شنبه 25 بهمن ماه کارگاه آموزشی «اهمیت سندشناسی در ارزشیابی اسناد تاریخی» با حضور جمعی از کارشناسان و فعالان حوزه آرشیو و اسناد در محل سالن جلسات سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور برگزار و در آن بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی ارزیابی و نگهداری اسناد و حرکت به سوی رویکردهای نوین سندشناسی تأکید شد.

در این نشست، دکتر ابولفضل حسن آبادی نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ به عنوان سخنران کارگاه با تکیه بر بیش از دو دهه تجربه در حوزه آرشیو و مدیریت اسناد، سندشناسی را پیش‌نیاز هرگونه تصمیم‌گیری درباره نگهداری، طبقه‌بندی و ارزش‌گذاری اسناد تاریخی دانست و اظهار کرد: «هر سندی که در آرشیو نگهداری می‌شود، الزاماً بهترین سند در نوع خود نیست و هر سند اصیلی نیز لزوماً معتبر نیست.»

وی با اشاره به تجربیات خود در ساماندهی ده‌ها هزار برگ سند دوره صفویه، خاطرنشان کرد: بی‌توجهی به منشأ تولید، ساختار و رویه‌های اداری هر دوره تاریخی می‌تواند به خطاهای جدی در دسته‌بندی و ارزش‌گذاری اسناد منجر شود؛ خطاهایی که گاه سال‌ها بعد آشکار می‌شوند و پیامدهای آن قابل جبران نیست.

در بخش دیگری از این کارگاه، تفاوت مفهومی «سند تاریخی» و «سند آرشیوی» مورد توجه قرار گرفت. به گفته وی، آرشیو صرفاً محل نگهداری اسناد نیست، بلکه نهادی پویا و مسئول در قبال جامعه است که باید نسبت به اصالت، اعتبار و ارزش افزوده اسناد حساس باشد و پیوسته فرآیند ارزشیابی را بازنگری کند.

دکتر حسن آبادی همچنین با انتقاد از وضعیت آموزش رشته آرشیو در کشور، تأکید کرد: ضعف پیوند میان دانش تاریخی و مهارت‌های آرشیوی، چالش‌های جدی در حوزه ارزشیابی ایجاد کرده است. به باور وی، آرشیویست‌ها باید علاوه بر سندشناسی، با مباحث پژوهشی نیز آشنا باشند و پژوهشگران نیز نباید صرف نگهداری یک سند در مرکز اسناد را دلیل قطعی اعتبار آن بدانند.

در این نشست، تحولات جهانی در حوزه آرشیو نیز بررسی شد. وی با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو مانند انگلستان، کانادا، آمریکا و استرالیا، تصریح کرد: آرشیوهای نوین از رویکرد «محقق‌محور» فاصله گرفته و به سمت «جامعه‌محور» حرکت کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که آرشیو را ابزاری کاربردی برای ارتقای آگاهی عمومی و پاسخ به نیازهای روز جامعه می‌دانند.

از دیگر محورهای مطرح‌شده در این کارگاه، ضرورت توجه به مدیریت اسناد الکترونیکی، ثبت و حفاظت از داده‌های تولیدشده در فضای مجازی، اهمیت یادداشت‌های کارشناسی در فرآیند سازماندهی اسناد و نقش آرشیویست در مدیریت «ارزش افزوده اطلاعات» بود.

در پایان، سخنران با تأکید بر اینکه آرشیو «موجودی زنده و پویا» است، خاطرنشان کرد: تصمیم‌های امروز در حوزه ارزشیابی اسناد، آینده پژوهش تاریخی را رقم می‌زند و حذف یا انتخاب هر سند، در حکم صدور رأی درباره حافظه تاریخی جامعه است؛ از این‌رو بازاندیشی در مبانی سندشناسی و ارزشیابی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای مراکز اسنادی کشور به شمار می‌رود.