کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران | شماره ۷۲
معرفی نشریه «شکوفه»؛ از آموزش زنان تا نقد خرافات اجتماعی
هفتادودومین شماره مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به معرفی نشریه «شکوفه» اختصاص دارد. این نشریه به مدیریت مریم عمید، معروف به مزینالسلطنه، منتشر میشد و از منابع ارزشمند مطالعه تاریخ آموزش و فعالیتهای اجتماعی زنان در دوره قاجار است.
.jpg)
به گزارش روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمترشناختهشده موجود در مخازن سازمان، در هر شماره یکی از منابع برجسته این گنجینه را به پژوهشگران و علاقهمندان معرفی میکند.
هفتادودومین شماره مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به معرفی نشریه «شکوفه»، از نشریات تأثیرگذار زنان در دوره قاجار، اختصاص دارد.
«شکوفه» دومین نشریهای بود که به همت زنان نوشته و منتشر میشد. نخستین شماره این نشریه در ذیحجه ۱۳۳۰ قمری به مدیریت مریم عمید، معروف به مزینالسلطنه و دختر میرزا سیدرضی رئیسالاطبا، انتشار یافت. این نشریه مصور در چهار صفحه، با چاپ سنگی و بهصورت دو شماره در ماه منتشر میشد.
مدارس دخترانه و تحصیل زنان، شیوه امتحان دانشآموزان، سوادآموزی، مبارزه با خرافات و تقبیح آداب، رسوم و باورهای عقبمانده رایج در جامعه، از موضوعات همیشگی نوشتههای «شکوفه» بود. کاریکاتورهای آموزشی و انتقادی این نشریه نیز اغلب در صفحه چهارم هر شماره منتشر میشد و خرافات و سنتهای اجتماعی کهنه را به نقد میکشید.
در مقالهای با عنوان «آگاهی یا حقیقت مطلب»، نویسنده ضمن بررسی آثار تربیت و عدم تربیت زنان، شکلگیری احساساتی همچون حب وطن، خدمت به نوع، شرف ملی، افتخار مذهبی و فداکاری در راه استقلال وطن را در گرو حضور مادران آگاه و دانشآموخته میدانست.
«شکوفه» افزون بر مسائل زنان ایران، اخبار و مقالههایی درباره زنان دیگر نقاط جهان منتشر میکرد. مطالبی با عنوانهای «نخستین قونقره نسوان»، «نمایش زنانه در لندن» و «مقایسه حالات زنان اروپایی با زنان ایرانی» نشاندهنده توجه نویسندگان این نشریه به تحولات بینالمللی و جایگاه زنان در جوامع دیگر بود. این نشریه آشنایی با وضعیت زنان جهان، بهویژه زنان اروپا، را یکی از اساسیترین راههای آگاهییابی زنان ایرانی میدانست.
توجه به مسائل اقتصادی نیز در مطالب «شکوفه» دیده میشد. در نوشتهای با عنوان «لایحهای است که از انجمن همت خواتین و خانمهای مدیران مدارس نسوان درج شده است»، به تشکیل انجمن همت خواتین با هدف ترویج کالاهای داخلی و پیشرفت صنایع و هنرهای دستی دختران و دانشآموزان مدارس اشاره شده بود.
این نشریه بیشتر در مدارس دخترانه و میان مدیران، آموزگاران و دانشآموزان زن توزیع میشد و ازاینرو، در انتقال مستقیم اندیشههای آموزشی و اجتماعی به زنان آن روزگار نقشی مؤثر داشت. مزینالسلطنه در سال ۱۳۳۴ قمری، برابر با ۱۲۹۴ شمسی، انتشار «شکوفه» را بهطور کامل به انجمن همت خواتین واگذار کرد.
«شکوفه» چهار سال منتشر شد و آخرین شماره آن در ذیقعده ۱۳۳۴ قمری انتشار یافت. نسخههایی از این نشریه با شماره کتابشناسی ملی ۱۲۲۲۴۹۲ در گنجینه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری میشود و تصاویر برگزیدهای از صفحات آن در ادامه خبر قابل مشاهده است.
