در این نشست، علیرضا حیدری، مدرس دانشگاه، عضو هیئت علمی بنیاد فردوسی و مدیر رسانه «زین قند پارسی»، با طرح این پرسش که «چرا بد می‌نویسیم؟» به بررسی عوامل تاریخی، فرهنگی، آموزشی، رسانه‌ای و اداری مؤثر بر ضعف نگارش فارسی پرداخت و تأکید کرد که پیش از هر اقدامی باید این واقعیت را بپذیریم که در بسیاری از متون رسمی، اداری، حقوقی و حتی رسانه‌ای، با پدیده نادرست‌نویسی روبه‌رو هستیم.

وی با اشاره به رواج ساختارهای پیچیده و غیرطبیعی در مکاتبات اداری گفت: بسیاری از عبارت‌هایی که امروز در نامه‌های رسمی به کار می‌روند، نه‌تنها ضرورتی ندارند، بلکه انتقال معنا را دشوارتر می‌کنند. به گفته او، ترکیب‌هایی مانند «می‌باشد»، «لازم به ذکر است»، «اطمینان حاصل فرمایید»، «تماس حاصل فرمایید»، «ارسال می‌گردد» و نمونه‌های مشابه، از جمله کلیشه‌هایی هستند که سال‌هاست در زبان اداری تکرار می‌شوند، در حالی که می‌توان همان مفهوم را با جمله‌هایی کوتاه، روان و روشن بیان کرد. وی تأکید کرد که این شیوه نگارش، احترام به مخاطب را نیز کاهش می‌دهد؛ زیرا نویسنده به جای آنکه پیام را شفاف منتقل کند، متن را با واژه‌ها و ساختارهای زائد سنگین می‌کند.

حیدری با بیان اینکه زبان اداری امروز تا حد زیادی میراث شیوه نگارش دوره قاجار است، اظهار کرد: بسیاری از ساختارهای متکلف، عربی‌زده و پیچیده‌ای که هنوز در اسناد رسمی دیده می‌شود، از همان دوره به جا مانده و در طول زمان نیز با سلیقه‌های نادرست بر پیچیدگی آن افزوده شده است. به اعتقاد وی، اصلاح این وضعیت نیازمند بازنگری در آموزش نگارش اداری و تغییر نگاه مدیران و نویسندگان متون رسمی است.

این مدرس دانشگاه با انتقاد از کاربرد نادرست برخی واژه‌ها در رسانه‌ها نیز گفت: خبرنگاران و نویسندگان باید در انتخاب واژه‌ها دقت بیشتری داشته باشند؛ زیرا هر واژه بار معنایی ویژه‌ای دارد. وی نمونه‌هایی از کاربرد تعابیری مانند «رهاسازی مصدومان»، «تحویل به اورژانس» یا استفاده نابجا از واژه‌های تخصصی را از مصادیق ضعف زبانی در رسانه‌ها دانست و افزود: رسالت رسانه، روشن‌نویسی و انتقال دقیق معناست، نه پیچیده‌کردن زبان.

حیدری یکی از مهم‌ترین آسیب‌های امروز زبان فارسی را محدود شدن دایره واژگان و «تنبلی زبانی» دانست و گفت: هنگامی که جامعه تنها از مجموعه محدودی از واژه‌ها استفاده می‌کند، بسیاری از واژه‌های اصیل فارسی به تدریج از چرخه کاربرد خارج می‌شوند. به گفته وی، احیای این واژگان تنها با توصیه و بخشنامه امکان‌پذیر نیست، بلکه باید نویسندگان، معلمان، روزنامه‌نگاران، مترجمان و تولیدکنندگان محتوا، آن‌ها را به‌تدریج و متناسب با بافت متن وارد نوشته‌ها و گفتار خود کنند تا دوباره در زبان عمومی جای بگیرند.

وی در ادامه با اشاره به فرایند واژه‌گزینی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، برخی برداشت‌های نادرست درباره عملکرد این نهاد را رد کرد و توضیح داد که بیشتر واژه‌های مصوب، حاصل کارگروه‌های تخصصی متشکل از استادان و متخصصان رشته‌های مختلف دانشگاهی است و پس از بررسی‌های علمی به تصویب می‌رسد. به گفته او، بسیاری از نقدهایی که متوجه فرهنگستان می‌شود، ناشی از ناآگاهی نسبت به روند علمی واژه‌گزینی است.

این پژوهشگر زبان فارسی همچنین تأکید کرد که استفاده از واژه‌های فارسی به معنای کنار گذاشتن زبان طبیعی مردم نیست و هر متن باید متناسب با مخاطب و لحن خود نوشته شود. او با اشاره به تفاوت زبان علمی، ادبی، رسانه‌ای و گفتاری، یادآور شد که جایگزینی واژه‌های فارسی زمانی موفق خواهد بود که آن واژه، هم معنای دقیق واژه پیشین را منتقل کند، هم برای مخاطب پذیرفتنی باشد و هم در زبان امروز قابلیت کاربرد داشته باشد. وی نقش «تکرار» را در جا افتادن واژه‌های تازه بسیار مؤثر دانست و گفت رسانه‌ها و نظام آموزشی می‌توانند در این زمینه نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند.

حیدری در بخش دیگری از سخنان خود، رواج این تصور را که سخن گفتن با واژه‌های عربی نشانه دینداری و استفاده فراوان از واژه‌های انگلیسی نشانه تجدد است، نادرست خواند و تصریح کرد: زبان فارسی ظرفیت گسترده‌ای برای بیان مفاهیم دارد و استفاده سنجیده از این ظرفیت، مهم‌ترین راه پاسداشت هویت زبانی و فرهنگی کشور است. وی افزود: درست سخن گفتن، پیش از هر چیز به معنای سنجیده سخن گفتن و انتخاب دقیق واژه‌هاست، نه صرفاً استفاده از واژه‌های کهن یا بیگانه. در بخش پرسش و پاسخ، شرکت‌کنندگان درباره نقش زبان نسل جدید، تأثیر شبکه‌های اجتماعی، جایگاه زبان محاوره، کارکرد واژه‌های مصوب فرهنگستان، تفاوت زبان گفتار و نوشتار و شیوه گسترش واژه‌های فارسی در جامعه پرسش‌هایی مطرح کردند. حیدری در پاسخ تأکید کرد که زبان نسل‌های جدید، هرچند بخشی از تحولات طبیعی زبان است، اما بسیاری از اصطلاحات آن عمر کوتاهی دارند و جای نگرانی برای زبان معیار وجود ندارد. او همچنین خاطرنشان کرد که رسانه‌ها، دانشگاه‌ها، مدارس و مدیران دستگاه‌های اجرایی باید بیش از گذشته در اصلاح زبان رسمی کشور مسئولیت‌پذیر باشند؛ زیرا تغییر زبان اداری و عمومی، بدون همراهی مدیران و سیاست‌گذاران فرهنگی امکان‌پذیر نخواهد بود.

نشست «راهکارهای درست‌نویسی فارسی» با حضور پژوهشگران، علاقه‌مندان زبان فارسی و کارکنان مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور برگزار شد و در پایان، حاضران دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره شیوه‌های ترویج درست‌نویسی، ساده‌نویسی و تقویت جایگاه زبان فارسی در آموزش، رسانه و نظام اداری کشور مطرح کردند.