سومین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی

تجلیل از استاد محمدتقی دانش‌پژوه

آیین در سومین روز از هفته کتاب (هشتم آبان ماه 1381) از ساعت 15 الی ساعت 30/17 برگزار شد.

در سومین همایش حامیان نسخ خطی از خدمات علمی و فرهنگی مرحوم محمدتقی دانش‌پژوه تجلیل به عمل آید. استاد دانش‌پژوه بیش از 330 مقاله تحقیقی در زمینه‌های گوناگون و بیش از 50 تصحیح و به همین اندازه فهرست نسخ خطّی از سراسر کشور و دیگر کشورها از خود به یادگار گذاشته است.

در حاشیه آیین نمایشگاهی از آثار بررسی شده در سومین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی اعم از آثار مصحّح، فهرست‌های نسخ خطی، مجلات تخصصی، پایان نامه‌ها، مقالات و پایگاه‌های اطلاعاتی برگزار شد.

شخصیت ویژه آیین

محمدتقی دانش‌پژوه فرزند میرزا احمد درکایی لاریجانی، از مجتهدان و فقهای بنام آمل و لاریجان، در 30 فروردین سال 1290 ، در شهر آمل متولد گردید.

پس از سپری کردن دوران کودکی، تحصیلات مقدماتی را نزد پدر آغاز کرد و در سن هجده سالگی با فوت پدر برای ادامه تحصیل راهی شهر مقدس قم گردید تا از جلسات درس و بحث علمای حوزه علمیه آن مرکز علمی کسب فیض کند. بعد از دو سال رحل اقامت، به سبب گرفتاری‌های زندگی نتوانست در قم بماند و به شهر آمل برگشت و در نزد علمای این شهر کسب فیض نمود. دانش‌پژوه در سال 1316 بار سفر بست و راهی تهران شد. چهار سالی در مدرسه سپهسالار قدیم به تحصیل پرداخت، سپس دوره دانشکده معقول و منقول را در مدرسه سپهسالار جدید (مدرسه عالی شهید مطهری) و دانشسرای عالی را طی کرد تا اینکه سر از دانشکده الهیات دانشگاه تهران درآورد و در سال 1320 به اخذ درجه لیسانس از این دانشکده نائل آمد.

پس از فارغ‌التحصیل شدن به عنوان کمک کتابدار در کتابخانه دانشکده حقوق دانشگاه تهران مشغول به کار شد. لیسانس حقوق دانش‌پژوه به او اجازه داد تا به عنوان رئیس کتابخانه دانشکده ادبیات موقعیت خود را تحکیم بخشد. در سال 1332 به ریاست کتابخانه مرکزی آن دانشگاه منصوب گردید و در سال 1343 مشاور فنی کتابخانه مرکزی و در سال 1326 عضو کمیته علمی آن شد. استاد محمدتقی دانش‌پژوه از سال 1334 در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران به تدریس مشغول شد.

ورود استاد دانش‌پژوه به دانشگاه سرآغاز ورود او به عرصه تحقیق و پژوهش بود. او در همین راستا و به منظور کسب اطلاعات کتاب‌شناسی و نسخه‌شناسی به دستور دانشگاه تهران به شهرهای بغداد، نجف، کربلا و کاظمین در کشور عراق و شهرهای مدینه و مکه در عربستان سعودی در سال 1345 و به شهرهای مسکو، لینگراد سابق، تفلیس، دوشنبه، تاشکند، بخارا، سمرقند و باکو در شوروی سابق و شهرهای پاریس و مونیخ، لین، اترخت و استانبول در اروپا و شهرهای کمبریج، بوستون، پرنیسول، آن آربرمیشیگان، شیکاگو و نیویورک در آمریکا سفر کرد.

یادداشت هایی که در این سفرها برداشت آنچه مربوط به کشورهای عربی بود در نشریه کتابخانه مرکزی چاپ شده است و یادداشت‌هایش درباره نزدیک به شش هزار کتاب، در مجلد هشتم نشریه کتابخانه مرکزی چاپ شده است. در زمینه فهرست‌نگاری کار استاد، فقط منحصر به این نبوده است که به معرفی ظاهری نسخه‌ها بپردازد بلکه سعی کرده با توجه همه جانبه به آنچه در یک صد سال اخیر در غرب انجام شده و نیز عنایت و تجسس در ضوابط و شواهدی که در خودمان و از میان اصل نسخه‌ها بر می‌آید، قواعد و فنون فهرست‌نگاری را تنظیم و حتی اسلوبی روشمند و متناسب را عرضه کند. او با توجه به مبانی فهرست‌نویسی از میان چهل پنجاه هزار نسخه متفاوت‌الشکل دقایقی را به دست آورده که برخی از آنها به نظر فهرست‌نگاران نیامده بود.

وی سرانجام در روز 27 آذر سال 1375 ، در تهران درگذشت.

برگزیدگان

سخنرانان

• حجت‌الاسلام سید محمد علی احمدی ابهری: رییس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
• منوچهر ستوده: دوست و همکار مرحوم دانش‌پژوه
• دکتر محمد دانش‌پژوه: فرزند مرحوم دانش‌پژوه
• دکتر علی اشرف صادقی: قرائت گزارش دبیر علمی آیین (دکتر نجفقلی حبیبی)
• کاظم حافظیان رضوی: قرائت بیانیه انجمن کتابداران و اطلاع‌رسانی پیرامون اهمیت نسخ خطی
• دکتر حسین ساکت: قرائت بیانیه هیأت داوران

فهرست آثار و مقالات واصله ارزیابی شده در سومین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی (8آبان 1381) به شرح ذیل است: