فرهنگستان زبان : مصاحبه با دکتر بدرالزمان قریب

مصاحبه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با خانم دکتر بدرالزمان قریب    جلسه سوم، تاریخ:  1385/08/09

ـ خانم دکتر لطفاً در مورد عضویت خود در فرهنگستان توضیح دهید.

ـ من از سال 77 عضو شورای عالی فرهنگستان و عضویت پیوسته فرهنگستان را پیدا کردم. خوب این افتخاری بود و واقعاً با همکارانی که همه از افراد زبده بودند و دانشمند بودند، کار کردم. در شوراها شرکت می کردیم؛ غنیمت بود برایم که با قسمت واژه گزینی [کار کردم]، واژه های جدیدی که می آوردند در شورا برای پذیرش شورا، صحبت هایی که می شد، بحث هایی که می شد درباره واژه های جدید، عقاید مختلفی که مردم خودشان می آوردند و می گفتند و آنجا دربارة آنها بحث می شد. خیلی جالب بود.

چند بار ما درباره املا صحبت می کردیم؛ املای فارسی. تقریباً شاید چند ماهی طول کشید دستور املای فارسی تمام شد. تمام آنها مسائلی بود در شورا و همچنین هر کسی که تازه انتخاب شده بودند، باید سخنرانی بکنند که من هم جزو آن چهارـ پنج نفری بودم که در آن دوره انتخاب شده بودم به عضویت پیوسته فرهنگستان و سخنرانی کوتاهی حدود یک ربع در خود شورا کردم درباره نقش سغدی ها در گسترش فرهنگ ایران در آسیای میانه و در چین و به طور کلی در دنیا.

ـ خانم دکتر قبل از شما چه کسی مدیر گروه زبان های ایران در فرهنگستان بود؟

ـ دکتر سدکاراتی مدیر گروه زبانهای ایرانی بود و مرحوم دکتر توسلی مدیر گروه گویش ها بود.من در سال 78 مدیر گروه گویش شناسی شدم و از 83 به بعد هم در گروه زبانهای ایرانی.

ـ هردویش در واقع

ـ نه. تا یک مدتی هر دو بود ولی بعداً چون بارم خیلی سنگین بود، گویش شناسی را استعفا دادم و الآن فقط زبانهای ایرانی هستم.

ـ در گویش شناسی چه کسی مدیر است؟

ـ الآن هنوز کسی نیست. بعضی از کارهایش را من می کنم. اول آقای دکتر ثمره  برای مدت کوتاهی قبول کردند ولی بعد استعفا دادند. مدتی هم که من بودم، باز هم با مشاورت ایشان با هم کاری کردیم. الآن بعضی از خدمات را با مشاورت ایشان انجام می دهم مثل بعضی نامه هایی که باید سریع جواب داده شود؛ ولی من رسماً استعفا داده ام.

ـ الآن مدیر گروه زبانهای ایرانی هستید.

ـ بله. همکاران من دراین گروه آقای دکتر حسن دوست است، آقای دکتر یدالله منصوری است که در این گروه آقای دکتر حسن دوست بیشتر روی فرهنگ ریشه شناسی زبان فارسی کار می کند که یک جلد آن هم درآمده؛ آقای دکتر منصوری هم روی فرهنگ ریشه شناسی متون پهلوی کار می کند که آن هم یک جلدش درآمده. آنهای دیگری که با من هستند روی طرح واژه نامه فارسی باستان کار می کنند که خانم حسن زاده است، خانم دکتر مختاریان است، خانم یلدا شکوهی است و خانم مریم رضایی است، چهار نفر هستند که هر کدام روی یک طرح کار می کنند و خود من هم که روی آن کار می کنم.

البته شروع کردیم به اینکه آنچه که متن در تمام کتابخانه های ایران پیدا می شود، علاوه بر آن چه که در اینجا بود، در کتابخانه فرهنگستان، در کتابخانه های دیگر ایران در ارتباط با فارسی باستان باشد همه را جمع آوری می کنیم. اولین گام مهم این بود: جمع آوری تمام متون. بعد دادن متون برای ترجمه و چکیده کردن آنها بود؛ آنچه که مربوط به مدخل های ما می شود که خوب قسمت زیادی از آن به آلمانی بود، قسمتی به فرانسه بود، قسمتی هم به انگلیسی بود. البته قسمت آلمانی آن بخصوص از این بیست سال آخر، سی سال آخر، از 1960 خیلی بیشتر بود. آلمان ها هم خیلی کار کردند. بعد از هیئت باستان شناسی آلمان که آمدند در بیستون و ... اولش هم که بالاخره در تخت جمشید بیشتر اوقات آلمانها کار کرده بودند. ولی خوب متون فرانسه و انگلیسی هم خیلی پیدا می شود. انگلیسی هم کتاب اصلی و مأخذ، کنت [؟] بود. کتابی بود که در امریکا انجمن فیلولوژی امریکا چاپ کرده بود و کتابی است که در زمان خودش (1953 چاپ شد، الآن نیم قرن از آن گذشته) کتاب کاملی بود. از واژه نامه، از تمام متون، از گرامر، از نمونه خطی و ... . بنابراین کتاب کاملی بود که یک ترجمه ناقصی از آن را مشخص بود انگلیسی به نام شارل [؟] در دانشگاه شیراز که آن را ترجمه کرده بود ... .

الآن خوب کتاب های راهنمای مفصلی هست، چاپ کرده اند: کتاب راهنمای فارسی باستان برای دانشجویان دانشگاه تهران. میرزا ابوالقاسمی تألیف کرده. الآن هم خود کنت هم ترجمه شده. شخص دیگری از دانشجویان قدیمی من به نام مولایی نوشته. هستند کسانی که نوشته اند ولی ما می خواهیم که این واژه نامه با آخرین اطللاعات باشد. تمام اطلاعاتی که درعرض این نیم قرن از کنت، به اضافه آنچه که کنت گفته به بعد ...

خوب جمع آوری این اطلاعات خیلی مشکل بود. وارد کردن آن در کامپیوتر که بعداً بتوانیم به صورت .. از آن خروجی بگیریم و به چاپ برسد. نمی دانم چقدر طول بکشد. شاید در حدود یک سال آن گذشته، بیش از یک سال.

ـ این طرح، طرح تدوین واژه نامه فارسی زبان باستان از چه سالی مطرح شد؟

ـ از سال 84.

شماره ردیف مصاحبه :885

مصاحبه کننده: پیمانه صالحی