به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، این کتاب، یادداشت‌های یکی از رجال وزارت خارجه ایران را در بر می‌گیرد که حاوی اطلاعات دست‌اول و ارزشمند تاریخی، سیاسی و اجتماعی است.

میرزا محمدخان یوشی نوری، معروف به «میرزا محمدخان رئیس» و ملقب به «صدیق‌الملک»، اصالتاً اهل یوش از توابع نور مازندران، زاده و پرورش‌یافته تبریز، ساکن تهران و از رجال وزارت خارجه ایران بود.

میرزا محمدخان صدیق‌الملک، سال‌های متمادی، بیش از سی سال، رئیس دفتر و معاون وزارت خارجه ایران بود. او از اعضای خاندان بزرگ، قدیمی و اصیل اسفندیاری نوری به شمار می‌رفت که بیشتر اعضای آن از دولتمردان و دیوان‌سالاران دوره قاجار بودند. وی همچنین پدر حاج حسن محتشم‌السلطنه اسفندیاری و چند تن دیگر از رجال نامدار عهد پهلوی است. حضور پرشمار سه یا چهار نسل از این خاندان و خویشاوندان سببی آن‌ها در وزارت امور خارجه، موجب رواج این باور در میان عموم شده بود که این وزارتخانه در عصر قاجار و پهلوی به‌صورت خانوادگی اداره می‌شد.

ازاین‌رو، یادداشت‌های چنین شخصیتی حاوی اطلاعات دست‌اول و ارزشمندی است و فواید تاریخی، سیاسی و اجتماعی بسیاری دارد. این یادداشت‌ها در پایان نسخه‌ای خطی از دیوان اشرف مازندرانی، متعلق به کتابخانه ملی ایران، نوشته شده است.

در مقدمه این اثر، صدیق‌الملک نوری، نسب، زندگی، خصوصیات اخلاقی، فرزندان، فرزندزادگان و دیگر موضوعات مرتبط با او معرفی شده‌اند. در ادامه، «یادداشت‌های صدیق‌الملک» آمده است که شامل «شجره‌نامه، زندگی‌نامه و وصیت‌نامه» می‌شود.

ارائه شرحی کامل و دقیق از ارتباط نسبی خاندان بزرگ و متنفذ اسفندیاری نوری که در اقصی نقاط ایران پراکنده‌اند؛ تبیین ارتباط سببی اعضای خاندان اسفندیاری با یکدیگر و با خاندان‌های بزرگ عصر قاجار؛ ارائه روایتی اصیل از سلسله‌نسب این خاندان که با شجره‌نامه مشهور و شناخته‌شده آن مغایرت دارد؛ شرح مناسبات اقتصادی و دیوانی در دوره قاجار؛ توصیف روابط اجتماعی و خانوادگی در این دوره؛ شرح جزئیاتی از سفر تاریخی ناصرالدین‌شاه از تبریز به تهران برای به دست گرفتن زمام سلطنت؛ شرح مراحل ترقی و برآمدن برخی رجال مهم قاجاری، از جمله میرزا تقی‌خان امیرکبیر، میرزا سعیدخان مؤتمن‌الملک و میرزا حسین‌خان سپهسالار؛ ثبت مبالغ حقوق و مواجب، هزینه ساخت بنا و قیمت بعضی لوازم؛ شرح ویژگی‌های وصیت‌نامه‌های رجال قاجاری؛ معرفی برخی بناها و بیان عایدی و مالکیت برخی آبادی‌ها در مازندران، لواسان، کرج و دیگر مناطق، از وجوه اهمیت یادداشت‌های صدیق‌الملک هستند.

معرفی فرزندان، نوادگان و خویشاوندان نامدار میرزا محمدخان صدیق‌الملک، همراه با چندین تصویر از یادداشت‌ها و به‌ویژه نمایه‌های تخصصی ۲۱گانه، سهم چشمگیری در غنای کتاب و تسهیل استفاده پژوهشگران دارد. این نمایه‌ها شامل اشخاص؛ شجره‌نامه؛ مناصب و مشاغل؛ شهرها و کشورها؛ محلات، اماکن و ابنیه؛ ادارات، نهادها، سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها؛ نشان‌ها؛ ادعیه؛ کتاب‌ها و مقالات؛ رویدادها؛ ادوار تاریخی؛ اقوام، خاندان‌ها و طوایف؛ گروه‌های ایرانی و دول خارجی؛ مُهرها؛ گیاهان و جانوران؛ اوزان و مقیاس‌ها، اصطلاحات دیوانی و تجاری؛ املاک و مستغلات، اجزای خانه؛ اموال و اسباب خانه؛ پارچه و پوشاک؛ بیماری‌ها؛ و آداب مرگ است.

علاقه‌مندان برای تهیه این اثر می‌توانند به فروشگاه انتشارات سازمان، واقع در ساختمان کتابخانه ملی ایران، یا فروشگاه مجازی سازمان به نشانی http://bookshop.nlai.ir مراجعه کنند یا با شماره تلفن ۸۱۶۲۳۲۷۷ تماس بگیرند.