با حضور رئیس سازمان و صاحبنظران حوزه داده و دولت هوشمند
طراحی زیستبوم دادهای سازمان؛ محور نخستین جلسه شورای حکمرانی داده و معماری اطلاعات
در این نشست، طراحی زیستبوم دادهای سازمان، حکمرانی فرادادهها، یکپارچهسازی سامانهها و بهرهگیری از دادهها در تصمیمگیری و ارائه خدمات هوشمند مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
به گزارش روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، نخستین جلسه شورای حکمرانی داده و معماری اطلاعات سازمان با حضور غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، نصرالله جهانگرد، دبیر شورای عالی فناوری اطلاعات، سیدمهدی طاهری، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مصطفی صفدری رنجبر، معاون مرکز نوآوری و کارآفرینی پردیس فارابی دانشگاه تهران و امیرحسین منطقی،مشاور معاونت حکمرانی الکترونیک و هوشمندسازی دولت، در سالن سخن کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
در این نشست، ابعاد مختلف حکمرانی داده و فراداده، چگونگی طراحی زیستبوم دادهای سازمان، پیوند میان سامانهها و فرایندها و جایگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در زیستبوم دادهای کشور بررسی شد. همچنین حاضران دیدگاههای خود را درباره الزامات حرکت به سوی دولت هوشمند و ظرفیت دادهها و فرادادهها برای پشتیبانی از تصمیمگیری، پژوهش و ارائه خدمات مطرح کردند.
امیرخانی: حکمرانی داده، زمینهساز ایفای مؤثرتر نقش ملی سازمان است
غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به مأموریتهای ملی سازمان گفت: «سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بهعنوان حافظ میراث مکتوب کشور، با بخش مهمی از تولیدات فکری جامعه در قالب کتاب، مقاله، پایاننامه و دیگر منابع سروکار دارد. در حوزه اسناد نیز بخش بزرگی از حافظه نظام اداری کشور، بهویژه از دوره قاجار تاکنون، در این سازمان نگهداری میشود.»
وی با اشاره به گسترش سامانههای اتوماسیون اداری در دستگاههای دولتی افزود: «طی سالهای گذشته نظام اداری کشور بهطور گسترده وارد فضای الکترونیکی شده است و بر اساس مصوبات موجود، موضوع انتقال و نگهداری اسناد و دادههای حاصل از سامانههای اداری نیز به یکی از مأموریتهای مهم سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تبدیل شده است.»
امیرخانی تأکید کرد حرکت به سمت حکمرانی داده و معماری منسجم اطلاعات میتواند زمینه لازم را برای ایفای مؤثرتر نقش ملی سازمان در حفظ، سازماندهی و دسترسپذیر کردن حافظه اداری و مکتوب کشور فراهم کند.
طاهری: هدف شورا طراحی زیستبوم دادهای سازمان است
سیدمهدی طاهری، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، داده را یکی از ارزشمندترین داراییهای دنیای امروز دانست و گفت: «حکمرانی داده از یک سو به سیاستگذاری، ساختارها، استانداردها و سازوکارهای مدیریتی مربوط است و از سوی دیگر در سطوح خرد و کلان، ارتباط مستقیمی با فرادادهها دارد.»
وی افزود: «مدیریت صحیح دادهها موجب تولید دادههای باکیفیت میشود و چنین دادههایی میتوانند مبنای تصمیمگیری قرار گیرند. حکمرانی داده باید چارچوب روشنی برای مالکیت داده، سیاستها و خطمشیها، نظارت بر کیفیت، اعتبار و شیوه دسترسی به دادهها ایجاد کند.»
طاهری با اشاره به افزایش اهمیت فرادادهها ادامه داد: «امروز با حجم عظیمی از دادهها و پدیدههایی مانند کلانداده روبهرو هستیم. یکی از مهمترین ابزارها برای مدیریت و پردازش این حجم از داده، فراداده است. در بسیاری از موارد، ارزش فرادادهها از دادههای اولیه فراتر میرود، زیرا فراداده امکان مدیریت، بازیابی، تفسیر و استفاده از دادهها را در سطوح مختلف فراهم میکند.»
وی اظهار کرد: «حکمرانی فراداده از یک سو زمینه تحقق حکمرانی داده را فراهم میکند و از سوی دیگر، خود فرادادهها نیز به اندازهای اهمیت یافتهاند که نیازمند حکمرانی مستقل و مدیریت در دو سطح کلان و خرد هستند.»
مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، طراحی «زیستبوم دادهای سازمان» را محصول اصلی این شورا عنوان کرد و گفت: «زیستبوم دادهای باید تصویری جامع از موجودیتها، بخشها، فرایندها، خدمات و انواع دادههای موجود در سازمان ارائه دهد. بر مبنای چنین تصویری میتوان حکمرانی داده و مدیریت جامع اطلاعات را بهصورت منسجم دنبال کرد.»
طاهری افزود: «هدف نهایی این است که زیستبوم دادهای سازمان را بهعنوان رویکردی نو در معماری اطلاعات و داده طراحی کنیم. این زیستبوم صرفاً یک انتخاب فناورانه نیست، بلکه ظرفیتی راهبردی برای ایفای نقش ملی و فراملی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در حوزه دادههای فرهنگی محسوب میشود.»
وی در تشریح اهمیت نگاه زیستبومی گفت: «تفکر زیستبومی کمک میکند از نگاه منفرد به سامانهها و دادهها عبور کنیم و تأثیر متقابل موجودیتها، فرایندها و دادهها بر یکدیگر را در یک بافت واحد ببینیم. در حوزه فرهنگ نیز کتابخانهها، موزهها و آرشیوها اجزای یک زیستبوم بههمپیوستهاند و هر موجودیت در نسبت با سایر اجزا معنا پیدا میکند.»
طاهری تعیین دامنه زیستبوم، شناسایی موجودیتها و ویژگیهای آنها، مدلسازی عناصر، تبیین فرایندها و خدمات، ساختارمند کردن فرادادهها، استقرار حکمرانی داده و یکپارچهسازی سامانهها را از مراحل پیشبینیشده این طرح برشمرد و تأکید کرد: «مدلها و چارچوبهای مورد استفاده باید متناسب با شرایط فرهنگی ایران و ویژگیهای سازمان بومیسازی شوند.»
وی همچنین از پیشبینی چهار کارگروه تخصصی در چارچوب شورا خبر داد و گفت کارگروه مدلسازی و استانداردسازی فرایندها از جمله کارگروههایی است که فعالیت آن از پیش آغاز شده است.
جهانگرد: کتابخانه ملی باید به یک منبع زنده و فعال در جریان روزانه کشور تبدیل شود
نصرالله جهانگرد، دبیر شورای عالی فناوری اطلاعات، با تأکید بر ظرفیتهای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران گفت: «این سازمان با امکانات و منابعی که در اختیار دارد میتواند به یک منبع فعال و زنده در جریان روزانه کشور تبدیل شود.»
وی افزود: «کتابخانه ملی باید جایگاه خود را در فضای دیجیتال و هوشمند بهروشنی تعریف کند. زمانی که این جایگاه مشخص شود، طراحی معماری و زیستبوم دادهای نیز دقیقتر خواهد شد و میتوان ارتباط سازمان را با سایر اجزای زیستبوم داده کشور تعریف کرد.»
جهانگرد ادامه داد: «تصور من از کتابخانه، یک موجود زنده است که در صورت دیجیتال و هوشمند شدن کامل، میتواند بهصورت روزانه با زندگی اجتماعی، علمی و حتی سیاسی جامعه پیوند داشته باشد.»
صفدری: خلق مشترک ارزش باید غایت زیستبوم داده باشد
مصطفی صفدری رنجبر، معاون مرکز نوآوری و کارآفرینی پردیس فارابی دانشگاه تهران، با طرح نگاهی میانرشتهای به موضوع زیستبوم داده گفت: «هر زیستبوم از کنشگران، کارکردها و نهادهایی تشکیل میشود که میان آنها مجموعهای از روابط وجود دارد. تفکیک دقیق کنشگران از کارکردها، بهویژه در نظامهای نوآوری، میتواند به طراحی بهتر زیستبوم کمک کند.»
وی با تأکید بر ضرورت مشخص بودن غایت زیستبوم افزود: «غایت اصلی یک اکوسیستم، همآفرینی یا خلق مشترک ارزش است. باید از ابتدا روشن باشد در پایان این فرایند قرار است چه ارزشی و برای کدام گروه از ذینفعان ایجاد شود. این ذینفعان میتوانند پژوهشگران، دانشگاهیان، شهروندان و گروههای متعدد دیگری باشند.»
صفدری «هوش جمعی» را از مفاهیم مهم در نوآوری و تحول سازمانهای عمومی دانست و گفت: «باید مشخص کنیم در طراحی این زیستبوم تا چه اندازه از هوش جمعی استفاده خواهیم کرد و دیدگاه یک شهروند عادی چه جایگاهی در این فرایند خواهد داشت.»
وی پیشنهاد کرد در کنار تفکر زیستبومی، از «تفکر طراحی» نیز استفاده شود و افزود: «نقطه آغاز تفکر طراحی، همدلی است. هر زمان قرار است خدمت یا ساختاری طراحی شود، ابتدا باید بدانیم این طراحی برای چه کسی انجام میشود، چه نیازی را پاسخ میدهد و قرار است چه مسئلهای را حل کند.»
صفدری همچنین تأکید کرد: «رویکرد ما در جمعآوری و توزیع دادهها باید مشارکتی و دموکراتیک باشد و لازم است از ابتدا مشخص شود که در طراحی زیستبوم، نگاه سازوکاری حاکم است یا صرفاً نگاه ساختوساز و ایجاد زیرساخت.»
منطقی: حکمرانی داده باید هم برای دولت و هم برای بخش خصوصی ارزش ایجاد کند
امیرحسین منطقی، مشاور معاونت حکمرانی الکترونیک و هوشمندسازی دولت، نیز با اشاره به چالش ارتباط میان بخشهای مختلف دولت و همچنین ارتباط دولت با بخش خصوصی گفت: «همانگونه که در بخشهایی از دولت ارتباط مؤثری میان دستگاهها وجود ندارد، ارتباط بخش خصوصی و دولت نیز در حوزه داده با چالشهایی مواجه است.»
وی با تأکید بر ضرورت توجه به اقتصاد داده و پژوهش داده در طراحی زیستبوم افزود: «اگر در کنار حکمرانی داده، به اقتصاد داده و ظرفیتهای پژوهشی توجه نکنیم، بخشی از کارکرد مورد انتظار از این زیستبوم محقق نخواهد شد.»
منطقی ادامه داد: «حکمرانی داده باید بهگونهای طراحی شود که هم برای دولت و هم برای بخش خصوصی ارزش ایجاد کند و بتواند بخشی از مسائل هر دو حوزه را حل کند. در کنار ایجاد اطمینان، استانداردسازی و تعیین صلاحیت دستگاهها، باید موتور محرک پژوهش و اقتصاد داده نیز در ساختار مورد نظر دیده شود.»
وی در پایان از شکلگیری و فعالیت شورای حکمرانی داده و معماری اطلاعات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران حمایت کرد.
