به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمترشناخته‌شده موجود در مخازن سازمان، در هر شماره یکی از منابع برجسته این گنجینه را به پژوهشگران و علاقه‌مندان معرفی می‌کند.

نشریه «کاوه» در دوره نخست انتشار خود، در سال‌های ۱۹۱۶ تا ۱۹۱۹، عمدتاً به مسائل سیاسی می‌پرداخت. این نشریه در بحبوحه جنگ جهانی اول با حمایت مالی دولت آلمان منتشر می‌شد و در حمایت از آلمان و مخالفت با سیاست‌های روسیه و بریتانیا در ایران فعالیت می‌کرد. تقی‌زاده، مدیر نشریه، رهبری گروهی از ایرانیان ملی‌گرا را نیز بر عهده داشت که با عنوان «کمیته ملیون ایرانی در برلن» شناخته می‌شدند.

با آغاز «دوره جدید» در ژانویه ۱۹۲۰، رویکرد «کاوه» تغییر کرد و پژوهش‌های فرهنگی، تاریخی و ادبی جایگاه پررنگ‌تری در آن یافتند. انتشار داستان «فارسی شکر است» نوشته محمدعلی جمال‌زاده از مهم‌ترین مطالب این دوره بود؛ اثری که در تاریخ انتشار داستان کوتاه در نشریات فارسی اهمیت ویژه‌ای دارد. پژوهش‌هایی مانند «تاریخ روابط روسیه و ایران» از همین نویسنده نیز از دیگر مطالب شاخص دوره جدید به شمار می‌روند.

تقی‌زاده و جمال‌زاده بیشترین سهم را در تولید محتوای «کاوه» داشتند و در مجموع، حدود ۸۰ درصد نوشته‌ها و ترجمه‌های آن را در طول شش سال انتشار فراهم کردند. محمد قزوینی، محمدعلی فروغی، عباس اقبال آشتیانی، محمود افشار و ابراهیم پورداود نیز از نویسندگان و همکاران نشریه بودند. همچنین آثاری از ایران‌شناسانی چون آرتور کریستین‌سن، ادوارد گرانویل براون، ویلهلم گایگر و هانری ماسه در آن منتشر می‌شد.

مطالب ادبی و تاریخی، حتی در دوره سیاسی «کاوه» نیز حضور داشتند. مقاله‌های «نوروز جمشیدی» از محمد قزوینی و ویلهلم گایگر و «ژاندارمری ایران» نوشته محمدتقی پسیان از نمونه‌های این مطالب بودند. نقد کتاب‌های مهم اروپایی درباره ایران، انتشار آگهی‌ها و درج مطالبی در یادبود درگذشتگان، از جمله علیقلی‌خان سردار اسعد بختیاری و اسکار مان، شرق‌شناس آلمانی، از دیگر بخش‌های نشریه بود.

«کاوه» همچنین محلی برای طرح دیدگاه‌های تقی‌زاده درباره تجدد و تمدن اروپایی بود. او در سرمقاله نخستین شماره دوره جدید، بر پذیرش گسترده تمدن اروپایی، با استثنا کردن زبان فارسی، تأکید کرد. تقی‌زاده بعدها این دیدگاه را تعدیل کرد و در سخنرانی‌های «اخذ تمدن خارجی» به توضیح مقصود خود از پذیرش تمدن غرب پرداخت.

نام نشریه برگرفته از کاوه، قهرمان اسطوره‌ای ایران و قیام او علیه ضحاک بود. در سربرگ هر شماره نیز تصویری حکاکی‌شده از کاوه دیده می‌شد که با برافراشتن درفش کاویانی، مردم را به قیام فرامی‌خواند. «کاوه» معمولاً در قطع روزنامه، با ابعاد ۳۵ × ۲۷ سانتی‌متر و به صورت دو ستونی چاپ می‌شد؛ هرچند در سال‌های نخست، گاه مطالب آن تک‌ستونی بود.

این نشریه در سال‌های جنگ به‌عنوان دوهفته‌نامه معرفی می‌شد، اما انتشار آن نظم ثابتی نداشت و گاهی دو شماره به‌صورت مشترک در ۱۶ صفحه منتشر می‌شدند. بیشتر خوانندگان «کاوه» در ایران بودند؛ بااین‌حال، فارسی‌دانانی در هند، قلمرو عثمانی و قفقاز و شماری از شرق‌شناسان نیز آن را دنبال می‌کردند. مشکلات توزیع، سانسور پستی و دشواری ارسال نشریات و اسناد به آلمان، از موانع فعالیت آن بود.

سرانجام، آخرین شماره «کاوه» با عنوان «ورقه فوق‌العاده» در شعبان ۱۳۴۰ قمری، برابر با مارس ۱۹۲۲، منتشر شد و پایان فعالیت نشریه را به دلیل مشکلات مالی اعلام کرد.

نشریه «کاوه» با شماره کتابشناسی ملی ۱۰۱۲۵۱۸ در مخازن کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شود و در دسترس پژوهشگران قرار دارد.

گفتنی است، شماره نخست نشریه «کاوه» در انتهای این خبر بارگذاری شده و برای استفاده پژوهشگران قابل دریافت است.