به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، این نشست روز شنبه ۲۸ شهریورماه ۱۴۰۵، از ساعت ۱۰ تا ۱۲ در سالن پرهام ساختمان آرشیو ملی برگزار و سخنرانان بر ضرورت ایجاد استانداردهای توصیف، گردآوری و حفاظت بلندمدت از آثار دیجیتال و توجه به بازی‌های ویدئویی به‌عنوان یکی از مواد اطلاعاتی نسل جدید تأکید کردند.

علیرضا دباغی، معاون اسناد ملی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، رضا احمدی، معاون نظارت بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، و میترا صمیعی، دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی، نایب‌رئیس انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران و رئیس کمیته پژوهش این انجمن برگزار شد. غلامرضا عزیزی، رئیس کمیته آرشیو انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران، دبیری این نشست را بر عهده داشت.

 

در این نشست ،غلامرضا عزیزی، دبیر نشست، با اشاره به ضرورت توجه جدی‌تر به اسناد الکترونیک و تحول در حوزه آرشیو، اظهار کرد: «با توجه به رویکرد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برای حرکت به سمت دنیای اسناد الکترونیک، کمیته آرشیو و کمیته پژوهش انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران تصمیم گرفتند مجموعه نشست‌هایی تخصصی را برای کمک به این مسیر طراحی و برگزار کنند. در این سلسله نشست‌ها، علاوه بر موضوعات مرتبط با مطالعات اسنادی، تلاش می‌شود الزامات و فراداده‌های مورد نیاز برای شناخت و توصیف اسناد الکترونیک نیز مورد توجه قرار گیرد.»

وی با اشاره به موضوع نخستین نشست با محوریت بازی‌های ویدئویی افزود: «ممکن است در نگاه نخست این پرسش مطرح شود که چرا بازی‌های رایانه‌ای باید موضوع یک نشست آرشیوی قرار گیرند، اما باید توجه داشت که هر ماده اطلاعاتی می‌تواند به‌عنوان یک مدرک مورد مطالعه قرار گیرد. بازی‌های ویدئویی نیز، حتی اگر در معنای سنتی سند تلقی نشوند، می‌توانند به‌عنوان مدارکی مورد مطالعه قرار گیرند که وضعیت اجتماعی، فرهنگی، علایق و تفکرات یک دوره را بازتاب می‌دهند و مانند دیگر مواد اطلاعاتی باید قابلیت شناسایی، توصیف و نگهداری در آرشیو را داشته باشند.»

 

علیرضا دباغی، معاون اسناد ملی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به اهمیت استانداردسازی فراداده در آینده آرشیوهای کشور اظهار کرد: «موضوع استانداردسازی فراداده بازی‌های ویدئویی، اگرچه در نگاه نخست موضوعی تخصصی و محدود به یک نوع خاص از آثار دیجیتال به نظر می‌رسد، اما در واقع با یکی از مسائل اساسی آینده آرشیوها یعنی چگونگی حفظ، شناسایی، فهم، بازیابی و استفاده از میراث دیجیتال مرتبط است. امروز دیگر نمی‌توان آرشیو را صرفاً مجموعه‌ای از اسناد کاغذی دانست، زیرا بخش قابل توجهی از اسناد در محیط دیجیتال تولید می‌شوند و نگهداری یک فایل به‌تنهایی به معنای حفظ یک سند نیست.»

وی افزود: «فراداده صرفاً اطلاعاتی در کنار سند نیست، بلکه بخشی از هویت، زمینه و معنای سند محسوب می‌شود. اگر قرار است اسناد امروز برای استفاده در آینده حفظ شوند، باید از همین امروز زبان مشترکی برای توصیف آن‌ها داشته باشیم. استانداردسازی فراداده به ما کمک می‌کند تا اطلاعات مربوط به پدیدآورنده، تاریخ، نوع محتوا، نسخه، رویداد، مکان و روابط میان اسناد را به شکل ساختاریافته ثبت کنیم و امکان تبادل، پیونددهی و بازیابی بهتر اطلاعات را فراهم آوریم.»

دباغی با اشاره به رویکردهای جدید سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در حوزه داده‌های پیوندی و آرشیو معنایی گفت: «سازمان در مسیر حرکت به سمت محیط داده‌محور و پیوندپذیر قرار گرفته است و فعالیت‌هایی مانند کارگروه داده‌های پیوندی و استفاده از الگوهایی همچون RiC و Schema.org در همین راستا انجام می‌شود. در این رویکرد، سند دیگر صرفاً یک رکورد منفرد نیست، بلکه موجودیتی است که با پدیدآورنده، سازمان، فعالیت، رویداد، مکان، تاریخ و سایر اسناد ارتباط دارد. البته استفاده از استانداردهای بین‌المللی به معنای اجرای عین به عین آن‌ها نیست، بلکه این استانداردها باید با توجه به زیست‌بوم آرشیوی، ساختار سازمانی و نیازهای کشور بومی‌سازی شوند.»

وی ادامه داد: «بازی‌های ویدئویی نمونه‌ای مناسب برای درک ضرورت استانداردسازی فراداده در مواجهه با نسل جدید اسناد دیجیتال هستند. یک بازی ویدئویی فقط یک فایل نیست، بلکه مجموعه‌ای از فایل‌های صوتی، تصویری، کدها، نسخه‌های مختلف، اطلاعات تولیدکنندگان، داده‌های فنی و حقوقی است که باید روابط میان آن‌ها نیز حفظ شود. آنچه امروز در حوزه بازی‌های ویدئویی انجام می‌شود، می‌تواند تجربه‌ای برای مواجهه آرشیوهای ایران با انواع دیگر اسناد دیجیتال مانند نرم‌افزارها، وب‌سایت‌ها، پایگاه‌های داده و آثار چندرسانه‌ای باشد. هدف نهایی، صرفاً حفظ فایل‌ها نیست، بلکه حفظ معنا، زمینه و قابلیت استفاده از اسناد برای نسل‌های آینده است.»

 

در ادامه نشست، میترا صمیعی، عضو هیئت علمی دانشگاه و پژوهشگر حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، با اشاره به ضرورت توجه به بازی‌های ویدئویی به‌عنوان یک ماده اطلاعاتی جدید اظهار کرد: «بازی‌های ویدئویی از اواخر دهه ۱۹۸۰ به‌تدریج وارد زندگی مردم شدند و از کنسول‌های خانگی مانند آتاری آغاز کردند. این بازی‌ها به‌مرور از محیط‌های دانشگاهی و تخصصی به خانه‌ها راه یافتند و امروز علاوه بر یک صنعت گسترده، به‌عنوان پدیده‌ای فرهنگی و اجتماعی مطرح هستند. بازی‌ها صرفاً ابزار سرگرمی نیستند، بلکه حامل مفاهیمی درباره هویت، فرهنگ، ارزش‌ها و نگرش‌های تولیدکنندگان خود هستند.»

وی افزود: «با توجه به تأثیر فرهنگی بازی‌های ویدئویی، بسیاری از کشورها به دنبال تولید بازی‌های بومی و متناسب با فرهنگ خود هستند. در ایران نیز توجه به ظرفیت‌های فرهنگی مانند شاهنامه، مثنوی و دیگر منابع ادبی و تاریخی می‌تواند زمینه تولید آثاری را فراهم کند که علاوه بر جذابیت برای نسل جوان، حامل عناصر هویتی و فرهنگی کشور باشند. امروز بازی‌سازی به‌عنوان یک رشته علمی و یک صنعت شناخته می‌شود و دانشگاه‌ها و شرکت‌های مختلف در این حوزه فعالیت می‌کنند، اما همچنان نیازمند توجه جدی به مسئله نگهداری، سازمان‌دهی و آرشیو این آثار هستیم.»

صمیعی با تأکید بر اینکه بازی‌های ویدئویی می‌توانند به‌عنوان یک ماده آرشیوی مورد توجه قرار گیرند، گفت: «اگرچه آرشیو ملی بیشتر با اسناد تاریخی شناخته می‌شود، اما دامنه مواد آرشیوی گسترده است و بازی‌های ویدئویی نیز می‌توانند در کنار سایر مواد اطلاعاتی قرار گیرند. مسئله اصلی این است که برای این آثار، استانداردهای مناسب توصیف، فهرست‌نویسی و فراداده طراحی شود. به نظر من سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران می‌تواند با همکاری بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، در زمینه گردآوری، سازمان‌دهی و حفاظت بلندمدت این منابع نقش‌آفرینی کند.»

وی ادامه داد: «نتایج پژوهش‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که برای آرشیو بازی‌های ویدئویی، نیازمند یک چارچوب استاندارد فراداده‌ای هستیم که عناصر فنی، گیم‌پلی، نسخه‌ها، حقوقی، فرهنگی و اجتماعی را دربرگیرد. پیشنهاد من این است که با تشکیل یک کارگروه تخصصی، استانداردهای موجود مانند استانداردهای فراداده‌ای بازی‌های ویدئویی، مارک، دابلین کور و ریک با یکدیگر بررسی و ترکیب شوند تا الگویی متناسب با شرایط ایران طراحی شود. این اقدام می‌تواند زمینه گردآوری، مستندسازی، سازمان‌دهی، دسترسی و حفاظت بلندمدت از بازی‌های ویدئویی را فراهم کند و همکاری میان آرشیو ملی، کتابخانه ملی، موزه‌ها و صنعت بازی‌سازی را توسعه دهد.»

 

رضا احمدی، معاون نظارت بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، با اشاره به اهمیت بازی‌های ویدئویی به‌عنوان یک رسانه تعاملی اظهار کرد: «بازی‌های ویدئویی یک هنر-صنعت و رسانه هستند که به دلیل تعاملی بودن، شدت اثرگذاری محتوا در آن‌ها بسیار بالاست. به‌ویژه اینکه مخاطبان اصلی این حوزه کودکان و نوجوانان هستند. در سال‌های اخیر اهمیت این حوزه در بخش‌های مختلف کشور بیشتر مورد توجه قرار گرفته و امروز بازی‌های ویدئویی علاوه بر جنبه سرگرمی، در حوزه‌های فرهنگی، آموزشی و پژوهشی نیز مورد بررسی قرار می‌گیرند.»

وی با معرفی ظرفیت‌های اطلاعاتی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای افزود: «در حال حاضر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در بخش‌های مختلف از جمله حمایت، نظارت، آموزش و پژوهش فعالیت می‌کند. در حوزه نظارت، اطلاعات مربوط به بازی‌های رایانه‌ای در قالب فرایندهای بررسی و صدور مجوز ثبت و نگهداری می‌شود. ما تاکنون اطلاعات بیش از پنجاه هزار بازی رایانه‌ای را شامل مشخصاتی مانند توسعه‌دهنده، ناشر، پلتفرم، سبک بازی، تاریخ انتشار، محتوای بازی و رده‌بندی سنی گردآوری کرده‌ایم. این اطلاعات برای بازی‌های رایانه‌ای، کنسولی و موبایلی به‌صورت تفکیک‌شده ثبت می‌شود و بخشی از آن نیز از طریق پایگاه «بازی دات آی آر» در اختیار کاربران قرار می‌گیرد.»

احمدی با تأکید بر ضرورت همکاری میان بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران گفت: «در کنار اطلاعات توصیفی بازی‌ها، مسئله نگهداری و آرشیو خود آثار نیز اهمیت دارد. بخشی از اطلاعات بازی‌ها در اختیار بنیاد قرار دارد، اما در زمینه نگهداری نسخه کامل و سورس برخی بازی‌ها، به‌ویژه بازی‌های جدید، با چالش‌هایی مانند حجم بالای داده‌ها مواجه هستیم. همکاری تخصصی میان بنیاد و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران می‌تواند زمینه طراحی چارچوبی برای گردآوری، سازمان‌دهی و حفاظت بلندمدت از بازی‌های ویدئویی را فراهم کند.»

در پایان این نشست، حاضران به طرح پرسش‌ها و بیان دیدگاه‌های خود درباره الزامات استانداردسازی فراداده بازی‌های ویدئویی، چالش‌های گردآوری و حفاظت از این آثار و نقش نهادهای متولی در سازمان‌دهی میراث دیجیتال پرداختند و سخنرانان به پرسش‌های مطرح‌شده پاسخ دادند.