به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمترشناخته‌شده موجود در مخازن سازمان، در هر شماره یکی از منابع برجسته این گنجینه را به پژوهشگران و علاقه‌مندان معرفی می‌کند.

شصت‌ونهمین شماره این مجموعه، به مناسبت ۱۰ شهریور، روز بانکداری اسلامی، به معرفی «مجله بانک ملی ایران» اختصاص یافته است. «مجله بانک ملی ایران» از مهم‌ترین نشریات تخصصی در تاریخ مطبوعات اقتصادی ایران و از پیشگامان مطبوعات سازمان‌یافته برای ثبت، تحلیل و اشاعه اطلاعات اقتصادی، مالی، تجاری و بانکی در ایران است. از منظر تاریخ مطبوعات، ارزش اصلی این نشریه را می‌توان در پیوند میان نهادهای بانکی، تولید اطلاعات اقتصادی و انتشار نشریه تخصصی در حوزه اقتصاد و بانکداری دانست. به همین دلیل، «مجله بانک ملی ایران» نه‌تنها بازتاب‌دهنده تاریخ یک بانک، بلکه بخشی از تاریخ شکل‌گیری دانش اقتصادی، فرهنگ آماری و نظام اطلاع‌رسانی مالی مدرن در ایران به شمار می‌آید.

نخستین شماره این نشریه در بهمن ۱۳۱۲ به‌صورت ماهانه در تهران، توسط اداره آمار و انتشارات بانک ملی ایران منتشر شد. بانک ملی ایران در ۲۰ شهریور ۱۳۰۷ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد و در ۲۲ اسفند ۱۳۱۰ حق انحصاری انتشار اسکناس به بانک ملی ایران واگذار شد و نخستین اسکناس‌های بانک ملی در فروردین ۱۳۱۰ منتشر شد.

انتشار این نشریه در بهمن ۱۳۱۲ در دوره‌ای صورت گرفت که بانک ملی ایران، پس از کسب انحصار نشر اسکناس و ایفای وظایف پولی کشور، به مهم‌ترین نهاد ملی ایران تبدیل شده بود. بر اساس اطلاعات شماره نخست نشریه، دامنه موضوعی «مجله بانک ملی ایران» تنها به انعکاس فعالیت‌های بانک ملی محدود نمی‌شد، بلکه مطالب آن موضوعاتی همچون مباحث اقتصادی و مالی، تجارت، صنعت، فلاحت، مسائل بانکی و اقتصادی شهرها و ولایات، شاخص قیمت و هزینه‌های زندگی، وضعیت بازار پول و رویدادهای اقتصادی جهان را نیز دربرمی‌گرفت.

هدف از انتشار این نشریه، بر اساس محتوای نخستین شماره و بررسی شماره‌های دیگر، شامل گردآوری و انتشار اطلاعات اقتصادی کشور، اطلاع‌رسانی درباره وضعیت بانک و نظام بانکداری، ارائه اطلاعات پولی و ارزی، ثبت تحولات تجارت داخلی و خارجی، انعکاس وضعیت صنعت و کشاورزی، انتشار داده‌های مربوط به قیمت‌ها و هزینه‌های زندگی و ارائه اطلاعات اقتصادی شهرها و ولایات بود.

مخاطبان این نشریه، مؤسسات مالی و اقتصادی، بازرگانان، دستگاه‌های دولتی، پژوهشگران، علاقه‌مندان مسائل اقتصادی و همچنین جامعه علمی و دانشگاهی آن دوره بودند.

یکی از ویژگی‌های برجسته «مجله بانک ملی ایران»، استفاده گسترده از اطلاعات آماری و جداول اطلاعاتی بود. از جمله این اطلاعات می‌توان به داده‌های مربوط به قیمت‌ها، هزینه خانوار و اقلام مصرفی، نرخ ارز و تغییرات ارزی، سپرده‌ها، وام‌ها و فعالیت‌های بانکی، واردات و صادرات و ارزش مبادلات، دادوستد کارخانجات داخلی و خارجی، تصویب‌نامه‌های مالی و اقتصادی و موارد دیگر اشاره کرد.

از مهم‌ترین این جداول، جدول نرخ مقایسه‌ای ریال و ارزهای خارجی، از جمله دلار، لیر، فرانک و دیگر ارزها بود. این جداول امکان بررسی ارزش تاریخی ریال و نوسانات بازار ارز را فراهم می‌کنند و امروزه از منابع دست اول برای مطالعه تاریخ پول، ارزش ارز، تجارت خارجی و سیاست‌های ارزی ایران در دوره‌های مختلف تاریخی به شمار می‌روند.

با تأسیس بانک مرکزی در تاریخ ۱۸ مرداد ۱۳۳۹، تحولاتی در انتشار «مجله بانک ملی ایران» ایجاد شد. با تأسیس بانک مرکزی، بخشی از وظایف بانک ملی، از جمله اداره بررسی‌های اقتصادی و آماری، به بانک مرکزی محول شد. این تحول را نباید به معنای توقف فوری انتشار «مجله بانک ملی ایران» تلقی کرد، اما تغییر ساختار نظام پولی ایران و انتقال وظایف اقتصادی ـ آماری از بانک ملی به بانک مرکزی، موجب افزایش فاصله زمانی انتشار مجله از ماهانه به دوماهنامه و در نهایت فصلنامه شد و یکی از مهم‌ترین عوامل افول و پایان انتشار این نشریه بود.

آخرین شماره «مجله بانک ملی ایران» در چهلمین سال انتشار، با شماره ۲۸۸، در تابستان ۱۳۵۱ منتشر شد. این نشریه با شماره کتابشناسی ۱۰۱۰۷۸۲ در مخازن پیایندهای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران موجود و در دسترس پژوهشگران و علاقه‌مندان است. تصاویر اولین شماره این نشریه، جهت بهره‌مندی علاقه‌مندان در پیوست خبر بارگذاری شده است.