمرکز بر شکاف میان دانشگاه و امور اجرایی گفت: «طی سفرهای استانی و گفتگوهایی که با اساتید مختلف در دانشگاه‌­های سراسر کشور داشتم متوجه شدم فاصله جدی بین نیروهای اجرایی و علمی در کشور وجود دارد که این شکاف بسیار نگران‌کننده است. تصویری که برخی اساتید دانشگاه ترسیم می‌کنند یک تصویر رمانتیک و آرمانگرایانه است و فضای کل ذهنی آن‌ها بر یک بستر ثبات امن بدون تغییر قرار گرفته است. درحالی که ما در یک فضای در حال تغییر مداوم زیست می‌کنیم و پژوهشگر فردی است که بتواند در فضای متغیر سناریوهای متنوعی را طراحی کند که برای بحران‌های ما تجویزهای متناسب داشته باشد.»

وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در پایان با درخواست از پژوهشگران برای اصلاح شکاف میان تحقیقات و درک مناسبات اجرایی تصریح کرد: «تقاضای من از دوستان پژوهشگر این است که نسبت بین پژوهش و عمل را مورد بازبینی عمیق قرار دهند. پژوهشی به کار ما می‌آید که بگوید در همین بستر موجود و با تمام محدودیت‌ها چه راهکار و ایده‌ای برای بهبود اوضاع می‌­توان داشت. صادقانه بگویم من تا کنون در حوزه­ گردشگری حتی یک ایده تجویزی در بین محققان و پژوهشگران نیافته‌­ام که کاربستی برای عبور از چالش‌های موجود مانند ایران‌هراسی در صنعت توریسم داشته باشد. البته در عین حال مدیران نیز باید به این باور رسیده باشند که پژوهش تنها راهکار برای عبور از چالش‌­های مختلف است.»

غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان، با خیر مقدم به تمام پژوهشگرانی که سازمان را خانه دوم و مأمن اهل علم و دانش می­‌دانند درباره­ بی­‌توجهی‌­های رایج به پژوهش و علوم انسانی در عرصه­ سیاستگذاری عمومی گفت: «متأسفانه بحث پژوهش و کاربرد آن در جامعه سال‌هاست مغفول مانده و این معضل به خصوص برای علوم انسانی در کشور ما جدی گرفته نمی‌­شود. نگاه غلطی که معتقد است علوم انسانی برخلاف پزشکی یا مهندسی کارایی ندارد و به قول رایج آب و نان برای مردم نمی‌­شود جامعه را دچار وضعیت فعلی نموده است.»

وی در ادامه با اشاره به بی‌­توجهی مسئولین نسبت به هشدارهای اهل دانشگاه و علم افزود: «بسیاری از مشکلات جامعه را اساتید علوم سیاسی، تاریخ، جامعه‌شناسی و حتی روانشناسی و روانپزشکان تذکر داده بودند اما خوب شنیده نشد.»

رئیس سازمان در ادامه با انتقاد از عملکرد رسانه­‌های رسمی کشور تصریح کرد: «در جریانات اخیر بخش عمده‌­ای از معترضین نوجوانانی بودند که مثل همه­ ما تحت تاثیر فضای مجازی قرار دارند و باید این سوال پرسیده شود که چه کسی این نسل را به سمت بوق‌­های استعماری نظیر بی‌­بی‌­سی و من و تو و ایران اینترنشنال سوق داد؟ رسانه­‌های رسمی از­جمله صدا و سیما به علت عمکرد نه چندان مناسب از عوامل این حوادث ناگوار بوده‌اند.»

وی ضمن هشدار نسبت به نقشه بیگانگان برای تجزیه­ کشور، وظیفه کتابداران و پژوهشگران تاریخ را آگاهی‌­بخشی نسبت به گذشته دانست و تصریح کرد: «اگر حقیقتاً مسائل تاریخی به خوبی و بی‌­طرفانه تبیین شوند تأثیرات مثبتی در نگاه نسل جوان به گذشته خواهند داشت.»

در پایان امیرخانی با اشاره به کارنامه درخشان جشنواره پژوهش در سال‌های اخیر، دستاوردهای این دوره از جشنواره را در مسیر پیشرفت و تکامل دوره‌­های قبل دانست و گفت: «در این دوره جناب آقای دکتر سادات، دکتر ملایی توانی و سرکار خانم قربانی و سایر اعضای هیئت علمی سازمان در مسیر تقویت این دوره جشنواره پژوهش بسیار تلاش کردند و برای نمونه شاهد کتاب‌های خوبی در انتشارات سازمان چه به لحاظ فرمی و چه محتوایی، به خصوص در حوزه تاریخ شفاهی بودیم. مجله دیپلماسی فرهنگی نیز که به همت حوزه پژوهش و اداره کل روابط‌عمومی و بین‌­الملل منتشر شد قدمی بزرگ در تقویت تعاملات فرهنگی سازمان با جهان پیرامون بود.»

در بخش دیگری از این برنامه ملایی توانی، رئیس پژوهشکده اسناد و دبیر علمی شانزدهمین جشنواره پژوهش سازمان، با ارائه معرفی کلی از این جشنواره و محورهای علمی آن سخنان خود را آغاز کرد و گفت: «شانزدهمین جشنواره پژوهش و فناوری بر اساس فراخوانی در تاریخ 23 مهر سال 1404 شکل گرفت و خوشبختانه بسیار مورد استقبال پژوهشگران قرار گرفت. محورهایی که برای این جشنواره در نظر گرفته شده است متناسب با دغدغه‌های علمی و فرهنگی موجود در کشور تنظیم شده است. در این روند جمع انبوهی از همکاران مجموعه به صورت مستقیم و غیر مستقیم از دانشگاه­‌های مختلف و دیگر بخش­‌های سازمان با ما همراه بودند.»

وی در پایان سخنان خود آمار دقیق و جزئی روند کار ارزیابی کارهای پژوهشی این دوره از جشنواره را تشریح کرد. آمار ارائه شده توسط ایشان شامل تلاش کارگروه‌­ها برای انتخاب محورها و همچنین انتخاب داوران برای ارزیابی آثار ارسال شده بود.

در پایان این مراسم با حضور رئیس سازمان و جمعی از معاونین و مدیران مجموعه از برگزیدگان محورهای مختلف این جشنواره تقدیر و تشکر به عمل آمد. در محور «مطالعات تاریخ معاصر مبتنی بر اسناد» رساله دکتری با عنوان «بررسی روند شکل­‌گیری و تحول وضعیت اجتماعی و اقتصادی طبقه کارگر صنعتی در ایران (1320 – 1332 شمسی)» اثر حسن رجبی‌فرد به عنوان برگزیده اول شناخته شد و رساله دکتری با عنوان «چالش‌­های برنامه هویت ملی رسمی عصر رضاشاه در جامعه عرب خوزستان» تألیف محمد آلبوعلی مورد تقدیر قرار گرفت. همچنین در بخش کتاب، «دربار زربار: فراز و فرود تشکیلات بیوتات سلطنتی در دوره قاجار» تألیف امین محمدی به عنوان برگزیده اول معرفی شد. 

در محور «علم اطلاعات و دانش‌شناسی» یک پایان‌­نامه کارشناسی ارشد با عنوان «مطالعه جنبه‌های محیط زیستی، اقتصادی، فرهنگی و کاربردی کتا­ب‌های دسته دوم» تألیف مهگل کامروا و دو رساله دکتری با عنوان «واکاوی زیباشناسی در تارنمای کتابخانه‌های دانشگاهی مبتنی بر پیچیدگی تصاویر» اثر مریم طاوسی و «طراحی مدل ارائه خدمات سواد اطلاعات سلامت برای سالمندان در کتابخانه‌های عمومی» نوشته فائزه سادات بحرالعلومی طباطبایی برگزیده شایسته  تقدیر شناخته شدند.

داوران شانزدهمین جشنواره، طرح پژوهشی «تحلیل موانع اخذ حق تکثیر و عرضه برای دیجیتالی‌کردن منابع کتابی در کتابخانه‌های دیجیتالی ایران و ارائه راهکارها» تألیف زینب پاپی را به عنوان طرح برگزیده دوم معرفی کردند و کتاب «علم باز: بنیادها، زمینه‌ها و سیاست‌ها» نگاشته شده توسط سیروس علیدوستی، فرزانه سهلی و المیرا کریمی را شایسته تقدیر دانستند.

در محور «علوم آرشیوی، سند شناسی و مدیریت اسناد» کتاب «سازمان اسناد ملی (پیشینه، بنیادگذاری و عملکرد تا سال 1381)» اثر غلامحسین نظامی و در محور «مرمت، حفاظت و نگهداری میراث مستند» رساله دکتری «جایگاه نظری نانوتکنولوژی در مداخلات حفاظت و مرمت آثار کاغذی (مطالعه موردی: کاغذهای تاریخی اسیدزدایی شده با هیدروکسید کلسیم و نانو فناوری» تألیف فاطمه قدرتی برنج‌­آبادی از نگاه داوران شایسته تقدیر شناخته شدند.

در خاتمه، ایده «آرشیو برخط گنجینه مهرهای ایرانی (سیلیکا)» متعلق به علی مشهدی رفیع در محور «ایده نوآورانه و ارزش­‌آفرین»، «زینب پاپی» به‌­عنوان پژوهشگر برگزیده هیئت علمی و «متین سادات اصلاحی» در بخش پژوهشگر برگزیده غیر هیئت علمی مورد تقدیر قرار گرفتند.