ششمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی

تجلیل از استاد سید احمد حسینی اشکوری (1385: تهران)

پژوهش در عرصه متن‌پژوهی، نسخه‌شناسی، فهرست‌نگاری و کتابشناسی از جمله ماناترین و ارزشمندترین عرصه‌های پژوهشی است که نقش آن در تدوین تاریخ علم و پیشبرد تحقیقات نوین و نیز حفظ هویت و اصالت جامعه انکارناپذیر می‌نماید. اهمیت آگاهی از میراث علمی دانشمندان سده‌های گذشته، شماری از دانایان زمانه و فرزانگان دوران را بر آن می‌دارد تا دست از تمامی لذایذ مادی دنیا بشویند و پس از کسب دانش در زمینه‌های مختلف، راهی را برگزینند که پیمودن آن نیازمند ژرف‌اندیشی، همّتی والا و انگیزه‌ای الهی است؛ چه آنکه رهپویان این راه، از همان آغاز در می‌یابند که مقام گنجوری و پاسداری از میراث گرانقدر پشینیان تنها با رنجوری و تحمّل دشواریهای جانکاه فراچنگ خواهد آمد و جاودانگی در این مقام تنها شایسته دانش مردان پاکبازی است که برای رسیدن به سر منزل مقصود گامهای خود را با آگاهی، اخلاص و جامع‌نگری برداشته باشند و در سراسر این راه دشوار، گنج دانش خویش و گنجینه دانشیان پیش از خویش را بی‌منّت و ادعا در اختیار مشتاقان قرار دهند.

بی‌شک کتابشناس، فهرست‌نگار و نسخه‌شناس نامدار روزگار استاد حجت‌الاسلام و المسلمین سید احمد حسینی اشکوری از بزرگان و اندیشه‌وران عرصه میراث‌پژوهی است که تجلیل از او، تجلیل از سیره و سنتی حسنه در ارائه خدمات ارزشمند علمی و فرهنگی است؛ سنت حسنه‌ای که اگر در اندیشه نهادینه کردن آن برنیاییم، نمی‌توانیم کامیابی های چشمگیری را در عرصه تحقیقات بنیادین فرهنگی انتظار داشته باشیم .

در ششمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی که در روز سوم آذر ماه 1386 برگزار شد، ضمن معرفی آثار و خدمات علمی و پژوهشی شماری از پژوهشگران و استادان، از دانش مردی پرتلاش و عالمی فرزانه تجلیل گردید که به جرأت می‌توان گفت هیچ پژوهشگری در عرصه متون کهن از حاصل تلاش علمی و آثار ارزشمند و خدمات گونه‌گون او بی‌نیاز نیست؛ دانشمندی از سلاله پاک پیامبر گرامی اسلام، کتابشناسی آگاه و سخت‌کوش، نسخه‌شناس و فهرست‌نگاری باریک‌اندیش و محقق و مؤلفی با ارادت خالصانه و آگاهانه به مکتب اهل بیت (ع) و خادمین بزرگوار و نواندیش نسخه‌های خطی جناب استاد حجت‌الاسلام و المسلمین آقای سید احمد حسینی اشکوری، که به حق باید از او با نام شیخ آقا بزرگی دیگر در عرصه کتابشناسی و میراث پژوهی نام برد .

شخصیت ویژه آیین

سیداحمد فرزند سیدعلی حسینی اشکوری، شب سیزدهم ربیع الاول 1350 ه.ق. در نجف اشرف به دنیا آمد و در خانواده‌ای که به علم و استغنای طبع و تقوا موصوفند، پرورش یافت. پس از طی سال های کودکی و آموزش مقدمات خواندن و نوشتن به دروس حوزوی پرداخت.

اجداد ایشان همگی روحانی و به تربیت دینی و ارشاد مومنین اشتغال داشته و از احترام مردم برخوردار بوده‌اند و اهالی اشکورات بدانها عقیده خاصی داشتند. همواره به مطالعه و کتابخوانی اشتیاق فراوان داشت و اکثراً حتی هنگام صرف غذا از کتاب جدا نمی‌شد. به قدری در وقت غروب آفتاب و با نور ماه کتاب خوانده که چشمش ضعیف شده و در حال حاضر از این جهت سخت در زحمت است. حدود سال 1380 ه.ق. که از درسهای حوزه در حد نیاز فارغ شد، به فکر تخصص در رشته‌ای دیگر افتاد و میل داشت که از کارهای تکراری و کم فایده دور باشد و به کاری بپردازد که جای آن خالی و بدان نیاز باشد. پس از یک سال بررسی کارهای مختلف و ارزیابی هر یک از آنها به تحقیق متون قدیم و نسخه‌شناسی خطی پرداخت.

چون حوزه‌ها در آن عصر به این رشته‌ها علاقه نداشتند، پیمودن این راه مستلزم بسی رنجها و ناکامی‌ها بود، ولی به حول و قوه الهی با صبر و تحمل هرگونه حرمان و سرزنش و حتی توهین، مشکلات را پشت سر گذاشت و راه خود را چنان که باید و شاید و در حد توان ادامه داد. به سال 1391 ه.ق. بر اثر فشارهای حکومت بعث عراق به ایران مهاجرت و در جوار مرقد مطهر حضرت معصومه (ع)به کارهای خود ادامه داده است.

از آثار تالیفی ایشان فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه آیت‌الله مرعشی در بیست و شش جلد، التراث العربی در شش جلد، مولفات الزیدیه در سه جلد، دلیل المخطوطات جلد اول، تراجم‌الرجال در دو جلد و حدود بیست جلد کتابهای متفرقه دیگر چاپ شده است.

ایشان همچنین به چند کار تالیفی بزرگ از قبیل التراث العربی المخطوط فی مکتبات ایران العامه، المفصل فی تراجم الاعلام و معجم اعلام الامامیه مشغول می‌باشند. ذکر همه آثار استاد مجالی دیگر می‌طلبد.

برگزیدگان

سخنرانان

1. حجت‌الاسلام سیدمحمدعلی احمدی ابهری: رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
2. حسین صفار هرندی: وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی
3. غلامعلی حداد عادل: رئیس مجلس شورای اسلامی
4. میرزا محمد کاظمینی: رئیس بنیاد ریحانه الرسول
5.  فرانسیس ریشارد: نسخه‌شناس برجسته فرانسوی
6. حجت‌الاسلام رسول جعفریان: پژوهشگر حوزه
7. حجت‌الاسلام والمسلمین سید احمد اشکوری

گزارش دبیرخانه

دبیرخانه دائمی حامیان نسخ خطی با تشکیل چهارده گروه داوری فعالیت خود را آغاز کرده و از ناشران، نشریات، شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی و کتابخانه‌هایی که نسخ خطی در آن‌ها نگهداری می‌شود مکاتبه شده بود. همچنین از میان 80 نشریه‌ای که به صورتی تخصصی درباره نسخه‌های خطی و متن پژوهی مقالاتی را به چاپ رسانده‌ و یا مرتبط با این موضوعات فعالیت کرده‌ بودند، دعوت و یا دبیرخانه به صورت موردی به استخراج مقالات آن‌ها پرداخته بود

طراحی تندیس برگزیدگان و شایستگان تقدیر براساس شمسه و ترنج از دیگر ویژگی‌های همایش بود که به برگزیدگان «شمسه زرین» و شایستگان تقدیر «ترنج سمین» اهدا شد.

هم چنین بنا به پیشنهاد هیأت داوران دو نفر از فرهیختگان کشور که در تعالی نسخه‌شناسی و معرفی آثار گرانقدر متون کهن فعالیت‌هایی را انجام داده بودند تقدیر شد.  این همایش با حمایت "مرکز پژوهشی میراث مکتوب، بنیاد فرهنگی پژوهشی ریحانه الرسول یزد و شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی ایران" برگزار شده بود .

انتشارات

حدیث عشق7: استاد سید احمد حسینی اشکوری: عرض حال، جستارها و گفتارها/ به کوشش سید صادق حسینی اشکوری. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1384. 496ص. به مناسبت بزرگداشت استاد سید احمد حسینی اشکوری فهرستنگار برجسته معاصر.

رنج و گنج: یادمان میراث‌شناس برجسته معاصر علامه محقق سید احمد حسینی اشکوری. به کوشش سید صادق حسینی اشکوری. قم: مجمع ذخائر اسلامی (با همکاری مرکز پژوهش کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی).