در نشست پژوهشی «شاعر مردم»
بررسی نقش مطبوعات و نسیم شمال در گسترش اندیشه مشروطهخواهی
روند شکلگیری روزنامهنگاری در قزوین، نقش مطبوعات در تحولات سیاسی و اجتماعی عصر مشروطه و زندگی و آثار سیداشرفالدین حسینی قزوینی در نشست پژوهشی «شاعر مردم» بررسی شد.
به گزارش روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، نشست پژوهشی «شاعر مردم» به مناسبت یکصدوبیستمین سالگرد صدور فرمان مشروطیت، در سالن حمدالله مستوفی مدیریت اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین برگزار شد.
در این نشست، مهدی نورمحمدی، پژوهشگر تاریخ و سندپژوه، و مسعود آتشگران، دبیر نشست، درباره موضوعات برنامه سخن گفتند.
مسعود آتشگران در این نشست با اشاره به روند شکلگیری روزنامهنگاری در ایران گفت: «روزنامههای دوره قاجار، از جمله «وقایع اتفاقیه» و «دولت علیّه ایران»، بیشتر بازتابدهنده دیدگاههای حکومت بودند و کمتر به مسائل و مطالبات مردم میپرداختند.»
وی افزود: «فضای مطبوعات تا پیش از انقلاب مشروطه عمدتاً دولتی و تشریفاتی بود، اما با گسترش نارضایتیهای عمومی و افزایش محدودیتها در دوره عینالدوله، شبنامهها و اعلامیههای مخفی به ابزاری برای بیان مشکلات مردم و نقد حکومت تبدیل شدند.»
آتشگران با بیان اینکه روزنامهنگاری با آغاز انقلاب مشروطه وارد مرحلهای تازه شد، اظهار کرد: «مطبوعات در این دوره به بستری برای ترویج اندیشههای نو، گسترش مشارکت سیاسی و مطالبه قانونگرایی تبدیل شدند.»
وی با استناد به «روزنامه خاطرات عینالسلطنه»، به دگرگونی گفتمان سیاسی در ایران و نقش مطبوعات در محدود شدن قدرت دربار قاجار، گسترش اندیشه مشروطهخواهی و شکلگیری مشارکت سیاسی مردم پرداخت و گفت:« نشانههای این تحول را میتوان بهروشنی در روزنامههای سراسری و محلی، از جمله مطبوعات قزوین، مشاهده کرد.»
در ادامه این نشست، مهدی نورمحمدی، پژوهشگر تاریخ معاصر، زندگی و آثار سیداشرفالدین حسینی قزوینی، مشهور به «نسیم شمال»، را بررسی کرد.
نورمحمدی انقلاب مشروطه را نقطه عطفی در تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران دانست و گفت:«این انقلاب افزون بر ایجاد تحول در ساختار سیاسی کشور، ادبیات فارسی را نیز وارد مرحلهای تازه کرد و موضوعاتی چون آزادی، عدالت، وطندوستی و مسائل اجتماعی را به متن شعر و روزنامهنگاری آورد.»
وی با استناد به دیدگاه ادوارد براون افزود: «از میان چهار چهره برجسته شعر عصر مشروطه، دهخدا، عارف قزوینی و نسیم شمال با قزوین پیوند داشتند و این موضوع نشاندهنده جایگاه ویژه این شهر در شکلگیری ادبیات بیداری است.»
این پژوهشگر با اشاره به یافتههای جدید درباره زندگی نسیم شمال تصریح کرد: «برخلاف برخی روایتهای گذشته، شواهد تاریخی نشان میدهد سیداشرفالدین حسینی در قزوین به دنیا آمده و از خاندان شهیدی برغانی بوده است. او پس از درگذشت پدر در دوران کودکی، زندگی دشواری را پشت سر گذاشت و این تجربه در شکلگیری شخصیت اجتماعی و ادبیاش تأثیر فراوانی داشت.»
نورمحمدی درباره فعالیتهای نسیم شمال در دوران مشروطه گفت: «انتشار روزنامه «نسیم شمال» در رشت و سپس تهران، نقش مؤثری در آگاهیبخشی عمومی، دفاع از آزادیخواهی و مبارزه با استبداد ایفا کرد و این روزنامه به یکی از تأثیرگذارترین نشریات عصر مشروطه تبدیل شد.»
وی ادامه داد: «نسیم شمال با زبانی طنزآمیز به نقد فساد، استبداد، فقر، تبعیض، دخالت بیگانگان و مشکلات اجتماعی میپرداخت. استفاده از زبان ساده و مردمی، بهرهگیری از ضربالمثلها و فرهنگ عامه، توجه به حقوق زنان و آموزش کودکان و دفاع از سوادآموزی، از مهمترین ویژگیهای آثار این شاعر و روزنامهنگار بود.»
نورمحمدی همچنین نسیم شمال را از پیشگامان ادبیات کودک در ایران دانست و گفت: «کتاب «سیوسه حکایت یا گلزار ادبی» سالها در مکتبخانهها تدریس میشد و از آثار آموزشی ارزشمند آن دوره به شمار میرفت.»
وی در بخش دیگری از سخنانش به دوستی و ارتباط ادبی عارف قزوینی و نسیم شمال اشاره کرد و افزود:»اگرچه گاه میان این دو شاعر اختلافنظرهایی وجود داشت، هر دو از چهرههای شاخص ادبیات آزادیخواهانه ایران بودند و خدمات ماندگاری به فرهنگ و جریان مشروطهخواهی کشور ارائه کردند.»
در پایان این نشست، از نسیم شمال بهعنوان یکی از ماندگارترین چهرههای تاریخ مطبوعات و ادبیات معاصر ایران یاد شد؛ شاعری که محبوبیت گسترده مردمی، آزادیخواهی بیچشمداشت و بیش از دو دهه فعالیت ادبی و مطبوعاتی، جایگاهی ممتاز برای او در تاریخ معاصر ایران رقم زده است.
