به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، این سازمان در قالب سلسله‌روایت‌هایی با عنوان «در قاب یک سند»، بازشناسی اسناد مهم و کمترشناخته‌شده موجود در آرشیو ملی ایران را دنبال می‌کند. دومین شماره این مجموعه به معرفی فرمانی تاریخی از شاهرخ شاه افشار اختصاص دارد.

عنوان این سند منحصربه‌فرد «فرمان شاهرخ افشار خطاب به کلانتر، کدخدایان و اعیان تبریز، مبنی بر دفع شر مهدی‌خان افشار و اظهار رضایت از اهالی و درخواست تبعیت از رستم‌خان بهارلو حاکم جدید تبریز» است.

تاریخ این سند، شوال ۱۱۶۲ هجری قمری، مصادف با شهریور یا مهر ۱۱۲۸ هجری شمسی است. سجع مهر آن نیز چنین نوشته شده است:

«بسم‌الله نظام یافت بلطف جناب مرتضوی / ز شاهرخ بجهان دین و دولت صفوی»

سجع مهر این سند حاوی دو نکته کلیدی است. عبارت «جناب مرتضوی» نشان‌دهنده تبعیت شاهرخ از مذهب شیعه، پس از مباحث مذهبی چالش‌برانگیز در دوران نادرشاه است. اشاره به «دین صفوی» نیز بر همین موضوع تأکید دارد. از سوی دیگر، استناد شاهرخ به دولت صفوی، تلاشی برای مشروعیت‌بخشی به حکومت خود به‌عنوان نواده شاه سلطان حسین صفوی، آخرین پادشاه این سلسله، محسوب می‌شود؛ نکته‌ای که در متن سند نیز به آن اشاره شده است.

متن طغرای سند نیز چنین است:

«أعوذُ بالله تعالی فرمان عالی شد»

متن این سند به شیوه شکسته‌نستعلیق نگاشته شده است. از نظر شکل ظاهری نوشتار، فاصله زیاد میان خطوط دیده می‌شود و سطرها در امتداد خطی مستقیم نوشته شده‌اند. این سطرها به‌تدریج با نزدیک شدن به لبه سمت چپ، انحنایی به سمت بالا پیدا کرده‌اند و در نهایت، شکل قوسی به خود گرفته‌اند.

موضوع سند، فرمانی از شاهرخ شاه افشار است که خطاب به کلانتران، کدخدایان و اعیان دارالسلطنه تبریز صادر شده است. در این فرمان، شاهرخ شاه از دریافت عریضه‌ای خبر می‌دهد که در آن بزرگان تبریز، ضمن ابراز وفاداری و اخلاص خود، چگونگی دفع شر مهدی‌خان افشار را به استحضار رسانده‌اند. شاهرخ شاه نیز در پاسخ، ضمن قدردانی از این دولت‌خواهی، از آنان می‌خواهد از رستم‌خان بهارلو، فرستاده و منصوب او برای حکومت تبریز، تبعیت کنند.

مهدی‌خان افشار از سرداران برجسته نادرشاه بود که پس از مرگ او، به ابراهیم شاه افشار، برادرزاده نادر، متمایل شد و از جانب وی به حکومت تبریز رسید. با این حال، شورش مردم تبریز به کشته شدن شبانه او انجامید. از آنجا که ابراهیم شاه بر سر سلطنت با شاهرخ شاه در کشمکش بود، شاهرخ این واقعه را نشانه اخلاص و وفاداری مردم تبریز به خود دانست و در پی آن، رستم‌خان بهارلو را به فرمانروایی این شهر برگزید.

این سند با شماره ۳۳۶-۹۹۷ در آرشیو ملی ایران نگهداری می‌شود.