مصاحبه با اسماعیل سعادت

مصاحبه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با آقای اسماعیل سعادت     جلسه چهارم،  تاریخ:  1385/07/02

فرهنگستان زبان و ادب فارسی 

در اردیبهشت 1371 در بیست و دومین شورای فرهنگستان در اولین دوره ریاست جناب آقای دکتر حسیبی، تاسیس شد و در اردیبهشت 1372 با مدیریت آقای آیتی، رسماً و عملاً کار شروع شد که در آن موقع دوره آقای آیتی مدخل های دانشنامه تنظیم شد و بعد هم در [ناتمام] مدیریت گروه دانشنامه به عهده بنده گذاشته شد و از آن تاریخ تا کنون من کار را بر عهده دارم. دانشنامه زبان و ادب فارسی جلد اولش را در سال گذشته در 750 صفحه منتشر کردیم و بنا دادیم بر اینکه دانشنامه در 6 جلد 750 صفحه ای تنظیم شود و الآن مشغول جلد دوم هستیم و جلد دوم دانشنامه الآن دو سوم آن آماده است، مقالاتش نوشته شده، حروف نگاری شده و آماده چاپ است. من امیدوارم (البته نمی توانم پیش بینی درست بکنم ولی امیدوارم که ما بتوانیم تا پایان امسال این مقالات جلد دوم را آماده بکنیم و انشاءا... بتوانیم در سال آینده بتوانیم جلد دوم را منتشر بکنیم.

ـ استاد پیشنهاد تألیف کتاب دانشنامه ادب فارسی کی و چگونه مطرح شد؟

ـ پیشنهاد آن همانطور که گفتم، این دانشنامه قبلاً تأسیس شده بود و بعداً مدیریت آن را به عهده بنده گذاشتند. خوب نیاز جامعه فرهنگی ما به داشتن یک دانشنامه در زمینه زبان و ادب فارسی احساس می شد و تنها نهادی که صلاحیت این را داشت که چنین دانشنامه ای را تدوین بکند، طبعاً فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود. دانشنامه در حقیقت، فرهنگستان عالی ترین نهاد فرهنگی ای است که باید به حفظ و پرورش و گسترش زبان فارسی کمک بکند و تحقیق در مسائل ادب فارسی را هدایت بکند و تشویق بکند.

این بود که فرهنگستان به تدوین این دانشنامه همت گماشت و همانطور که گفتم در اردیبهشت سال 1371 در آن شورا تصویب شد که چنین دانشنامه ای در فرهنگستان تدوین شود منتها کارش در اردیبهشت سال بعد شروع شد که گفتم با مدیریت آقای آیتی شروع شد.

ـ مدیریت آن از چه سالی بود.

ـ برای چاپ جلد نخست دانشنامه با چه مشکلاتی مواجه بودید.

ـ مشکلات دانشنامه  در وهله اول، مقالاتی بود که نوشته شده بود. چون هنوز تجربه دانشنامه نویسی در ایران، خیلی جوان و کم سابقه است. سابقه زیادی ندارد. وقتی این دانشنامه شروع به کار و تهیه کرد، نویسندگان درست آشنا با شیوه دانشنامه نویسی نبودند. غالباً مقاله را بدون در نظر گرفتن حوصله دانشنامه و بدون اینکه اطلاع داشته باشند که شیوه دانشنامه نویسی چی هست، اشخاصی (اغلب دانشمند بودند) مقالاتی نوشتند که مقالات آنها از مولفین گرفته شده بود ولی هنوز کار ویرایش آنها شروع نشده بود. ویرایش این مقالات زمانی که من آمدم شروع شد.

ما این مقالات را تقریباً دو دسته کردیم. مقالاتی که اصلاً قابل ویرایش نبود. اینها را کنار گذاشتیم. مقالات قابل ویرایش را شروع کردیم در داخل گروه، که خود اعضای گروه ویرایش کنند. تا آن زمان اعضای گروه فقط مقاله می نوشتند. این مقالات را می نوشتند و جمع می کردند ولی هنوز کار ویرایش شروع نشده بود.

من معتقد بودم و هستم که دانشنامه باید مقالاتش را صاحبان نظر، صاحبان تخصص بنویسند و کار ما در داخل گروه ویرایش باید باشد. یعنی به مقاله صورت دایرة المعارفی بدهیم. در حقیقت مقالاتی که از بیرون می رسد، مواد خامی است که باید اینها را در غالب دانشنامه بریزیم و شیوه دایرة المعارفی مقالاتی که از بیرون می رسد، را درباره آنها اعمال بکنیم.

شماره ردیف مصاحبه :879

مصاحبه کننده: پیمانه صالحی