به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، نودمین کنگره جهانی کتابداری و اطلاع‌رسانی فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری (IFLA WLIC 2026) از ۱۰ تا ۱۳ اوت ۲۰۲۶ در مرکز نمایشگاه و همایش بوسان کره جنوبی برگزار شد.

این کنگره با شعار «کتابخانه‌ها، نیروبخش تحول» برگزار شد و براساس اعلام ایفلا، در روز نخست بیش از سه هزار کتابدار، پژوهشگر، متخصص و سیاست‌گذار از بیش از صد کشور در آن حضور داشتند. ایفلا پس از برگزاری کنگره سال ۲۰۰۶ در سئول، برای نخستین‌بار پس از ۲۰ سال به کره جنوبی بازگشت.

در آیین افتتاحیه، نقش کتابخانه‌ها در ایجاد تحول اجتماعی، کاهش شکاف اطلاعاتی، تقویت اعتماد عمومی و مواجهه با تحولات فناوری و هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت. در این کنگره بیش از ۲۰۰ نشست و برنامه تخصصی در موضوعاتی چون هوش مصنوعی، دسترسی عادلانه به اطلاعات، آزادی فکری، سواد اقلیمی، اشتراک دانش و آینده کتابخانه‌ها برگزار شد.

حمیده معماری و پریسا پاسیار از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و محسن حاجی زین‌العابدینی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، از جمله نمایندگان ایران در این گردهمایی بین‌المللی بودند.

در حاشیه کنگره و با هدف معرفی ظرفیت‌های علمی و فرهنگی کتابخانه ملی ایران و تقویت تعاملات حرفه‌ای با ایفلا، نمایندگان ایران یک نسخه از کتاب «کتابخانه ملی ایران»، تألیف غلامرضا امیرخانی و سید عمادالدین خاتمی، را به شارون ممیس، دبیرکل ایفلا، اهدا کردند.

 

بررسی تاب‌آوری دیجیتال نشریات دسترسی آزاد ایران

معماری در نشست «حفاظت از دانش در زمان بحران: برنامه‌ریزی برای بلایا در چشم‌انداز اطلاعاتی دگرگون‌شده»، مقاله خود را با عنوان «تاب‌آوری دیجیتال در ارتباطات علمی: پاسخ به اختلال‌های دوران جنگ و اختلال‌های سایبری مؤثر بر نشریات دسترسی آزاد ایران » ارائه کرد.

وی در این ارائه، وضعیت نشریات علمی ایران را در طول ۴۰ روز بحران زیرساختی و محدودیت ارتباطات بین‌المللی بررسی کرد و پیامدهای محدود شدن دسترسی‌ها به شبکه داخلی موسوم به «ایران‌اکسس» (Iran Access) را بر فعالیت این نشریات توضیح داد.

به گفته معماری، این وضعیت موجب اختلال در دسترسی بین‌المللی به نشانی اینترنتی برخی نشریات، فرایندهای تحریریه و ارتباط آن‌ها با شبکه جهانی ارتباطات علمی شد. با وجود این محدودیت‌ها، مدیران نشریات و پژوهشگران ایرانی با مدیریت بحران و اتخاذ راهکارهای عملی، برای حفظ جریان انتشار و دسترسی آزاد به دانش تلاش کردند.

مسئول مرکز ملی شاپا ایران در ادامه پیشنهاد کرد پایگاه‌های نمایه‌سازی بین‌المللی مانند Scopus، Web of Science و DOAJ در زمان وقوع قطعی‌های مستند اینترنت و شرایط فورس‌ماژور، سازوکار «توقف موقت ارزیابی» و «دوره ارفاق بحرانی» را اجرا کنند. این پیشنهاد با هدف جلوگیری از حذف ناعادلانه نشریات کشورهای درگیر بحران از پایگاه‌های بین‌المللی مطرح شد.

ارائه نماینده ایران با استقبال اعضای پنل به ریاست بث کیلمارکس و حاضران روبه‌رو شد. شماری از کتابداران و متخصصان حاضر، از جمله شرکت‌کنندگانی از ایالات متحده آمریکا، بیان کردند که پیش از این ارائه از ابعاد و شدت چالش‌های زیرساختی پیش‌روی پژوهشگران و نشریات علمی ایران اطلاع دقیقی نداشتند.

شرکت‌کنندگان همچنین با پژوهشگران ایرانی ابراز همدلی کردند و تداوم فعالیت نشریات و جریان تولید و انتشار علم در ایران را با وجود محدودیت‌های موجود، شایسته توجه دانستند. در پایان نشست نیز پیشنهاد مطرح‌شده، اقدامی در مسیر توجه بیشتر به «عدالت اطلاعاتی» در سطح بین‌المللی ارزیابی شد.