برای مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس افتخاری است که امروز میزبان دبیران محترم ستاد امر به معروف و نهی از منکر ادارات استان فارس است. مقدم همه عزیزان را، به ویژه برادر گرامی جناب آقای سلیمان مهدوی دبیر ستاد گرامی می ­داریم.

از امر به معروف و نهی از منکر بسیار سخن گفته اند و در این مقوله کتاب و مقالات بسیاری نگاشته شده است تا همگان از خرد و کلان، این گوهر تابناک اندیشه اسلامی را باز شناسند؛ گوهری که براساس مبانی اعتقادی مسلمانان اعم از کلامی، اصولی و فقهی راهبرد درخشنده و ماندگار دین ماست. چنانکه رابطه خداوند و انسان و نیز انسان با انسان بر اساس همین اصول تبیین و تعریف می­ شود. خداوند متعال در قرآن کریم انسان ­ها را به «معروف» امر می­ فرماید؛ امر به عبادت، امر به گرایش به زیبایی، امر به حسن خلق،  به عدالت، به تقوی، به پرهیزگاری، به گذشت و بخشش، به احترام به بزرگان و والدین، به صبوری و شکیبایی، به امید، به سعادت، به روشنایی، به تعقل، به حکمت، به عفت، به راستگویی، به سخن درست گفتن و البته امر به درست سخن گفتن «وقُولُوا لِلنّاس حُسنا» (بقره:83).

و در جایگاه هایی نیز مردمان را از انجام برخی کردارها نهی می­فرماید ، همچون نهی از ربا، زنا، فسق، دروغ، غیبت، ظلم، میگساری، زشتی، پلیدی، عداوت و کفر.

و بدین سان خداوند اراده و عنایت فرمود و در آیاتی مکرر «امر به معروف و نهی از منکر» را به عنوان فریض ه­ای کارگشا به انسان تکلیف نمود.

و بدین گونه، مؤمن مسلمان این افتخار را یافته است که در ادامه آموزه ­های الهی و قرآنی و با تأسی به سیرۀ پیامبر اعظم و امامان معظم، به ترویج زیبایی­ها و نهی از زشتی­ها بپردازد؛ در هر عرصه و کران ه­ای؛ تا جهانی توحیدی ساخته شود؛ سرشار از کرامت و عزّت؛ لبریز از خداوندگار مهر و نور؛ پرمایه از مهر و دوستی؛ سرشار از اختیار و آزادی برای برگزیدن خوبی ­ها و دوری­ جستن از بدی ­ها.

بر اساس آموزه­ های دینی ما؛ مرتبه قلبی و زبانی امر به زیبایی و نهی از زشتی تکلیف مؤمن است؛ مؤمن مسئول و ناظر. مرتبه قلبی برای برخورد با افراد و مرتبه زبانی برای فرد و جامعه و البته در صورت ضرورت و تأثیر مرتبه عملی؛ که بیشتر به عهده حاکمان است.

در اندیشه اسلامی، انسان مطلوب، انسانی است که هم صالح است و هم مصلح و بر همین اساس، عافیت طلبی و بی مسئولیتی از سوی مؤمنان راستین به کناری گذاشته شده است.

اما برای اصلاح وضع موجود؛ باید خود صالح بود و برای تأثیر، باید جاذب بود. و شاید حافظ شیرازی، در برخورد با امر به معروفی که صالح نبوده  و زبان لین نداشته و او را آزرده است، سروده است که:

 

 

 

 

و بدین قیاس باید دانست که آمر به امر معروف، مطلوب خویش را نه از طریق استنباط و جبهه گیری که از طریق استفهام و جذب مخاطب به دست خواهد آورد و از این رو تأثیر آن بر دیگران نه اجباری، بلکه اقناعی خواهد بود. امروز ما نیازمند معرفت و معنویتیم؛ چرا که فرهنگ معنویت گرایی، فرهنگ خدا ناظری و خدا حاضری را به ارمغان می آورد که در نتیجه آن، افراد کارآمدتر، زیبا اندیش­تر، عاشق پیشه­تر و مؤمن­ تر می­ شوند؛ و در این فضا معروف مفروض می­شود و منکر معزول. اهمیت نظارت عمومی، امر به معروف و نهی از منکر در اسلام به اندازه ­ای است که به فرموده امام باقر (ع) «واجبات الهی با امر به معروف و نهی از منکر بر پا داشته می­ شود، در پرتو آن راه ­ها امنیت پیدا می­ کنند، راه درآمدهای حلال هموار می­­شود، از ستم جلوگیری می­ شود، زمین آباد می­گردد، از دشمنان انتقام گرفته می­شود و امور اصلاح می­ گردد» (اصول کافی/ جلد 5: 56).

آثار فراوانی که بر چنین نظارتی مرتبت می­شود؛ نشان دهنده دامنه بسیار گستردۀ امر به معروف و نهی از منکر است. و بدین ترتیب، در صورت تدوین برنامه قابل سنجش و راهبردی امر به معروف و نهی از منکر، به مثابه قدرتی مدنی و غیر رسمی، با تکیه بر ارزش­های فرهنگی، اصول اخلاقی و آرمان­های دینی، این مهم می­ تواند به عنوان اصلی ترین مؤلفه فرهنگ دینی و ملی  مورد بهره­برداری قرار گیرد. نمودهای فرهنگ اسلامی را می­توان در فرهنگ شهادت، فرهنگ مقاومت، فرهنگ قناعت، فرهنگ معنویت، فرهنگ عزت مندی، فرهنگ مهرورزی و فرهنگ توانمندی علمی و اجرایی سراغ گرفت.

امید است مجموعه­ ما نیز با راهنمایی اندیشمندان و صالحان و عالمان به امر به معروف و نهی از منکر، گامی کوچک در این راه بزرگ بردارد.

 

کوروش کمالی سروستانی