دهمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی

 تجلیل از مرعشیان (1389: تهران)

مرحوم آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی بزرگمردی از تبار عالمان راستین بود. او بیش از نود سال از عمر گران‌قدر خویش را با تحمل رنج و سختی در راه کسب و نشر علم و به‌ویژه احیای میراث عالمان و دانشمندان پیشین گذراند؛ در این راه مجاهدت‌ها کرد و هیچ‌گاه هیچ مشکلی او را از پای درنیاورد. سینه فراخ و گشاده وی، مملوّ از علم و آگاهی توأم با عشق و ایمان بود و این حافظه سرشار وی بود که وقتی لب به سخن می‌گشود کلمات از دو لب مبارکش می‌بارید و مخاطب را مبهوت دریای علم و آگاهی خود می‌کرد. او که در کنار این ‌همه فضایل، عالمی مجاهد بود، در تمام دوران مبارزه ملت ایران در مقابل ظلم و استبداد به رهبری حضرت امام خمینی رضوان‌الله تعالی علیه، هشیارانه عَلَم مبارزه را در دست داشت و حضورش مایه هدایت عموم مردم و قوّت قلب مبارزان آن زمان بود. علی‌رغم نقش برجسته و نمایانش در نهضت، او که تفرقه را مهمترین آسیب پیشِ روی انقلاب می‌شناخت و نقشه دشمن برای استفاده از این حربه را پیش‌بینی می‌کرد، در نخستین روزهای ورود امام به میهن با اعلام ضرورت تبعیت از رهبری امام، نقش مهمی در وحدت ملی و خنثی‌سازی چنین توطئه‌هایی ایفا کرد.

او در کنار تربیت شاگردان بسیار، دو یادگار ارزشمند نیز از خود باقی گذاشت که امروز از مفاخر کشور و جهان اسلامند. یکی کتابخانه گران‌سنگی که چون دُرّ در عالم اسلام می‌درخشد و آوازه آن جهانی است و هر اسلام‌پژوهی در مسیر تلاش خود از آن بهره می‌گیرد و دیگری شاگردان و فرزندانی شایسته به ‌ویژه حضرت حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر سیدمحمود مرعشی نجفی که بی‌تردید بدون همیاری و همکاری ایشان در زمان حیات پدر و تلاش و کوشش فراوان وی پس از رحلت آن فقیه فرزانه چنین گنجینه ارزشمندی از منابع نفیس و یگانه شکل نمی‌گرفت. او بحمدالله همراه با طی سطوح عالی دروس حوزوی، تحصیلات دانشگاهی را نیز تا بالاترین رتبه ادامه داده و با آگاهی از امکانات مدرن و اقتضائات روز توانسته بین دانش سنتی و مدرنِ شیوه‌های حفاظت و نگه‌داری و اشاعه اطلاعاتِ منابع موجود در کتابخانه موسوم به نام پدر بزرگوارشان را پیوند بزند و این مرکز را به الگویی بی‌بدیل تبدیل کند که شهره کتابخانه‌های بزرگ جهان و اسلام‌پژوهان شود و بسیاری را مشتاق بازدید از آن کند .

شخصیت ویژه آیین

حضرت آیت‌الله العظمی سید شهاب الدین مرعشی نجفی (ره)

معظم‌له در سالهای عمر بابرکتشان موفق شده است که بیش از 450 اجازه اجتهاد و روایی از علمای امامیه و غیر امامیه بگیرد و به حق ملقب به شیخ‌الاجازه عصر خویش شود (فهرست کامل این اجازات در کتاب المسلسات 2 جلدی به چاپ رسیده است). ایشان در سال 1342ق. برای زیارت آستان مقدس ثامن‌‌‌‌الحجج (ع) و حضرت فاطمه معصومه(ع) و دیدار با آشنایان و بستگان خود به سوی ایران هجرت نموده و پس از طی مدتی، در 12 شعبان 1343ق. وارد شهر قم شده است. به محض ورودشان به قم، حضرت آیت‌الله‌العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری – مؤسس حوزه علمیه قم- از ایشان دعوت کرد که برای تربیت علمی و اخلاقی طلاب حوزه علمیه قم رحل اقامت در این شهر افکند که ایشان آن را پذیرفته و تا آخر عمر، قم را موطن خود قرار داد. معظم‌له در طول 70 سال تدریس در حوزه علمیه قم، شاگردان فراوانی تربیت و تحویل جامعه داده است.

اولین توضیح‌المسائل ایشان به سال 1370ق. با عنوان نخبه‌الاحکام به چاپ رسیده است و علی‌رغم اشتغالات فراوان، به تالیف بیش از 150 اثر در رشته‌های مختلف علوم پرداخته است که فقط یکی از آنها با عنوان ملحقات الاحقاق به تنهایی 36 جلد می‌باشد. علاوه بر خدمات علمی و اجتماعی فراوان، در زمینه فرهنگی نیز تلاش‌های ستودنی انجام داده است که تاسیس چندین مدرسه علمیه و مراکز تحقیقی از جمله آنهاست. اما مهمترین اثر ماندگار ایشان، کتابخانه بزرگ معظم‌له است که هم اکنون به یکی از بزرگترین مراکز فرهنگی جهان تبدیل شده است و روزانه دهها محقق جهانی و صدها پژوهشگر داخلی از این فرهنگستان بزرگ بهره‌مند می‌شوند.

امام خمینی در تجلیل از این اثر ماندگار فرموده است: «کتابخانه حضرت آیت‌الله‌ آقای نجفی مرعشی- دامت برکاته- از کتابخانه‌های کم‌نظیر و شاید بتوان گفت بی‌نظیر ایران است. کتب نفیس اعاظم شیعه و کتابهای منحصر به فرد و خطی آن از ذخایر فرهنگ غنی اسلام و ایران می‌باشد».

قلب این عالم فرزانه و عارف زاهد و سیااستمدار مذهبی، در شامگاه چهارشنبه هفتم شهریور 1369/ هفتم صفر 1411 در سن 96 سالگی پس از عمری مجاهدت و تلاش، از حرکت ایستاد و معظم‌له به جوار آرامش الهی هجرت نمود و انقلاب اسلامی را از یکی از پشتوانه‌های محکم و استوار خود محروم ساخت و حوزه‌های علمیه یکی از ارکان علمی و عملی خود را از دست داد و جهان تشیع را به سوگ نشاند. معظم‌له علی‌رغم اختصاص قبری مناسب در حرم مطهر فاطمه معصومه (س)، ترجیح داد که در «زیر پای افرادی که به دنبال علوم آل محمد (ص)» هستند، دفن شود. لذا بنا به وصیت ایشان، در راهروی درب ورودی کتابخانه‌شان در قم به خاک سپرده شد و مرقد مطهرشان روزانه ملجأ و مأوا و زیارتگاه صدها تن از عاشقان و عارفان جهان اسلام است .

حجت‌الاسلام و المسلمین حاج سید محمود مرعشی نجفی، ملقب به جمال‌الدین (متولد 1320ش.) در شهر علم و اجتهاد قم و در بیت فقاهت و مرجعیت دیده به جهان گشود و پس از گذراندن دوره‌های دبستان و دبیرستان به سلک روحانیت درآمد و در حوزه علمیه قم مقدمات و سطح را نزد پدر بزرگوار خود و اساتید برجسته‌ای آموخت و به درس خارج فقه و اصول پدر خود قدم گذارد که تا اواخر عمر معظم‌له، ادامه یافت. ایشان در کنار فراگیری علوم فقه و اصول و دیگر علوم حوزوی، مانند تفسیر، حدیث، منطق و فلسفه، به رجال، انساب و بویژه کتابشناسی و نسخه‌شناسی سخت علاقه‌مند گردید و همواره به مطالعه کتب و رسائل قدما و متاخرین در این رشته‌ها می‌پرداخت و از تجربیات گسترده پدر خویش استفاده فراوان می‌برد تا اینکه خود در برخی از این رشته‌ها صاحبنظر گردید. سپس در رشته جامعه‌شناسی دانشگاه لندن به تحصیل پرداخت و در مارس 1985 موفق به اخذ دکترای جامعه‌شناسی گردید.

وی اداره بیت و امور مرجعیت، مدارس و کتابخانه عمومی معظم‌له را به عهده داشته و به تصریح آیت‌الله مرعشی در یکی از فرازهای وصیتنامه الهی و اخلاقی خود: ایشان در تاسیس و اداره و ابقای کتابخانه از همان آغاز نقش اساسی و ارزنده‌ای داشته و در حقیقت بانی و مؤسس اولی آن شخص ایشان بوده است. غیر از اداره امور بیت ایشان و کتابخانه و مدارس، دکتر مرعشی نقش بسیار ارزنده‌ای در پیشبرد اهداف و پیروزی انقلاب اسلامی ایران داشته است زیرا ایشان حلقه واسطه میان پدر و رهبر انقلاب حضرت آیت‌الله‌العظمی امام خمینی بوده است. پیامهای مهم و سری که میان آنان مبادله می‌شد به وسیله دکتر مرعشی انجام می‌گرفت و پخش و نشر اطلاعیه‌‌ها و پیامهای آیت‌الله مرعشی و برخی از پیامها و اطلاعیه‌های امام خمینی پیش از ورود به ایران به عهده ایشان قرار داشت.

دکتر مرعشی در کنار این فعالیتها به کار تالیف و تصنیف نیز اشتغال داشته و مقدمه‌های بیشتر کتابهای منتشر شده از سوی کتابخانه را شخصاً نوشته است. برخی از آثار وی عبارت است از تصحیح کتاب شرح نخبه‌‌المقال در علم رجال، اثر پدر بزرگوارشان، تصحیح و آماده‌سازی برخی از رساله‌های علمیه آیت‌الله مرعشی، همگامی و کوشش در تحقیق و چاپ کتاب احقاق‌الحق قاضی نورالله شوشتری و ملحقات احقاق‌الحق که توسط آیت‌الله مرعشی تهیه شده و لجنه احقاق‌الحق مسئولیت تحقیق آن را داشت و تاکنون 27 جلد آن منتشر شده است؛ شرح حال و آثار و آراء ابن سینا؛ شرح حال و آثار و آراء ابوحامد غزالی که در قم در سال 1341 شمسی چاپ و منتشر شده‌اند؛ جمع‌آوری اجازات حضرت والدشان به انضمام زندگینامه اجازه‌دهندگان که تحت عنوان المسلسات فی الجازات، آماده چاپ است؛ شرح حال و آثار و آراء ابونصر فارابی که تاکنون به چاپ نرسیده است؛ شرح احوال و زندگی بیش از دویست تن از دانشمندان اسلامی، اعم از شیعی، سنی و زیدی که به مرحوم والدشان اجازه روایتی داده‌اند و به صورت دستنویس باقی مانده است. دکتر مرعشی هم اکنون نیز تولیت کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی و ریاست واحدهای تحقیقاتی آن کتابخانه را به عهده دارند و در برخی مجامع علمی داخل و خارج کشور و چند مرکز علمی و فرهنگی بین‌المللی عضویت دارند .

برگزیدگان