در آیین رونمایی از کتاب «مرقع عماد الکتاب»
روایت هنر، تحول و آموزش در خوشنویسی عماد الکتاب
سخنرانان در آیین رونمایی از کتاب «مرقع عماد الکتاب» به تاثیر شرایط تاریخی بر خلق اثر هنری، ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی و نوآوریهای تازه عماد الکتاب اشاره کردند.
.jpeg)
به گزارش روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، آیین رونمایی از کتاب «مرقع عمادالکتاب» با حضور جمعی از مسئولان، پژوهشگران و اهالی فرهنگ و هنر در اندیشگاه فرهنگی این سازمان برگزار شد. در این آیین، احمد مسجدجامعی، حمیدرضا قلیچخانی و سیدمجتبی حسینی سخنرانی کردند و احسانالله شکراللهی دبیری نشست را بر عهده داشت. این مراسم با همکاری شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران برگزار شد.
»مرقع عمادالکتاب» با شماره ۳۹۸۷۸-۵ در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری میشود و شامل هشت قطعه خوشنویسی در خطوط نستعلیق، شکستهنستعلیق، نسخ و ثلث است. سه برگ نخست این اثر در سال ۱۳۲۰ قمری کتابت شدهاند و از آثار نفیس محمدحسین سیفی قزوینی، مشهور به عمادالکتاب، به شمار میروند.
احسانالله شکراللهی، دبیر نشست، در آغاز مراسم گفت: «در این جمع از چهرههای درخشان و ارزشمند هنر خوشنویسی ایران سخن خواهیم گفت و طبیعی است که زندگی و مسیر هنری چنین هنرمندی برای ما اهمیت داشته باشد.»او با اشاره به مناسبت میلاد پیامبر اعظم(ص)، شعری در مدح پیامبر اکرم(ص) قرائت کرد.
یک اثر نفیس از گنجینه نفایس در اختیار عموم قرار میگیرد
غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به روند گردآوری آثار نفیس در این سازمان گفت: «در دهه ۹۰ تلاش خوبی برای گردآوری برخی از نفایس انجام شد و در یکی دو سال، نسخههای نفیسی خریداری شد که یکی از آنها همین مرقع عمادالکتاب بود. البته در آن زمان عدهای میگفتند نسخههای بیفایده خریداری شده است.»
او افزود: «سازمان اسناد و کتابخانه ملی بهعنوان یک نهاد معتبر علمی و فرهنگی با سابقه ۹۰ ساله، خوشحال است که میزبان چنین برنامههایی باشد؛ بهخصوص همکاری با سازمانها، مؤسسات و مراکز معتبر دیگر از جمله بانک ملی بهعنوان یکی از معتبرترین بانکهای ایران.»
امیرخانی با قدردانی از دستاندرکاران این اثر اظهار کرد: «از حضور آقای نجفزاده، عضو هیئتمدیره بانک ملی، تشکر میکنم و همچنین از مهندس عارفنیا که منشأ زحمات و اقدامات زیادی بودند و عمده زحمات این کار بر عهده ایشان بود و از همه افرادی که در این مسیر یاری کردند، تشکر ویژه دارم.»
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در پایان گفت: «خوشحالم که یک اثر نفیس از گنجینه نفایس سازمان اسناد و کتابخانه ملی کشور، به همت بانک ملی در اختیار عموم قرار میگیرد.»
عمادالکتاب هنرمندی بود که تحولات زمانه را میدید
سیدمجتبی حسینی، دبیر فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، گفت: «در هنر و اثر هنری، دلالتی نهفته است که میتواند آیندهای نیامده را برای ما روایت کند. امروز در برابر آیینی نشستهایم که به اثری مربوط است که در دیماه ۱۲۸۱ قمری ساخته و پرداخته شده؛ یعنی ۱۲۴ سال پیش.»
او درباره ویژگیهای خوشنویسی عمادالکتاب توضیح داد: «در قطعات او شباهت کلی به نمونههای پیشین نستعلیق و شکستهنستعلیق دیده میشود، اما نرمی، گشایش ترکیب، همنشینی کلمات و حروف و کرسیبندی، همراه با ذوقآزمایی و تجربهگری بیشتر، در عین وفاداری به چارچوب استادان پیشین، از ویژگیهای کار اوست.»
حسینی افزود: «عمادالکتاب در دورهای زندگی میکرد که جامعه ایران با سرعت در حال تحول بود؛ کارخانه چراغ برق، چاپخانه، تلگراف، راهآهن، ماشین دودی، مدرسه با معلمان فرنگی و اعزام دانشجو برای تحصیل طب و مهندسی به خارج از کشور شکل گرفته بود و چند سال بعد نیز انقلاب مشروطه به اوج رسید. مگر میتوان هنرمندی حساس مانند محمدحسین سیفی را در چنین جهانی زیست و از تأثیر این تحولات بر او سخن نگفت؟»
او ادامه داد: «او در ۱۴سالگی از قزوین به آذربایجان و در ۱۶سالگی به عتبات رفت و بعدها به آموزش و تعلیم خطوط مختلف پرداخت. او فراتر از آموزش مقدماتی در مکتب و مدرسه، در مسیر تحصیل و کسب دانش حرکت کرد و این نیز وجهی از وجوه معلمی این هنرمند است.»
میراث فرهنگی پاسخ ما به آیندگان است
احمد مسجدجامعی، چهره شناختهشده در عرصه مدیریت شهری و فرهنگی کشور، گفت: «روزی که تمام داشتههای مادی انسان از بین برود، چه چیزی برای آیندگان باقی خواهد ماند؟ پاسخ این پرسش را در چنین جمعی و در چنین مکانی میتوان پیدا کرد؛ در همین اسناد و آثار هنری و در کلماتی که انسانهای اندیشمند نوشتهاند و آثاری که انسانها با عشق در تاریخ باقی گذاشتهاند.»
او با اشاره به نقش بانک ملی در حمایت از فرهنگ و هنر افزود: «بانک ملی صرفاً یک بنگاه اقتصادی نبوده است؛ بانک ملی به اتکای سرمایه مردم در ۹۸ سال گذشته، در کنار پاسداری از منابع مردم، توجهی نیز به فرهنگ و هنر داشته است.»
مسجدجامعی با اشاره به جایگاه خوشنویسی در تاریخ فرهنگی ایران اظهار کرد: «در تاریخ ما هنرمندانی بودهاند که در کنار خوشنویسی، به هنرهای دیگری نیز توجه داشتهاند. توجه به خوشنویسی و نقش آن در آثاری مانند شاهنامههای چاپ سنگی نشان میدهد که خط و هنر ایرانی چه نقشی در انتقال میراث فرهنگی ما داشتهاند.»
او ادامه داد: «شاهنامه در دورههای مختلف نقشی مهم در هویت فرهنگی ایران داشته و معرفی هنرمندان، خوشنویسان و تصویرگرانی که در دورههای مختلف با شاهنامه پیوند داشتهاند، میتواند بخشی از تاریخ هنر و فرهنگ ایران را برای نسل امروز و آینده روشن کند.»
گنجینههای فرهنگی سرمایهای برای آیندگاناند
محمد نجفزاده، هیئت مدیره بانک ملی ایران، با اشاره به اهمیت برگزاری این آیین گفت: «روزی که تمام داشتههای مادی انسان از بین برود، آنچه برای آیندگان باقی میماند، همین اسناد، آثار هنری و کلماتی است که انسانهای اندیشمند در تاریخ به یادگار گذاشتهاند.»
او با اشاره به سابقه فرهنگی بانک ملی اظهار کرد: «بانک ملی صرفاً یک بنگاه اقتصادی نبوده، بلکه در کنار پاسداری از منابع مردم، در ۹۸ سال گذشته به فرهنگ و هنر نیز توجه داشته است.»
وی افزود: «شرکت چاپ و نشر بانک ملی مأموریت ویژهای برای نشر آثار علمی و فرهنگی و مستندسازی تاریخ یکصدساله بانک ملی داشته و امیدواریم همراه و همکار خوبی برای کتابخانه ملی و سایر نهادهای فرهنگی کشور باشیم.»
عمادالکتاب از سنت آغاز کرد و به تجربههای تازه رسید
حمیدرضا قلیچخانی، خوشنویس و نسخهپژوه، با اشاره به ویژگیهای هنری عمادالکتاب گفت: «عمادالکتاب از معدود خوشنویسانی بود که چند قلم تاریخی ایران، از جمله ثلث، تعلیق و نستعلیق را میشناخت و در آنها مهارت داشت. او همچنین به هنرهای دیگری مانند نقاشی و موسیقی نیز توجه داشت و این روح خلاق و تجربهگر او را نشان میدهد.»
او با اشاره به فضای اجتماعی و سیاسی دوران زندگی عمادالکتاب افزود: «عمادالکتاب در دورهای زندگی میکرد که تحولات سیاسی و اجتماعی بزرگی در جریان بود. انقلاب مشروطه و اعتراضات و مطالبات مردمی از مهمترین رویدادهای زمانه او بود و او نیز، خواسته یا ناخواسته، با بخشی از این تحولات درگیر شد.»
قلیچخانی ادامه داد: «عمادالکتاب ریشه در سنت داشت، اما این هوشمندی را نیز داشت که از این ریشه قدرتمند سنت خوشنویسی ما، شاخههای تازهای ایجاد کند. او دو بار به اروپا سفر کرد؛ یک بار به روسیه و یک بار به هلند و سفرهای او زمینهساز تغییر در شیوه آموزش خط شد.»
او در پایان گفت: «عمادالکتاب هنرمندی بود که علاوه بر خوشنویسی، به آموزش و انتقال دانش نیز توجه داشت و همین ویژگی، جایگاه او را در تاریخ خوشنویسی ایران متمایز میکند.»
در پایان این آیین، احسانالله شکراللهی، دبیر نشست، به مناسبت میلاد پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) شعری در مدح پیامبر اکرم(ص) قرائت کرد و پس از آن، آیین رونمایی از کتاب «مرقع عمادالکتاب» با حضور مسئولان و مهمانان برگزار شد.
