35 هزار قطعهعكس قديمی در آرشيو مركز اسناد آستان قدس رضوی، راويان 150 سال تاريخ مشهد مقدس
سازمان كتابخانهها، موزهها و مركز اسناد آستان قدس رضوی، در وبگاه خود اطلاعاتی در بارهی عكسهای موجود در آن سازمان ارائه كرده است. در این اطلاعات، با اشاره به تاریخچهی عكاسی در ایران و اهمیت عكسها در گردآوری اطلاعاتی چون: وضعیت هر ملت و یا قوم و خصوصیات اجتماعی آنها نظیر اعتقادات، فرهنگ، آداب و رسوم و حتا انواع تفریحات و سرگرمیهایشان؛ اعلام شده است كه در حال حاضر بیش از 35 هزار قطعهعكس ارزشمند، 10هزار قطعه نگاتیو، 5 هزار حلقه كنتاكت، 5200 قطعه اسلاید، 20 هزار عكس رقمی و یكصد آلبوم عكس نفیس، در مركز اسناد آستان قدس رضوی نگهداری میشود.
شهر مشهد، در یكی از سفرهای ناصر الدینشاه در سال 1278ق.، با هنر عكاسی آشنا شده است. نقل است كه یكی از عكسهائی كه در این سفر تهیه شد، تصویری از چهرهی حاج ملاهادی سبزواری، عالم بزرگ جهان اسلام و تشیع بوده است.
قدیمیترین عكسهای مربوط به «ارض اقدس» یا همان مشهد قدیم، در سالهای1270 تا 275ق. به همت جیانوزی، افسر ایتالیائی- كه در خدمت دولت ایران بود- گرفته شد. از دیگر عكاسانی كه به عكاسی در مشهد پرداختهاند، میتوان از آقارضا عكاسباشی، منوچهرخان عكاس، عكاس همراه ناصرالدینشاه در سفر دوم به خراسان در سال 300ق.، عبدالله قاجار- كه بنا به حكم ناصرالدینشاه در سالهای 1308 و 1309ق. راهی خراسان شد و عكسهای ارزشمندی گرفت- و نیز میرزا فرجالله عبادف، میرزا عبدالجبار، میرزا علیاصغر نامی و ... اسم برد.
از عكاسباشیهای آستان قدس نیز، میتوان از آقاسیدرضا قوامالسادات و محمدعلیمیرزا عكاس نام برد كه از آستان قدس رضوی مواجب دریافت میكردهاند.
3200 قطعه عكس از عهد قاجار، در این گنجینه با موضوعاتی قدیمی و نوستالژیك همچون مراسم افتتاح نخستین خط لولهكشی آب آشامیدنی مشهد به مسجد گوهرشاد در سال 1323ق.، عكس دستهجمعی صرافان و تاجران مشهد در باغ گل خطمی، عكس معلمان و شاگردان مدرسهی شوكتیه در سال 1328ق.، عكس واقعهی اسفناك به توپ بستنه شدن حرم مطهر امامرضا(ع) به دست عوامل منفور تزاری و... وجود دارد.
حدود 2000 قطعه از عكسهای این مجموعه، به دورهی پهلوی اول و دوم تعلق دارد كه شامل تصاویری جالب از شهر مشهد، حرم مطهر رضوی، تشریفات و بازدید چهرههای سیاسی، عكسهای تعویض ضریح مطهر حرم امامرضا(ع) و ... است.
عكسهای مربوط به دوران انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس نیز، با موضوعاتی چون اجتماعات و تظاهرات اقشار مردم مشهد در سالهای انقلاب، سخنرانی روشنگرانهی مقام معظم رهبری در بهشت رضا، سخنرانی انقلابی شهید هاشمینژاد در محل دادگستری مشهد، تصاویر مرتبط با شركت فعال زنان در دوران انقلاب و عكسهای شهدای انقلاب اسلامی، از دیگر مجموعههای تصویری این گنجینهی ارزشمند است. علاوه بر موضوعات یاد شده، 18 هزار قطعهعكس در این مركز وجود دارد كه بیانگر فعالیتهای آستان قدس رضوی و كتابخانهی مركزی آن، از دوران پهلوی اول تا كنون هستند.
سازمان كتابخانهها، موزهها و مركز اسناد آستان قدس رضوی، برای غنیترشدن مجموعهعكسهایش، آمادگی خود را برای دریافت عكس و اسناد تصویری از طریق اهدا، وقف و خرید، از شخصیتهای حقوقی و حقیقی اعلام كرده است.