تهیه کننده:
مراقبت، جابه جایی و انبار کتاب ها
هرگز از چسب های نواری برای چسباندن قسمت های پاره شده کتابهایتان استفاده نکنید.
هرگز ازگیرههای فلزی کاغذ در کتاب استفاده نکنید، زیرا باعث زنگ زدگی می شود.
برای باز نگه داشتن کتاب از قرار دادن اشیای سنگین و یا کتاب دیگر بر روی آن خودداری کنید،چون به عطف کتاب فشار وارد میکند.
هرگز کتابهایتان را خم نکرده و به شکل لوله در نیاورید.
هرگز کتابهایتان را در دسترس کودکان و یا در کنار حیوانات خانگی قرار ندهید.
از به کار بردن کاغذهایی با کیفیت پایین و اسیدی مانند روزنامهها به عنوان لفاف کتاب خودداری نمایید.
از قرار دادن برگ یا گل برای خشک شدن در لا به لای کتابها خودداری کنید، چون گلها و برگها ضمن خشک شدن، لکههایی رنگی و در بعضی اوقات تخم حشرات یا قارچ ها را بر روی کاغذ باقی می گذارند.
از قرار دادن کاغذهایی که کیفیت پایینی دارند در لا به لای صفحات کتاب خودداری کنید زیرا ممکن است باعث رنگین شدن و یا ایجاد تغییر در ساختار شیمیائی کاغذ کتاب شوند.
از یک دستگاه کپی لبه دار با یک لبه صاف برای کپی کردن کتابها استفاده کنید که به عطف کتاب صدمه نزند.
در مجموعه های معمولی سعی کنید از زدن برچسب های غیر استاندارد برای عطف کتاب که حاوی شماره و ردیف سند است خودداری کنید، در صورت لزوم بهتر است این برچسبها از کاغذهای بدون اسید و خنثی انتخاب شوند.
در مورد شماره بازیابی کتابهای کمیاب و باارزش شماره مرجع را با مداد نرم روی کاغذ بدون اسید نوشته و آن را به صورت پرچم در آورده و سپس با دقت آن را مابین بدنه و متن کتاب قرار دهید. غالبا مهر کردن کتابها در مجموعه های معمولی، به کمک مرکبهای نامرغوب و در محل های نامناسب انجام می شود، بهتر است برای زدن مهر محل مناسبی انتخاب شود.
گاهی اوقات برای نگهداری مجلات یا نشریاتی که جلد ندارند، آنها را به صورت سالانه با نخ بسته بندی میکنند، این عملکرد اشتباه است زیرا موجب پارگی در لبه صفحات شده، به علاوه گرد و غبار آسان تر به داخل آن نفوذ میکند.
باید گرد و غبار روی کتابها پاک شوند،این کار باید با پارچه های خاصی که گرد و غبار را به خود میگیرند (پرز ندارند) یا برس های مویی نرم و یا با جارو برقی هایی که میزان مکش کمتری دارند انجام شود.
هرگز از روغن برای جلد های چرمی کتابهای خود استفاده نکنید چون در دراز مدت باعث تغییر رنگ ، سختی و خشکی چرم خواهد شد.
اگر صفحات و عطف کتابتان به شدت آسیب دیده است کتاب را با نوارهای کتانی مناسب ببندیدتا متخصص مرمت کارهای لازم را برروی آن انجام دهد.
اگر کاغذهای کتابهایتان اسیدی ، ترد و شکننده شده اند بلافاصله با مسئولین مرتبط مشورت نمایید.
در صورت نمایش یا مطالعه صفحات ابتدائی یا انتهایی کتاب ،از یک لایی اسفنجی برای تکیه گاه اضافی استفاده کنید.
جابجایی کتابها
-
- در موقع نظافت کتابخانه و مخازن آرشیوی، جا بجایی کتابها باید با دقت انجام شود تا از پاره شدن و فرسایش آنها جلوگیری گردد.
- انتقال کتابهای قطور و سنگین باید توسط دو دست انجام شود.
- در هنگام بیرون آوردن کتاب از قفسه، هر جلد را از ناحیه میانی عطف محکم در دست بگیرید و سپس جا بجا کنید.
- از وارد کردن هر گونه فشار به قسمت شیرازه کتاب خودداری کنید.
- برای انجام هر اقدام حفاظتی مانند تمیزکاری، جابجایی، ارسال کتابهای آسیب دیده به بخش مرمت و غیره، باید از چرخ های دستی مخصوص حمل نقل کتاب و یا جعبه های مقوایی محافظ استفاده کنید.
- قبل از جابه جایی از تمیز بودن محلی که سند را روی آن قرار می دهید اطمینان حاصل کنید.
- کتابهای پرارزش که دارای آذینهایی با گل میخ یا برجستگی می باشند را در لفاف مناسب بپوشانید تا در هنگام جابجایی، تزئینات جلد اثر نفیس و جلد کتابهای مجاور آن دچار آسیب نشوند.
انبار کردن کتابها
-
- از انبار کردن کتابها در محلهایی که دما و رطوبت بالا دارند و یا دارای نوسانات دما و رطوبت هستند خودداری نمایید.
- کتابها را دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کنید.
- کتابها باید در جایی نگهداری شوند که هوا بتواند به آسانی جریان پیدا کند.
- کتابها را روی یک سطح صاف و بدون برجستگی قرار دهید.
- کتابها باید در قفسه ها به صورت عمودی و به ترتیب اندازه قرار بگیرند.
چیدمان کتاب ها
-
- قفسه های کتاب باید صاف و بدون برجستگی و به اندازه کافی محکم باشند تا بتواند وزن کتابها را تحمل کند.
- در نحوه قرار گرفتن قفسه ها باید فضایی در پشت و زیر قفسه ها وجود داشته باشد تا هوا در اطراف به آسانی جریان پیداکند.
- از فشرده چیدن کتابها در قفسه خودداری نمایید، چون همواره این خطر وجود دارد که کتاب در هنگام برداشتن از قفسه پاره شوند.
- برای جلوگیری از کج و بدشکل شدن کتابها در قفسه ها از غش گیر استفاده کنید.
- اگر کتابهای با ارزش را درون پوشش قرار می دهید، حتما از پوشش های بدون اسید استفاده کنید.
- از نمایش کتابها به صورت عمودی و با جلد باز خودداری کنید،چون به عطف کتاب و صحافی آن آسیب می رساند.
- نمایش کتاب و نسخ خطی درون ویترین، باید به گونه ای باشد که در طول مدت زمان نمایش، موجب آسیب های فیزیکی و تخریب جلد نشود. از تماس و مجاورت کتاب با هر گونه مواد آسیب رسان جلوگیری شود.
- برای نمایش کتاب و نسخ خطی می توانید از سطوح شیب دار برای پشتیبان کتاب به صورت زاویه دار استفاده کنید، چون با این روش کشش کمتری به عطف کتاب وارد می شود و همین طور زاویه مناسبی برای مطالعه یا نمایش کتاب ایجاد می شود.
