مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، به مناسبت سالگرد كودتای سوم اسفند 1299، اقدام به برگزاری نمایشگاهی از عكس‌های مربوط به این رخداد تاریخی كرده است.

در مقدمه این نمایشگاه، آمده است كه: كودتای سوم اسفند 1299، نقطه عطفی در روابط سیاسی ایران و انگلیس است، زیرا با وقوع انقلاب اكتبر 1917، سلسله قاجار از حمایت روسیه محروم شد و انگلیس، نیازمند آن بود كه بدون نیاز به تقسیم منابع با رقیب، به‌تدریج حضور گسترده خود را در ایران بیش از پیش تثبیت نماید.

عمده‌ترین هدف كودتا، كوتاه كردن دست احمدشاه از قدرت نظامی قزاق بود. برای عملی شدن این مقصود، ضروری بود كه ابتدا كلنل استاروسلسكی، فرمانده نیروهای قزاق، خلع ید شود. پس از بركناری وی، امور بریگاد قزاق به سرهنگ اسمایس (یكی از افسران ارشد انگلیسی) واگذار شد و كمی بعد، یكی از اعضای خانواده سلطنتی به نام سردار همایون، به فرماندهی بریگاد قزاق منصوب شد. هنوز مدت‌زمان زیادی از انتصاب سردار همایون نگذشته بود كه سرهنگ اسمایس، به توصیه ژنرال آیرونساید، وی را به مرخصی روانه كرد تا در غیاب او رضاخان به تحكیم موقعیت خود بپردازد و فرماندهی نیروی قزاق را بر عهده بگیرد.

با قرار گرفتن رضاخان در رأس نیروی نظامی، اهرم اجرائی كودتا شكل گرفت. اما این جریان، بدون حمایت عناصر داخلی و نیروهای سیاسی میسر نبود. به همین خاطر سیدضیاءالدین طباطبائی نیز  به جمع كودتاچیان ‌پیوست.

این كودتا - كه با هدف «استقرار دیكتاتوری نظامی» شكل گرفت -  در یكی دو روز، همه سرجنبانان را دستگیر كرد و به فعالیت همه جراید، بدون استثنا خاتمه داد.

جالب است بدانیم كه پس از كودتا، برای صاحب‌منصبان انگلیسی، تقاضای ده قطعه نشان شیر و خورشید و برای ژنرال آیرونساید نیز، نشان درجه‌اول شیر و خورشید با حمایل سبز تقاضا شد تا دولت، به پاس عملی شدن كودتا به آن‌ها اعطا نماید!

در این نمایشگاه، 18 قطعه عكس برای بازدید علاقه‌مندان به نمایش گذاشته شده است كه عبارت‌اند از:

1.     رضاخان پهلوی نگهبان سفارت هلند در ایران، در كنار وزیرمختار هلند.

2.     رضاخان، هنگام آموزش تیراندازی با مسلسل شصت‌تیر.

3.  رضاخان میرپنج، فرمانده تیپ مختلط همدان در میان افراد تیپ (1. مرتضی یزدان پناه؛ 2. ایرج مطبوعی؛ 3. رضا خان پهلوی).

4.  رضاخان میرپنج و كاپیتان ماركوف در میان افسران ایرانی و روسی قزاقخانه (1. كاپیتان ماركوف؛ 2.رضاخان میرپنج؛ 3. مرتضی یزدان‌پناه؛ 4. ایرج مطبوعی).

5.     جمعی از فرماندهان ایرانی و روسی قزاقخانه.

6.     عكس هوائی از پادگان و فرودگاه نیروهای انگلیسی در قزوین.

7.     ژنرال آیرونساید و ژنرال هالدین بر روی رودخانه دجله، پس از كودتای 1299.

8.     سفارت انگلستان در تهران.

9.  جمعی از مقام‌های سیاسی و نظامی انگلیسی در قاهره پس از كودتای 1299، نشسته از چپ: مالكم استونس، والتر كنگر، هربرت ساموئل، وینستون چرچیل، سر پرسی كاكس، آیلمر هالدین، ژنرال آیرونساید، پرسی رادكلیف، سیدضیاءالدین طباطبائی و معین‌التجار بوشهری.

10.اردشیر جی، از عوامل اصلی انگلستان در كودتای سوم اسفند 1299.

11.سیدضیاءالدین طباطبائی، رئیس‌الوزرای ایران پس از كودتای 1299.

12.سیدضیاءالدین طباطبائی، نخست وزیر و وزیر داخله، به اتفاق رضاخان وزیر جنگ، و عده‌ای از مقامات از چپ: 1. رضاخان پهلوی؛ 2. مسعود كیهان؛ 3. گلروپ (رئیس سوئدی ژاندارمری)؛ 4. سیدضیاءالدین طباطبائی؛ 5. حسین دادگر؛ 6. حسن مشار؛ 7. علی ریاضی؛ 8. كاظم سیاح؛ 9. زمان بهنام.

13.احمدشاه قاجار به اتفاق رضاخان میرپنج و جان محمدخان امیرعلائی.

14. كابینه سیدضیاءالدین طباطبائی، در مراسم سلام نوروزی‌ سال 1300ش. در كاخ گلستان (1. سیدضیاءالدین طباطبائی؛ 2. محمود جم؛ 3. عیسی فیض؛ 4. موقرالدوله؛ 5. رضاقلی نیرالملك).

15.اعضای كابینه سیدضیا (كابینه سیاه) در حضور احمدشاه: 1. حسینقلی نصرت السلطنه؛ 2.محمود جم؛ 3. مسعود كیهان؛ 4. احمدشاه قاجار؛ 5. مصطفی عدل؛ 6. سیدضیاءالدین طباطبائی؛ 7. علی‌اصغر مؤدب‌الدوله نفیسی؛ 8. كاظم سیاح؛ 9. اسدالله‌میرزا شهاب‌الدوله.

16.رضاخان سردارسپه در میان عده‌ای از نظامیان، از راست: جان‌محمد امیرعلائی؛ 2. محمدصادق كوپال؛ 3. رضاخان سردارسپه؛ 4. علی ریاضی؛ 5. علی نقدی؛ 6. قاسم‌خان والی؛ 7. عباسقلی جلایر؛ 8. جعفرقلی بیگلرپور؛ 9. مرتضی یزدان‌پناه؛ 10. نصرت‌الله‌خان آیرم؛ 11. محمد شیخ‌لینسكی.

17.مراسم جشن سالگرد كودتای سوم اسفند 1299 با حضور جمعی از رجال، معتمدان و مقام‌های دولتی در تبریز، در سال  1303ش.

18.رضاخان پهلوی.