به گزارش روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در این نشست که با حضور غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، حسین معصومی همدانی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سالن فرهنگ سازمان برگزار شد، به بررسی تاریخچه دایرة‌ المعارف‌‌ نویسی در جهان و اهمیت دایرة‌ المعارف فارسی در گسترش دانش و فرهنگ در ایران پرداخته شد. دبیری این نشست را نیز غلامرضا امیرخانی، عضو هیئت علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برعهده داشت. 

در این نشست، غلامعلی حداد عادل ضمن اشاره به تاریخچه دایرة‌ المعارف‌‌ نویسی در جهان و اهمیت دایرة‌ المعارف فارسی در گسترش دانش و فرهنگ در ایران گفت: ما در فرهنگ اسلامی نیز دایرة‌ المعارف داشته‌ ایم؛ البته نه دایرة‌ المعارف به معنی غربی آن. فکر تالیف دانشنامه از دوره قاجار در ایران پیدا شد و در دوره ناصری عده‌ای از فضلای آن زمان تلاش کردند «نامه دانشوران» را به سبک دایرة‌ المعارف فرانسه تالیف کنند؛ اما فقط چند مجلد از آن منتشر شد و ناتمام ماند. دیگر هم اثر دایرة‌ المعارفی در زمان پهلوی دوم منتشر نشد.

دایرۀالمعارف فارسی بلحاط فرم و محتوا دارای اهمیت است

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی ادامه داد: در دوران پهلوی دوم، دکتر مصاحب مسئول تدوین دایرة‌ المعارف فارسی شدند. دایرة‌ المعارف فارسی ابتدا قرار بود ترجمه‌ ای از دایرة‌ المعارف انگلیسی کلمبیا باشد و دکتر مصاحب این دایرۀ المعارف را اساس کار خود قرار داد اما به مرور زمان برخی مقالات آن را حذف و مقالات تالیفی متناسب با فرهنگ ایرانی اسلامی به آن اضافه نمود.  

وی با بیان اینکه اساس قراردادن دایرة‌ المعارف کلمبیا دو مزیت داشت، گفت: مزیت استفاده از دایرة‌ المعارف کلمبیا این بود که اولا روش دایرة‌ المعارف‌ نویسی را پیش پای دکتر مصاحب قرار داد و دوم اینکه از بسیاری از محتواهای آن استفاده شد و بار نوشتن مداخل جدید را کم می­کرد.

حداد عادل گفت: دایرة‌ المعارف فارسی از دو جهت در غنای ادبی و علمی جامعه ما دارای اهمیت است؛ یکی از جهت محتوا و دیگری از جهت روش. چرا که بسیاری از مقالات این دایرة‌ المعارف هنوز بلحاظ محتوایی صحیح و مفید است و حتی نیاز به روزآمد شدن ندارد. از سوی دیگر اولین دایرة‌ المعارفی بود که به سبک جدید در ایران و در سه جلد بصورت مفصل تدوین و کامل شد. چرا که تا پیش از آن دایرة‌ المعارف­ ها به انجام نمی‌ رسید مانند دانشنامه ایران و اسلام.

 

دایرۀ المعارف فارسی دارای انضباط علمی است

حداد عادل به اهمیت ویراستاری علمی در تدوین این دایرة‌ المعارف اشاره و تأکید کرد: یکی دیگر از جنبه­‌ های مهم دایرة‌ المعارف فارسی ویراستاری آن است که این کار دکتر مصاحب باعث شد ویراستاری کتاب و دانشنامه در ایران بنیان نهاده شود. زیرا در تالیف دایرة‌ المعارف به همان میزان که تالیف مقالات دارای اهمیت است، ویراستاری علمی مقالات نیز حائز اهمیت است.

وی با اشاره به لزوم انضباط علمی برای تکمیل یک دایرة‌ المعارف گفت: ممکن است در تدوین دایرة‌ المعارف دهها سال زمان صرف شود و نسل­ ها بیایند و بروند اما این انضباط علمی باید بر دایرة‌ المعارف حاکم باشد. دکتر مصاحب توانست این زبان واحد علمی را در دانشنامه فارسی خود پیاده کند و موفق هم بود.

دایرۀ ­المعارف فارسی می­ تواند مهار کننده فضای مجازی باشد

در ادامه این نشست حسین معصومی همدانی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز در سخنران خود به اهمیت جمع‌ آوری دانش در قالب دایرة‌ المعارف اشاره کرد و به چالش‌‌ های تدوین چنین آثاری در دنیای امروز پرداخت. وی همچنین خاطراتی از همکاری با دکتر مصاحب و ویژگی‌‌ های شخصیتی و علمی وی بیان کرد و تأکید کرد که دقت و حساسیت دکتر مصاحب در تدوین آثارش از جمله عوامل مهم در ارزشمند بودن دایرة‌ المعارف فارسی است.

معصومی همدانی با اشاره به اهمیت روزآمد شدن دایرة‌ المعارف فارسی گفت: امروز مهمترین منبع دانشجویان ویکی پدیاست که منبعی کاملا غیر موثق است. از همین رو لازم است دایرة‌ المعارف فارسی برخط و روزآمد شود و زبان آن نیز که متعلق به دهه 40 است، تغییر کند چرا که بسیاری از واژه ­گزینی ­‌های به­کار رفته در دایره ­المعارف، امروز منسوخ شده است.

این عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دایرة‌ المعارف چاپی که نمونه برخط نیز داشته باشد را عاملی برای مهارکردن فضای مجازی دانست و گفت: ما دایرة‌المعارف‌های تخصصی داریم اما دایرة‌ المعارف عمومی نداریم و دایرة‌ المعارف فارسی می تواند شروع خوبی باشد تا با برخط شدن آن جوابگوی نیازهای عمومی مردم باشد و از خطا های محتوایی که در فضای مجازی اتفاق می افتد، جلوگیری کند.