در نخستین روز از هفته‌ی کتاب، مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان فارس نشستی علمی با عنوان «مخاطب‌شناسی، حلقه گمشده کتابخانه‌های عمومی» برگزار کرد.

در این نشست نعمت‌اله فاضلی جامعه‌شناس به بررسی دلایل ساختاری عدم استفاده مردم ایران از کتابخانه‌های عمومی پرداخت و عنوان کرد کتابخانه‌های عمومی در ایران «ناهمگانی» هستند و به‌صورت ساختاری عامه‌ی مردم را از بهره‌مندی از کتابخانه‌ها حذف کرده‌اند. در این مراسم کوروش کمالی سروستانی نیز با اشاره به برگزاری هفته کتاب در ایران از سال 1372 تاکنون می‌گوید: هر سال هفته کتاب بهانه‌ای برای جمع‌ شدن دور هم و از کتاب گفتن و از همان گریه و همان آه و همان انتظارات گفتن بوده است. مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس گفت کتابخانه‌های عمومی باید فضایی تعاملی باشند، نه فضای مخزن و ثبت کتاب و سند. «در فضای کتابخانه‌های تعاملی، تحقیق و فرهنگ باید آموزش داده شود».

در ادامه دکتر نعمت ا... فاضلی رئیس پژوهشکده مطالعات اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به بررسی چالش های پیش روی کتابخانه های عمومی پرداخت و آن ها را در 3 حوزه مختلف تشریح کرد.

وی با بیان این که بحران مخاطب برای کتابخانه های عمومی از طریق آمارهای ملی ارایه شده قابل اثبات می باشد، اظهار داشت: بر اساس آمارهای موجود تنها 3 درصد جمعیت کشور در زمره کاربران کتابخانه های عمومی قرار دارند و 97 درصد جمعیت عملاً فاقد ارتباط با این نهاد فرهنگساز هستند.

این استاد دانشگاه با اظهار تاسف از این که از میان 3 درصد جمعیت که با کتابخانه های عمومی در ارتباط هستند، کمتر از یک درصد در گروه کاربران فعال قرار می گیرند، گفت: بر اساس تعریف، کاربر فعال کسی است که به طور مستمر و در فاصله زمانی کوتاه با کتابخانه ارتباط دارد و از آن جا کتاب به امانت می گیرد.

فاضلی در تشریح دلایل بروز بحران مخاطب در کتابخانه های عمومی، تصویر سازی نا مناسب از کتابخانه ها را به عنوان یکی از دلایل عدم اقبال به کتابخانه ها دانست و گفت: در جامعه کتابخانه عمومی مانند مدارس، بیمارستان یا برخی نهادهای دیگر نیستند و مردم تصویر و درک همگانی بودن آن را ندارند و یا کمتر دارند.

عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با تاکید بر این که این عدم تصور از عمومی بودن و همگانی بودن کتابخانه ها به مردم بر نمی گردد، تصریح کرد: در واقع ریشه مشکل در جای دیگری قرار دارد و به تجربه تاریخی که در یک صد سال اخیر از کتابخانه ها شکل گرفته بر می گردد.

وی در تشریح بیشتر این موضوع اظهار داشت: این سال ها سیاستگذاری ها به شکلی نبوده که کتابخانه های عمومی به عنوان یک نهاد همگانی برای همه اقشار جامعه اعم از کم سواد، با سواد، فقیر، غنی، شهرنشین، حاشیه نشین و ... معرفی شود.

به گفته این استاد دانشگاه،‌ خط مشی ها و سیاستگذاری هایی که به صورت ملی و از مرکز برای همه کتابخانه ها اعمال می شود، پاسخگوی نیازهای محلی و منطقه ای مخاطب نیست و همین باعث می شود که مخاطب نتواند به خوبی با کتابخانه های عمومی ارتباط برقرار کند.

فاضلی با اذعان بر این که نمی توان برای همه مناطق کشور یک نسخه واحد پیچید، گفت: چنین رویکردی باعث می شود ارتباط کارکردی و عملی میان کتابخانه و مخاطب به وجود نیاید.

وی در بخش دیگری از سخنان خود دانش کتابداری و نگرش ناشی از آن را هم در بروز بحران مخاطب موثر دانست و گفت: این دانش هم مانند خط مشی ها و سیاستگذاری ها،‌ دانشی نیست که بتواند کتابخانه های عمومی را همگانی کند.

رئیس پژوهشکده مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با بیان این که نگاه های تخصصی، ‌فن سالار و تکنیکی که در کتابخانه ها وجود دارد می تواند به بروز بحران مخاطب منجر شود، ابراز داشت: ما باید بحران مخاطب را به رسمیت بشناسیم و در راستای رفع آن چاره جویی کنیم در این راستا نباید فکر، ‌اندیشه، عشق، علاقه و عاطفه مخاطب نادیده گرفته شود.

این فعال اجتماعی با بیان این که کتابخانه آدم دلسوز و فکر و هویت مبنی بر دلسوزی می خواهد،‌ خاطرنشان کرد: ما در کتابخانه های عمومی باید به دنبال گفتمانی باشیم که به دنبال ارایه سرویس و خدمات است.

فاضلی در ادامه سخنان خود رویکرد بازاندیشی انتقادی را یکی از راه های پیش روی کتابخانه های عمومی برای حل چالش بحران مخاطب عنوان کرد و افزود: نهاد کتابخانه های عمومی باید پیش نرخ های خود درباره مفهوم کتاب، مخاطب، کتابخانه، ‌خط مشی ها و سیاستگذاری ها را مورد نقد و بازنگری قرار دهد و خود ارزیابی انتقادی داشته باشد.

وی با تاکید بر این که بحران مخاطب نیاز به راه حل تکنیکی و فنی ندارد، تصریح کرد: همین قدر که این بازاندیشی و ارزیابی انتقادی اتفاق بیافتد می توان گفت 99 درصد مساله حل شده است.

وی با اشاره به این که در این بازاندیشی مخاطب را نباید صرفاً تک تک افراد جامعه ببینیم، گفت: سازمان ها، نهادها و همه گروه هایی که

 مخاطب در آن سامان یافته باید مورد توجه نهاد کتابخانه های عمومی باشد و گفت و گوی اجتماعی میان نهاد کتابخانه های عمومی و سایر سازمان ها شکل بگیرد.

گفتنی است در پایان این مراسم از 42 کتابدار برتر کتابخانه های عمومی و تخصصی استان های فارس،‌ بوشهر، کهکیلویه و بویراحمد و هرمزگان تقدیر شد.