دومين نشست تخصصي گروه پژوهش هاي اسلام شناسي و ايران شناسي با سخنراني جمشيد كيانفر صبح سه شنبه 21 ارديبهشت ماه در سالن انديشگاه فرهنگي برگزار شد.
به گزارش روابط عمومي سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، اين استاد دانشگاه در ابتداي سخنراني خود با موضوع «گذر از سنت به تجدد در عصر قاجار» با اشاره به اين موضوع كه در طول سده اخير همواره در مواجه با غرب برخي واژگان را به صورت مترادف و براي بيان يك مفهوم جديد از غرب به كار برده ايم گفت: چنان كه از اصطلاحات مدرنيزاسيون، مدرنيته، تجدد و نظاير آن در يك معناي واحد استفاده مي كنيم و حتي گاه تمام اين تعابير را با غرب مترادف و يكسان مي پنداريم. وي افزود: اما در دوره ناصري، انجام اصلاحات و مدرنيته بدون فرهنگ سازي و كارهاي زير بنائي رخ داده است و لذا مي بينيم كه در اين دوره سنت به شدت در مقابل تجدد ايستادگي كرده است. كيانفر آغاز دوره تجدد گرائي در ايران را عصر صفويه دانست كه در دوره قاجار به اوج خود رسيد. او تصريح كرد: نقطه آغازين جريان تجددخواهي در ايران عصر قاجار هم دوره جنگ هاي ايران و روسيه بوده است. وي افزود: در نتيجه اين جنگ ها رجال و دولتمردان وقت، متوجه ضعف و عقب ماندن ايران شدند و لذا در صدد برآمدند تا با انجام اصلاحات اساسي، بر ضعف و عقب ماندگي كشور غلبه كنند. در بخش ديگري از اين نشست كيانفر با بيان اين نكته كه اولين اصلاحات در زمان فتحعلي شاه و عباس ميرزا و در نظام ارتش ايران آغاز شده و تا زمان ناصرالدين شاه و صدارت ميرزا تقي خان امير كبير ادامه يافت افزود: در مسير اين اصلاحات، زمامداران وقت ابتدا اقدام به فرستادن دانشجو به خارج از كشور در حوزه هاي نظامي و مهندسي كردند و سپس با تاسيس دار الفنون به آوردن معلمان و اساتيد مورد نياز از فرنگ دست زدند تا بتوانند طيف بيش تري از دانش آموزان را تربيت كرده و به روند اصلاحات سرعت بخشند. اين استاد دانشگاه ادامه داد: ساختمان دار الفنون نيز تا حد زيادي انعكاس دهنده معماري نظامي بوده و نشان مي دهد كه نخستين دانش آموزان و معلمان آن در حوزه رفع نيازهاي نظامي به تعليم و تربيت مشغول بودند. كيانفر اظهار داشت: از اين زمان بود كه تنظيم بودجه براي اداره سازمان هاي دولتي بنا نهاده شد. و حتي زمينه پيدايش مراكزي مثل وزارت علوم و وزارت امور خارجه پديد آمد. اميركبير نيز براي اطلاع رساني نسبت به فعاليت هاي انجام شده، به انتشار روزنامه اقدام كرد ولي از آنجائي كه اين تغيييرات و تحولات قبل از آمادگي و پذيرش جامعه رخ داد لذا مي بينيم كه در بسياري از موارد سنت در مقابل تجدد و تحول ايستادگي مي كند به گونه اي كه حتي براي پيشبرد بسياري از امور نياز به دستور مستقيم ناصر الدين شاه بوده است در نتيجه هرگاه از مدرنيته صحبت مي شود، غرب گرائي به ذهن متبادر مي گردد. وي در خاتمه به نقد برخي از قضاوت هاي تاريخي رايج پرداخت و گفت براي ارزيابي تحولات تاريخي عصر قاجار بايد با عينك همان زمان به وقايع آن دوران نگريست و نمي توان از منظري امروزي آن را دوران مورد نقد و بررسي قرار داد. در حاليكه ما معمولا براي بزرگ كردن برخي از چهره هاي تاريخي برجسته كشورمان، به گونه اي افراطي اطرافيان آن ها را كوچك شمرده و گاه تحقير مي كنيم. به عنوان نمونه گرچه امير كبير بسيار انسان بزرگي بوده و خدمات فراواني انجام داد ولي تاثير او بر ناصرالدين شاه به حدي بود كه پس از عزل وي و به رغم مخالفت ميرزا آقا خان نوري با فعاليت دار الفنون، مركز دار الفنون با حمايت ناصرالدين شاه به حيات خود ادامه مي دهد. اين جلسه با پرسش و پاسخ برخي از حضار به پايان رسيد.