برگزاری نمايشگاه مجازی اسناد كودتای 28م مرداد 1332، در وبگاه مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران
مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، با توجه به فرارسیدن سالگرد رخداد تاریخی كودتای 28م مرداد، اقدام به برگزاری نمایشگاهی از اسناد مربوط به این رخداد در وبگاه خود كرده است.
وقوع این كودتا، به عمر حكومت ملی مصدق پایان داد و جدا از زیان مالی و اقتصادی، خسران دموكراسی و لطمهای كه در نتیجه كودتا به فرایند جامعه مدنی ایران وارد آمد، 25 سال آزگار استبداد و خفقان را بر فضای كشور مستولی كرد.
از جمله وقایع مهم آن دوره، قطع روابط سیاسی ایران و انگلیس، بروز اختلاف میان دكتر مصدق و آیتالله كاشانی و بعضی از اعضای با نفوذ جبهه ملی در مورد لایحه تمدید اختیارات مصدق، لغو تصمیم مسافرت شاه به خارج و قتل سرتیپ افشار طوس بود.
اسناد معرفی شده در این نمایشگاه، عبارتاند از:
1. خلاصه اخبار خبرگزاریهای خارجی، در مورد اظهارات جرج میدلتون، كاردار سفارت انگلیس در ایران، در باره تصمیم مصدق به قطع روابط دیپلماتیك ایران با انگلیس و تخلیه سفارت انگلیس ظرف دو هفته [27-118-5].
2. خلاصه اخبار خبرگزاری آسوشیتدپرس، در باب اقدام محمد حاجب دولو، كاردار سفارت ایران در لندن از آگاهاندن دولت انگلیس از تصمیم دولت ایران، دایر بر قطع رابطه با آن كشور [8-293-5].
3. تلگراف سیدمرتضی پسندیده (از خمین) به دكترمصدق، نخستوزیر، دایر بر اعلام تعطیل عمومی در خمین به پشتیبانی از دولت وی و بستنشستن در تلگرافخانه تا زمان صدور رأی اعتماد به دولت نامبرده [543-19-5].
4. خلاصه اخبار خارجه از پرس تراست لندن، در خصوص تصمیم نمایندگان به تحصن در مجلس تا اتخاذ تصمیم نهائی در باره لایحه مربوط به تمدید اختیارات درخواستی نخستوزیر [72-208-5].
5. خلاصه اخبار خارجه از یونایتدپرس لندن، در خصوص لایحه تمدید یك سال اختیارات نخستوزیر و استعفای مصدق در صورت تمدید نشدن لایحه [71-208-5].
6. خلاصه اخبار خارجه از پرس تراست لندن، در خصوص مخالفت آیتالله كاشانی با تقاضای دكتر مصدق، نخستوزیر، و خلاف قانون دانستن تمدید لایحه اختیارات دولت [78-208-5].
7. نامه آیتالله ابوالقاسم كاشانی به محمدرضاشاه، مشعر بر درخواست تجدید نظر در مسافرت خود، با توجه به وضعیت نامناسب سیاسی كشور [9-37-144م].
8 . یادداشت حسین علا، وزیر دربار، در خصوص خروج محمدرضا پهلوی از كشور در نهم اسفند و اقدامهای خود مشعر بر: 1. سعی در مكتوم ماندن خبر این سفر؛ 2. پاسخ مبهم به سران، سفیر امریكا در مورد خبر مسافرت شاه؛ 3. تعجب شاه از اجتماع مردم در مقابل كاخ اختصاصی وی؛ 4. نفوذ عناصر ماجراجو در میان جمعیت اجتماعكننده؛ 5. اقدام حمیدرضا پهلوی به تشویق مردم در حفظ و حراست از منزل دكتر مصدق؛ 6. بینتیجه ماندن اقدامهای علا در نزدیكسازی مواضع دربار و نخستوزیر با یكدیگر؛ 7. اقدام مصدق به تحقیر و تضعیف سلطنت بعد از این جریان [۱۳- 32-7533ع] (4 صفحه).
9. نامه آیتاللهكاشانی، رئیس مجلس، به محمد مصدق، نخستوزیر، مبنی بر درخواست صدور دستور و موظف كردن مأموران انتظامی به جلوگیری از تجمع افراد و دستجات در محوطه مقابل مجلس و میدان بهارستان برای ایجاد تشنج و توهین به نمایندگان مجلس [91-31-144م].
10. فرمان محمدرضاشاه و انتصاب فضلالله زاهدی به سمت نخستوزیری [31-181-288م].
11. متن خبر عزیمت محمدرضا پهلوی و ثریا اسفندیاری از رامسر به بغداد [20-32-113آ].
12. نامه اعضای انجمن روزنامهنگاران اصفهان به نخستوزیر، مبنی بر اعلام انزجار خود از مسببان كودتای شب 25م مرداد و درخواست محاكمه و اعدام فوری آنها [3-324-6133الف].
13. رونوشت تلگراف تبریك سرتیپ خاتمی به محمد مصدق، نخستوزیر، به مناسبت شكست كودتای 25م مرداد [2-324-793ع].
14. رونوشت تلگراف احمد نخجوان به محمد مصدق، نخستوزیر، در ابراز تنفر از توطئه خائنانه و كودتای 25م مرداد [1-324-794ع].
15. نامه آیتاللهكاشانی به دكترمصدق، در خصوص احتمال وقوع كودتا [39-185-288م].
16. نامه سرلشكر فضلالله زاهدی، نخستوزیر به گارد سلطنتی، مبنی بر لزوم اعزام دو گروهان از قسمت مستقل گارد به فرمانداری نظامی، برای تقویت نیروی انتظامی شهر [11-325-114ز].