به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، این نشست به همت اداره کل پژوهش کتابداری و آموزش و با هدف بررسی کارکردها، ظرفیت‌ها و چالش‌های استفاده از هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها برگزار شد. در این برنامه مهدی علیپور حافظی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و حسن مقدس‌زاده، عضو هیئت علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، سخنرانانی کردند. 

حسن مقدس‌زاده، عضو هیئت علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به برگزاری شش نشست تخصصی مقاله‌محور گفت: «هدف این نشست‌ها، بهره‌گیری از یافته‌های پژوهش‌های جهانی برای ارائه راهکارهای کاربردی و بهبود فرایندهای سازمان بوده است. گزارش سیاستی هر نشست نیز در اختیار معاونت پژوهشی و بخش‌های مرتبط قرار گرفته است.»وی سپس به معرفی مقاله‌ای درباره پذیرش هوش مصنوعی در کتابخانه‌های دانشگاهی پرداخت و اظهار کرد: «هوش مصنوعی می‌تواند با خودکارسازی فعالیت‌های تکراری، بهبود تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و ارائه خدمات شخصی‌سازی‌شده، به ارتقای عملکرد کتابخانه‌ها کمک کند. خدمات فنی و فهرست‌نویسی، پاسخ‌گویی مرجع، امانت، توسعه مجموعه، جست‌وجوی اطلاعات و آموزش کاربران از مهم‌ترین حوزه‌های کاربرد این فناوری است.»مقدس‌زاده کمبود مهارت‌های تخصصی، ضعف زیرساخت‌ها، کیفیت نامناسب داده‌ها، محدودیت بودجه، نگرانی‌های اخلاقی و حفظ حریم خصوصی، مقاومت در برابر تغییر و نگرانی از حذف فرصت‌های شغلی را از چالش‌های به‌کارگیری هوش مصنوعی برشمرد و تأکید کرد: «پیش از استفاده از این فناوری باید میزان آمادگی زیرساختی کتابخانه‌ها، نگرش مدیران و کتابداران و تجربه‌های موفق داخلی و جهانی بررسی شود.»

بهره‌گیری از هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب نیستمهدی علیپور حافظی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین گفت: «در مواجهه با هوش مصنوعی دیگر فرصت انتخاب میان استفاده‌کردن یا کنارگذاشتن این فناوری را نداریم. هوش مصنوعی تحولی مانند ورود اینترنت به عرصه فعالیت‌های علمی و اطلاعاتی است و کتابخانه‌ها باید چگونگی استفاده مسئولانه و اثربخش از آن را بیاموزند.»وی افزود: «هوش مصنوعی می‌تواند در فهرست‌نویسی، رده‌بندی، نمایه‌سازی، خدمات مرجع، توسعه مجموعه، تحلیل داده‌های امانت و جست‌وجوی اطلاعات به کتابخانه‌ها کمک کند. این فناوری همچنین امکان خودکارسازی فعالیت‌های تکراری، ارائه خدمات شخصی‌سازی‌شده، آموزش کاربران و بهبود فرایندهای اداری را فراهم می‌کند.»علیپور حافظی با اشاره به طراحی یک دستیار پژوهشی در دانشگاه علامه طباطبایی اظهار کرد: «این ابزار با استفاده از منابع دیجیتال، پایان‌نامه‌ها، طرح‌های پژوهشی و آیین‌نامه‌های دانشگاه آموزش دیده است و می‌تواند پاسخ‌هایی مستند و همراه با ذکر منبع در اختیار کاربران قرار دهد.» وی گنجینه دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران را ظرفیتی ارزشمند برای طراحی چنین دستیار هوشمندی دانست و گفت این ابزار می‌تواند دسترسی پژوهشگران ایرانی و خارجی به منابع را تسهیل کند.وی با اشاره به تجربه کتابخانه کنگره، کتابخانه ملی استرالیا و رهنمودهای ایفلا گفت: «توسعه خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی باید با قوانین و مأموریت‌های کتابخانه هماهنگ باشد.» به گفته او، حفظ حریم خصوصی، رعایت حقوق مؤلف، امنیت داده‌ها، کیفیت اطلاعات، شفافیت در اعلام محتوای تولیدشده به کمک هوش مصنوعی و استمرار نظارت انسانی از مهم‌ترین ملاحظات این حوزه است.عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در پایان، تدوین سند راهبردی هوش مصنوعی، توانمندسازی نیروی انسانی، اجرای پروژه‌های آزمایشی و ایجاد سازوکار حاکمیت و مدیریت ریسک را چهار گام ضروری برای سازمان برشمرد و افزود: «راه‌اندازی دستیار هوشمند پاسخ‌گویی، تولید خودکار فراداده، تحلیل رفتار کاربران و خوانش و ترجمه متون تاریخی می‌تواند در شمار پروژه‌های آغازین قرار گیرد. موفقیت در این مسیر نیز به نگاه راهبردی، سرمایه‌گذاری هدفمند، آموزش مستمر و همکاری میان‌بخشی وابسته است.»