پل بليو در حفاري كه در يكي از ديوارهاي "غارهزار بودا" انجام داد اسناد و كتاب هاي بسيار ارزشمندي را كشف كرد كه در واكاوي تاريخ بشر سهم به سزايي داشته است و او با اين كشفيات به زبان هاي ايراني و به ويژه زبان سغدي خدمت ارزنده اي كرده است.
به گزارش روابط عمومي سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران؛ دكتر فرح زاهدي در نشست " خدمت پل بليو به كتابخانه ملي پاريس و تحقيقات ايراني " با بيان اين مطلب كه پل بليو با اكتشافاتي كه در زبان ها و تاريخ ايراني انجام داده خدمات ارزنده اي به ايراني ها كرده، گفت: پل بليو يكي از مهم ترين شرق شناسان فرانسوي است كه در سال 1878 در پاريس متولد شد و در سال 1945 براثر سرطان درگذشت او در طول عمر 68 ساله اش خدمات ارزنده اي انجام داد. او در سن 20 سالگي به صورت همزمان در دو رشته زبان هاي زنده شرقي به ويژه زبان چيني و علوم سياسي ليسانس گرفت.
او افزود: او در 21 سالگي به عنوان يك چين شناس برجسته به ويتنام سفر كرد و در بخش رايزني فرهنگي مشغول به كار شد و تمركز فعاليت اش را بر روي چين پژوهي گذاشت. او در طول پژوهش هايش در زمينه فرهنگ چين با افسانه هاي چيني آشنا شد و اين افسانه ها و گرايش او براي تحقيقات درباره فرهنگ چين زمينه سفر او را به اين كشور فراهم كرد.
زاهدي با اشاره به شورش معروف مشت زن ها در چين گفت: در سال 1900 به دليل ظلمي كه اتباع خارجي به چيني ها مي كردند و براي مقابله با نفوذ امپرياليسم و مسيحيت در چين و مخالفت با رواج تجارت ترياك در چين، گروهي از دلاوران چيني اقدام به قيامي كردند كه به قيام مشت زن ها مشهور شد. براثر اين قيام دولت مركزي توانست قدرت خود را بازيابد و جنگ با بيگانگان را اعلام كند. براثر اين قيام كه 55 روز طول كشيد بيگانگان و مبلغان مسيحي به منطقه اي در پكن كه سفارت خانه ها در آنجا مستقر هستند پناه بردند. در جريان اين قيام پل بليو با لباس چيني به اين كشور سفر كرد و براي محافظت از محاصره شدگان تلاش هاي متعددي كرد.
او با بيان اين مطلب كه پل بليو به زبان چيني تسلط داشت گفت: پل بيلو پس از اين كه تحقيقات خود را در زمينه چين پژوهي به ثمر رساند بخشي از وقت خود را نيز متمركز به تركستان پژوهي كرد. او در سال 1906 با لباس نظامي وارد بخارا شد و پس از آن راهي كاشغر شد. او در سال 1907 قدم به غارهاي هزار بودا تركستان چين گذاشت و با كشفياتي كه از اين غارها بدست آورد خدمات ارزنده اي از خود به جا گذاشت.
زاهدي با اشاره به غارهاي هزار بودا گفت: براساس يافته هاي موجود غارهاي هزار بودا براي انگيزه هاي مذهبي ساخته شده اند و اين غارها در ابتدا تعداد محدودي داشته اند اما به مرور بر تعداد آن ها افزوده شده است. قدمت اين غارها به قرن چهارم تا دهم ميلادي بازمي گردد و چون اين غارها با انگيزه ديني ساخته شده بودند همواره دو موبد از اين غارها نگهداري مي كردند.
او درخصوص وجه تسميه نام گذاري غارهاي هزار بودا گفت: تعداد اين غارها قريب به 450 دهنه است و اين غارها به مرور در طول تاريخ ساخته شده اند و بر روي ديوارها، سقف و كف اين غارها نقاشي هاي متعددي نقش بسته است و مجسمه هاي متعددي در اين غارها موجود بوده است كه بخش عمده اي از اين مجسمه ها به كشورها مختلفي از جمله ژاپن، فرانسه و آلمان منتقل شده اند. در واقع در اين غارها هزار گونه روايت از بودا موجود است. از جمله رسيدن به نيروا. براساس آئين بودا هر كسي با انجام دادن درست اعمالش مي تواند يك بودا شود.
او افزود: پل بليو مدت سه ماه در غارهاي هزار بودا ماند و در اين مدت بلاخره توانست كه دل بوداي اعظم را براي حفاري در يكي از ديوارهاي غار نرم كند. او در تحقيقاتش خوانده بود كه برخي اقوام زرد پوست به تركستان حمله مي كردند و در اين حمله ها راهبان اعظم براي جلوگيري از كتاب سوزي بخشي از آثار مكتوب را در مكاني پنهان كرده است. در حفاري كه در يكي از ديوارهاي غارهزار بودا انجام داد اسناد و كتاب هاي بسيار ارزشمندي را كشف كرد كه در واكاوي تاريخ بشر سهم بسزايي داشته است. در حال حاضر از اين غارها محافظت مي شود و گردشگران تنها مي توانند از هشت غار بازديد كنند.
اين پژوهشگر افزود: پل بليو پس از كشيفياتش در غارها هاي هزار بودا و انتقال اين مجموعه عظيم به فرانسه كه تنها يك مجموعه كتاب هاي چيني آن بالغ بر سه هزار عنوان كتاب بوده است و بيش از سه هزار سند بوده است از سال 1911 تا 1913 تحقيقاتش را بر روي بخش كوچكي از اين منابع گذاشت و حاصل بخشي از پژوهش هاي او انتشار دو مقاله 90 صفحه اي در يك مجله تخصصي بود كه در يكي از اين مقالات او اعلام، سمت ها و نام هاي مانوي را مورد پژوهش قرار داده و در اين مقاله برخي از نام هاي خدايگان مانوي را ترچمه و براي برخي ديگر براساس منابع انگليسي معادل گذاري كرده است كه برخي از اين معادل گذاري ها اشتباه بوده است.
زاهدي ادامه داد: كشفيات پل بليو از غارهاي هزار بودا تنها معطوف به متون مانوي و بودايي نبوده و بخشي از آثار شامل سندها و كتاب هاي سياسي و اقتصادي، نجوم، آثار به جا مانده از زبان سغدي، زرتشتي بوده است. پل بليو براي پژوهش بر روي اين آثار از شاغان كه تخصص اش بر روي مانوي پژوهي بوده نيز كمك مي گيرد. خود او با اين كه مي گويد كه به فرهنگ و ادبيات فارسي تسلط نداشته است براساس منابع بر 13 زبان تسلط داشته و هوش بالايي براي يادگيري زبان چيني داشته است.
اين پژوهشگر ادامه داد: پل بليو براي راضي كردن راهب ها براي اجازه انتقال كشفياتش به فرانسه مبلغ اندكي را پرداخت مي كند. اين مبلغ امروز 100 يورو است و بسيار ناچيز است. تاكنون چيني ها براي استراد اين منابع عظيم فعاليتي نكرده اند و از منظر چيني ها پل بليو فردي سارق است و از او با انزجار ياد مي كند. امروز كشفيات پل بيلو از غارهاي هزار بودا به عنوان ميراث فرانسوي ها در جهان شناخته مي شود.
زاهدي با اشاره به يكي از متن هاي كشف شده توسط پل بليو كه براي ايراني ها ارزشمند است گفت: اين متن كه سوتراي علت و معلول نام دارد يك رساله تعليمي بودايي است. اين رساله به زبان سغدي نوشته شده است و ترجمه عين به عين آن پشت صفحه به زبان چيني نوشته شده است. پل بليو تا پيش از كشف اين رساله زبان سغدي را نمي شاخت و با كمك مولر آمريكايي كه پيش تر يك سند به زبان سغدي كشف كرد بود توانستند الفباي زبان سغدي را كشف كنند. زبان سغدي يكي از شاخه هاي شمال شرقي زبان هاي ايراني است كه در ناحيه سغد واقع در میان آمو دريا و سير دريا رواج داشته است.
او با اشاره به كشف داستان رستم به روايت سغدي گفت: تاريخ اين اثر به قرن هفت و هشت ميلادي باز مي گردد و براساس اين اثر و نقاشي هايي كه رستم را كه لباس پلنگ پوشيده و درحال مبارزه در هفت خوان به تصوير كشيده اند، بخش عمده اي از تاريخ ادبيات ما را روشن كرد كه فردوسي براي سرودن شاهنامه منابع مكتوبي در دست داشته و تنها به منقولات شفاهي بسنده نكرده است.
به گفته زاهدي پيش از پل بيلو، سرولر اشتاين به چين ، افغانستان و تاجيكستان سفر مي كند و به دليل آثار متعددي كه از اين مناطق به انگلستان مي برد از سوي ملكه به او لقب سر داده مي شود. او در پژوهش هايش در ديوار چين به صورت اتفاقي 11 نامه كوچك كشف مي كند. يكي از اين نامه ها از اهميت ويژه اي برخوردار است و اين نامه توسط يك زن عامي كه همسر يك بازرگان ايراني بوده نوشته شده است كه در جريان كشيدن حصار اطراف شهر به او اجازه داده نشده كه از شهر خارج شود و به خانواده اش ملحق شود. او در اين نامه اوضاع سياسي و اجتماعي شهر را به اختصار توضيح داده است.
او افزود: متاسفانه اين نامه هرگز به دست همسر و خانواده او نمي رسد و اين نامه ها از اين جهت كه در شمار قديمي ترين نامه هايي كه به يكي از زبان هاي ايراني نوشته شده است داراي اهميت است و من پژوهش هايي را بر روي اين نامه آغاز كرده ام.
به گفته زاهدي بزرگترين خدمت پل بليو به ايراني ها در زمينه زبان هاي ايراني به ويژه زبان سغدي بود. او در كنار كشف اين سند ها در نگهداري و محافظت آن ها در طي جنگ جهاني اول سهم بسزايي داشت. او در جريان جنگ جهاني اول تمهيدي انديشيد كه زيرزمين هاي به عمق نه متر حفر شود و اين آثار ارزشمند در اين زيرزمين ها مخفي شود تا از گزند حمله هايي هوايي در امان بمانند.
اين پژوهشگر در پايان سخنانش به ايراني ها توصيه كرد كه نسبت به ميراث فرهنگي و معنوي كشورمان حساس باشند و اجازه ندهند كه اين آثار به دليل سهل انگاري از بين بروند.