آشنایی با عوامل آسیب رسان
آشنایی با عوامل آسیب رسان شامل: سیلورفیش، شپش کتاب، کرم کتاب و سوسک حمام است.
سیلورفیش
مشخصات ظاهری:
حشرات باریک اندام،کوچک و بدون بال در حدود 15-10 میلیمتر و بعضی از انواع آنها تا 20میلیمتر رشد میکنند. این حشرات نقره ای رنگ هستند و به آسانی می توان آنها را از روی دو شاخک و سه ضمیمه موجود در دمشان تشخیص داد و اغلب در شب فعالیت می کنند.
زیستگاه:
در بسیاری از ساختمان ها وجود دارند، ولی محل های مرطوب و انبارهای سرد را برای سکونت ترجیح می دهند.
خوراک:
این حشره می تواند ماهها بدون غذا زندگی کند، ولی اگر بهکتاب دست یابد آن را تا قسمت داخلی عطف کتاب که آغشته به چسب یا ژلاتین است می بلعد، جلد کتاب را می خورد تا به چسب آن برسد. این حشره پروتئین، گوشتهای آلوده،آرد، کاغذ و چسبها را دوست دارد.
تولید مثل:
در مدت زمانی که جلد کتاب را می خورد دائما" تولید مثل می کند. فضای تاریک پشت کتابها در قفسه، پشت کاغذ در کشوها و محفظه ها مکان مناسبی برای تخم گذاری آنهاست. تخمها پس از دو هفته، البته در صورت مساعد بودن درجه حرارت و میزان رطوبت محیط تبدیل به نوزاد می شوند و پس از سه ماه این نسل جدید بالغ شده، شروع به تخم گذاری خواهند کرد.
شپش کتاب
مشخصات ظاهری :
حشره ریز سفید یا خاکستری رنگی است که اندازه آن از نوک سنجاق تجاوز نمی کند.
زیستگاه:
این حشرات به ویژه در تابستان و پاییز در ساختمان ها ، به تعداد زیاد یافت می شوند و پیوسته در جستجوی مکان های مرطوب و تاریک هستند.معمولا" در مکان هایی که سبزیجات و یا فضولات حیوانات جمع آوری می شود زندگی می کنند.این حشرات علاوه بر آنکه در کتابها پنهان می شوند داخل کمدها،پشت ستون های چوبی،نزدیک لوله های آب و فاضلاب و سایر محل های مرطوب نیز یافت می شوند.
خوراک :
آنها تقریبا همه چیز را می خورند. شپش کتاب قارچهای میکروسکوپی کتابهای کپک زده را به سلولز و ژلاتین و چسب ترجیح می دهد و گاهی هزاران حشره در لا به لای صفحات کپک زده یک کتاب وجود دارد. این حشره کتان، ابریشم طبیعی و چرم را بر سایر مواد ترجیح می دهد.
تولید مثل:
نوع ماده این حشرات تولید مثل بدون لقاح دارند. تخم های آنها سفید رنگ و بیضی شکل هستند. نوزادها به جز آنهایی که فاقد بال هستند، وقتی به حد کافی رشد کردند از تخم بیرون می آیند. نوزادان طی رشد کردن چندین بار پوست اندازی می کنند. تعداد دفعات پوست اندازی آنها انواع مختلفی دارد، اما اکثریت آنها شش مرحله پوست اندازی می کنند. بعضی از انواع این حشرات در سال فقط یک بار تولید مثل می کنند، در صورتیکه انواع دیگر آن ممکن است در سال بیشتر از هشت مرتبه تولید مثل داشته باشند. اگر شرایط مهیا باشد فرایند تولید مثل آنها در کمتر از بیست و پنج روز انجام می پذیرد. دوره زندگی این حشرات در حدود 110 روز می باشد.
کرم کتاب
مشخصات ظاهری:
کرم کتاب نام یک نوع کرم به خصوص نیست، بلکه اصطلاح عامی است که به لارو (نوزاد حشره) صد و شصت نوع سوسک که در سراسر دنیا یافت می شود نیز اطلاق می گردد. این لاروها و حشرات بالغ به ندرت از مخفیگاه خود بیرون می آیند، لذا کمتر به چشم می خورند. طول بدن لارو در حدود یک میلیمتر است.
زیستگاه:
در انبارهای غله و مراکز تهیه غذا رشد می کند، تکثیر می شود و توسط کبوترها و جوندگان به سایر ساختمان ها منتقل می گردد. این حشرات معمولا در کتابخانه ها شرایط مناسبی برای تکثیر سریع پیدا می کنند.
خوراک:
کاغذ، ژلاتین موجود در عکس و اسلاید
تولید مثل:
این حشرات تخم های خود را در لبه کتابها می گذارند و بیشتر لبه پایینی که نزدیک قفسه است را ترجیح می دهند. پس از این که لاروها از تخم بیرون آمدند شروع به خوردن کتاب می کنند و حفره هایی در لا به لای صفحات و جلد کتاب به وجود می آورند. این حشرات نوعی ماده چسب دار از خود ترشح می کنند که اغلب صفحات کتاب را به یکدیگر می چسبانند. مدفوع آنها شبیه خاک نرمی است که در حفره ای که کنده اند و بر روی قفسه ها یافت می شود. این کرمها تا زمانی که در مرحله دگردیسی هستند در این حفره ها زندگی می کنند ولی پس از شکافتن پیله، حشره بالدار خارج شده، شروع به خوردن کتاب می کنند تا راهی به خارج بیابند و در آنجا شروع به تولید مثل کنند. گاهی آستر لعاب مانند این حفرهها طوری صفحات کتاب را به هم می چسباند که هنگام باز کردن کتاب، صفحات آن به شدت صدمه می بینند.
سوسک حمام
مشخصات ظاهری:
بدن های پهن و کشیده قهوه ای یا سیاه رنگ دارند و بیش از هزار نوع از این موجود در سراسر جهان وجود دارد. خوشبختانه فقط پنج نوع از سوسک های حمام به مواد کتابخانه علاقه دارند.
زیستگاه:
بیشتر انواع آن خاص مناطق استوایی و نیمه استوایی است. در جاهای کثیف و مرطوب و دارای دمای بالا زندگی می کنند و حامل کثافات و آلودگی ها هستند و در طول روز در میان شکاف ها و ترک های اجسام و دیواره ساختمان ها پنهان می شوند و شب هنگام برای حمله بیرون می آیند.
خوراک:
چسب، سریش، کاغذ و پارچه خوراک های مناسبی برای این آفت هستند. این حشرات از پارچه و کاغذ عطف کتاب شروع به خوردن می کنند تا به کاغذ کتاب برسند، ولی به ندرت به قسمت درونی جلد و صفحات کتاب رخنه می کنند. این حشرات مایع سیاه رنگی ترشح می کنند که سبب لک شدن مواد می گردد.
تولید مثل:
جنس ماده سوسک حمام تخم خود را درون کیسه ای که در بدنش وجود دارد حمل می کند تا به جای مناسبی که غذا، زباله و چیزهای دیگر در دسترس باشد و درجه حرارت و رطوبت محیط نیز مناسب باشد برسد. در این محل است که تخم ریزی می کند تا تخم پس از طی زمان لازم به سوسک تبدیل شود.
