نمايشگاه مجازی اسناد انگلستان و كودتای سوم اسفند 1299
كودتای سوم اسفند 1299، یكی از وقایع مهم تاریخ معاصر ایران است كه دولت انگلستان به دلایلی چند از قبیل تصویب نشدن قرارداد 1919 در مجلس شورای ملی، جلوگیری از نفوذ روسیه كمونیستی در ایران و حفظ منافع خود در هندوستان، نقشی اصلی در آن ایفا كرد.
دولت انگلستان، از این طریق میكوشید تا مفاد قرارداد را به واسطه عناصر دستنشانده خود در ایران، اجرا كند. بدین منظور، ابتدا سیدضیاءالدین طباطبائی را كه روزنامهنگار بود به عنوان مهره اصلی برگزید و مقدمات كودتا را فراهم ساخت. آنگاه رضا میرپنج را به عنوان فرمانده قزاقها و شخصیت نظامی كودتا انتخاب كرد.
سرانجام در سحرگاه سوم اسفند 1299، قزاقها تهران را تصرف كردند و با انتشار اعلامیههائی با مضمون «اعلام حكومت نظامی»، دستگیری افراد مورد نظر، لغو ظاهری قرارداد 1919 و ...، قدرت خود را به منصه ظهور رساندند.
اسناد گزینش شده در این نمایشگاه مجازی، نشانگر شمهای از وقایع، در مورد فرمان انتصاب سیدضیاءالدین طباطبائی به سمت ریاست وزرائی، درخواست لغو ظاهری قرارداد 1919، معرفی اعضای كابینه و انتصاب كلنل كاظمخان سیاح به حكومت نظامی تهران، اعلامیه معروف «حكم میكنمِ» رضاخان رئیس دیویزیون قزاق، ممنوعیت فعالیت كلوپها و تئاترها، مقالههائی از روزنامههای خارجی در باره دخالت داشتن انگلستان در كودتا و تصویب استخدام مستشاران خارجی است.
عناوین اسناد به نمایش درآمده، عبارت است از:
- فرمان احمدشاه، مبنی بر انتصاب سیدضیاءالدین طباطبائی به رئیسالوزرائی.
- تلگراف سیدضیاءالدین طباطبائی به ناصرالملك، مبنی بر درخواست لغو قرارداد 1919 با توجه به حفظ مناسبات دوستانه ایران و انگلستان در تمام زمینهها.
- بخشنامه سیدضیاءالدین طباطبائی و معرفی اعضای كابینه.
- حكم انتصاب كلنل كاظمخان سیاح، به سمت حكومت نظامی تهران.
- اعلامیه 9 مادهای «حكم میكنمِ» رضاخان، رئیس دیویزیون قزاق.
- اطلاعیه ایالت و بلدیه تهران مبنی بر ممنوعیت فعالیت كلوپها و تئاترها.
- ترجمه مقالهای از روزنامه «شرق نزدیك»، در باره اقدامهای سیدضیاءالدین طباطبائی در حوزه مسائل داخلی و خارجی ایران، و دعوت از مستشاران انگلیسی برای كار در ایران، بهرغم لغو قرارداد 1919 و اظهار امیدواری به مساعدت انگلیس در دفع قوای بلشویك شمال ایران.
- ترجمه خبری از روزنامه هومانیه (پاریس)، در باره نظارت انگلستان بر قوای قزاق، به منظور جلوگیری از انعقاد عقدنامه میان ایران و روسیه.
- تصویبنامه هیئت وزرا، مبنی بر استخدام مستشارانی از انگلستان، فرانسه، امریكا و سوئد.
- ترجمه خبری از روزنامه وسر (آلمان)، در باره دخالت انگلستان در ایران، از طریق پرداخت رشوه به بریگاد قزاق، به منظور مضمحل كردن حكومت بلشویكی در ایران و جلوگیری از نفوذ روسیه در هند.