ديناني گفت: فلاسفه و حكما همواره بر سر مقوله هويت زمان با هم در چالش هستند و فلاسفه همواره با اين پرسش كه زماني كه جهان حادث شد زمان وجود داشت يا نه، اين موضوع را به چالش مي كشند.
به گزارش روابط عمومي سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، نشست رونمايي كتاب "معماي زمان و حدوث جهان" تأليف دكتر ابراهيمي ديناني در انديشگاه فرهنگي برگزار شد. دكتر سيدرضا صالحي رئيس سازمان اسناد و كتابخانه ملي براي اين نشست پيامي فرستاده بود. در اين پيام آمده است:
"كتابخانه ملي ميزبان ميهماني است كه در حقيقت خود ميزبان ميهمانان خرد و انديشه خويش است. پيري جوانبخت كه وجود ذيجودش محل تلاقي علوم قديم، جديد و پيوند دهنده علوم حوزوي و دانشگاهي است.
فيلسوفي متاله كه نه تنها عقل و نقل را هم آوا مي داند، بلكه عقل و عشق را نيز هم داستان و دست در دست مي خواهد و مي خواند.
شاهدي شيرين كار كه شعاع انديشه و شهودش روشنگر راه سالكان حكمت و فكرت است. حكيمي كه حكمت مشاء و حكمت اشراق را به محضر حكمت متعاليه كشانده و در سايه سار آن نشانده.
انديشمندي جهاني و وطن دوست كه آن گاه كه انديشه ورزانه و محترمانه بر غزالي مي تازد، به سهرودي و حكمت اشراقي اش مي نازد .
واقعه نگار و ميراث دار ماجراي فكر فلسفي كه در پايان سير و سلوك سالك فطرت و فكرت، قهرمانانه فرياد برمي آورد كه عقل و عشق دو روي يك سكه اند و چونان ميراث دار صادقي براي شيخ شهيد اشراق، ندا در مي دهد كه عشق همان عقل سرخ است؛ و بدين سان افسانه دوگانگي عقل و عشق را براي هميشه از دهن و زبان اهل زمانه مي زدايد. او كه خود فيلسوف گفت وگوست، رندانه و هنرمندانه خواجه نصيرالدين توسي را فيلسوف گفت وگو مي داند و مي خواند و شعر سايه را به ذهن متبادر مي كند كه فرمود:"آينه در آينه شد، ديدنش و ديد مرا"
در اين نشست كه قرار بود به رونمايي كتاب "معماي زمان و حدوث جهان" اختصاص داشته باشد؛ دكتر ديناني برخلاف سخنراني هاي مرسوم به جاي سخنراني هاي خشك و سنتي؛ اين نشست را همچون كلاس زنده و پوياي درس اداره كرد. كلاسي كه هم خود و هم شاگردان را بر سر ذوق آورد.

ديناني در اين نشست درباره معماي زمان سخن گفت، معماي پيچيده اي كه با حدوث جهان گره خورده است.
ديناني گفت: زمان چیزی است که از ما جداست، بنابراین آیا ما در زمانیم یا زمان در ماست؟ در اینجا سؤالات دیگری هم مطرح می‌شود بدین ترتیب که اگر ما خود را از ظرف زمان بیرون بکشیم چگونه سخن می‌گوییم؟

اوافزود: تفکر آزاد آدمی که به آن توهم هم می‌گوییم این است که زمان از ازل تا ابد بوده و همه موجودات در آن قرار داشته‌اند. امروز دانشمندان فیزیک کوانتوم و فیلسوفان هرکدام به نوعی درگیر درک مفهوم زمان شده‌اند. ظاهر قضیه این است که همه موجودات در زمان هستند اما آیا واقعاً این گونه است؟

این استاد فلسفه با اشاره به خلقت عالم هستی و ارتباط آن با مقوله زمان گفت: امروزه فیزیکدانان این موضوع را مطرح می‌کنند که پیدایش جهان هستی در اثر انفجاری بوده که از آن به عنوان بیگ‌بنگ یاد می‌شود. حال این سؤال مطرح می‌شود که آیا در همان لحظه انفجار، زمان بوده است یا خیر؟ بنابراین می‌توانیم این گونه هم این سؤال را مطرح کنیم که آیا خدا با عالم است یا در عالم است؟

ابراهیمی دینانی با اشاره به این که مفهوم زمان، مفهومی پیچیده و در عین حال ساده است، گفت: آگوستین در دو هزار سال پیش گفت که اگر از من نپرسید، می‌دانم که زمان چیست اما به محض این که از من بخواهید مفهوم آن را توضیح دهم نمی‌دانم. این تنها یک مساله فلسفی نیست بلکه مساله دینی است در واقع مساله زمان با تمام مسائل دینی ارتباط دارد و در تورات، انجیل و سایر کتاب‌های دینی درباره مفهوم زمان سخن گفته شده است.

وی ادامه داد: می‌خواهم دوباره این سؤال را مطرح کنم که آیا زمان وجود داشت که خداوند عالم را خلق کرد یا این گونه نبود؟ گفته می‌شود که خداوند طی 6 روز جهان را خلق کرده است. اگر خدا فعال بود آیا در زمان فعال بود یا در بی‌زمانی؟ به عبارت دیگر آیا زمان مخلوق است یا نامخلوق؟


او ادامه داد: زمان چيزي است كه مي توان آن را نخستين خشت تفكر فلسفي به شمار آورد. رابطه زمان با دين و مذهب به هيچ وجه كمتر از رابطه آن با فلسفه نيست. زمان چيزي است كه همه امور زمان مند را به هم متصل مي كند و البته هر آن چه كه در اين جهان تحقق مي يابد، زمانمند شناخته مي شود.

به گفته اين انديشمند؛ زمانمند بودن هرچيزي كه دراين جهان موجود است مستلزم طرح حادث بودن آن است. در همه اديان آسماني از حادث بودن جهان سخن گفته شده است و علماي مذاهب مختلف نيز براي اثبات حادث بودن جهان تلاش مي كنند. سرنوشت اثبات حادث بودن جهان به هويت و حقيقت زمان بستگي دارد و هويت زمان بيش از اندازه بغرنج و پيچيده است. اگر قبول كنيم كه عالم حادث است پس بايد بپذيريم كه عالم در يك زماني آفريده شده است.
او افزود: فهم و درك مردم عادي از زمان بسيار آسان است و كمتر كسي براي درك زمان دچار مشكل مي شود اما كسي كه بخواهد از ماهيت زمان سوال بپرسد براي كشف آن بايد به ورطه حيرت فرو برود و از اين رو با انبوهي از پيچيدگي ها روبرو مي شود. فلاسفه و حكما همواره بر سر مقوله هويت زمان با هم در چالش هستند و فلاسفه همواره با اين پرسش كه زماني كه جهان حادث شد زمان وجود داشت يا نه! اين موضوع را به چالش مي كشند.

ديناني گفت: فلاسفه مي گويند پس اگر خداوند جهان را در يك لحظه خلق كرد؛ آن لحظه كدام لحظه بود و پس زمان پيش از حادث بودن عالم وجود داشته است. كسي كه به حادث بودن جهان اعتقاد دارد؛ اسباب علت هاي پيدايش آن را نمي داند. اگر بخواهيم خلق تصادفي عالم را بپذيريم نمي توانيم وجود خدا را اثبات كنيم وجود خدا با برهان عقل و نظم اثبات مي شود و ابن سينا از جمله فلاسفه اي است كه اعتباري به حادث بودن جهان قائل نيست.
ديناني با اشاره به مساله حادث بودن جهان گفت: برخي از انديشمندان در مورد مساله حادث بودن جهان از جدلي طرفين بودن آن سخن گفته اند و برخي از مردم نيز به تقليد از آن ها حادث بودن جهان را پذيرفته اند و براي اثبات اين موضوع هيچ خردي پشت اين باور مردم عادي نيست. برخي نيز با جدل در پي اثبات اين موضوع هستند و برخي از انديشمندان خيال خودشان و ديگران را راحت كرده اند و اعتراف كرده اند كه براي اثبات حادث بودن جهان ناتوان هستند.


او در ادامه گفت: حدوث و حركت در هم آميخته اند و جدايي ناپذيرند و حركت همان اندازه كه با حدوث در آميختگي دارد و از آن جدايي نمي پذيرد با زمان نيز بستگي دارد و جدايي آن از زمان ممكن نيست. پس بر اين اساس هر آن چه كه در زمان وقوع مي پيوندد نيز بدون حركت نخواهد بود پس بر اين اساس حدوث و حركت و زمان اساس هستي اين جهان شناخته مي شوند.
ديناني گفت: چگونه مي توان زمان را به آساني مورد شناسايي قرار داد در حالي كه زمان هر لحظه در خود آغاز مي شود و بي درنگ در خود پايان مي يابد. زمان را در بيرون نمي توان جستجو كرد چون زمان در درون انسان نهفته است و چيزي كه در باطن نهفته است چگونه مي توان آن را در بيرون به دست آورد.

کتاب "معماي زمان و حدوث جهان" آخرين اثر دکتر غلامحسين ابراهيمي ديناني است. او در اين کتاب به بررسي مساله زمان از نگاه انديشمندان اسلامي و غربي پرداخته است.
این کتاب به ویراست مجيد حميدزاده و در 656 صفحه، توسط موسسه پژوهشي حكمت و فلسفه ايران منتشر شده است.
غلامحسین ابراهیمی دینانی متولد 1313 اصفهان، فيلسوف ایرانی است كه از عمده فعاليت هاي او مي توان به پژوهش در حکمت اشراق و سهروردی و احیای آن در سال های اخیر اشاره كرد. ديناني با بررسی تمامی آثار و نوشته‌های شیخ شهاب الدین سهروردی تا کنون چندین کتاب مهم در رابطه با فلسفه و افکار این فیلسوف ایرانی نگاشته‌است.