نمایشگاه مجازی به مناسبت 25 شهریور، سالروز وقوع زلزله طبس
روز 25 شهریور ۱۳۵۷ زمینلرزهای با قدرت ۷/۴ ریشتر، شهر طبس را لرزاند. طبس، شهری تاریخی با پیشینهای چند هزارساله که در سال ۱۳۵۵ بهعنوان شهر باستانی اعلام شده بود، با معماری منحصربهفرد و بناهای تاریخی و میراث فرهنگی ارزشمند، بر اثر این زمینلرزه که در طول تقریبی ۸۰ کیلومتر و در عمق ۱۰ کیلومتری زمین رخ داد، بهشدت ویران شد و بخش بزرگی از شکوه تاریخی آن به تلی از خاک تبدیل گردید. از ارگ طبس، یکی از یادگارهای ۱۵ قرن گذشته، و مسجد دو منار طبس تقریباً چیزی باقی نماند و ۱۸ آبانبار قدیمی شهر نیز تخریب شد. آوار ساختمانها سراسر شهر را فراگرفت و شدت ویرانی به حدی بود که بسیاری از اجساد در زیر آوار باقی ماندند و هرگز پیدا نشدند. کانون زمینلرزه در نزدیکی روستای «کریت» طبس قرار داشت، اما شدت آن بهاندازهای بود که در شهرهای تهران و مشهد نیز احساس شد و به ویرانی گسترده در طبس و روستاهای اطراف انجامید. زمینلرزه بدون پیشلرزه و در شرایطی که منطقه آرام بود، روی داد و حدود ۴۰ درصد از ساکنان شهرستان طبس جان خود را از دست دادند. پسلرزهها نیز پس از وقوع زمینلرزه اصلی، چند روز ادامه داشت. این حادثه یکی از شدیدترین زمینلرزههای تاریخ معاصر ایران به شمار میرفت و بنا بر برخی آمار، حدود ۲۵ هزار نفر از ساکنان طبس در این فاجعه جان باختند. کمتر خانوادهای در شهر بود که عزیزی را از دست نداده باشد. وقوع زمینلرزه در ابتدای شب و ماهگرفتگی پس از آن نیز شرایط امدادرسانی را دشوارتر کرد. در پی این حادثه، مردم در نقاط مختلف کشور برای کمک به زلزلهزدگان بسیج شدند و نیازمندیهای آنان را جمعآوری و ارسال کردند. شماری از کارمندان بخشی از حقوق خود را به آسیبدیدگان اختصاص دادند و دانشجویان نیز برای مشارکت در عملیات امدادرسانی وارد عرصه شدند. برخی افراد نیز برای سرپرستی کودکان بازمانده از زلزله اعلام آمادگی کردند. این زلزله که یک ماه پس از آتشسوزی سینما رکس آبادان و هشت روز پس از قیام ۱۷ شهریور رخ داد، جامعه ایران را با شوک بزرگی مواجه کرد. امام خمینی(ره) با ارسال پیامی، مسلمانان غیرتمند را به کمک مستقیم به زلزلهزدگان فراخواندند. انقلابیون نیز در قالب گروههای امدادرسان وارد شهر شدند و در کنار سایر اقشار، در مراکزی که تصاویر امام خمینی(ره) در آنها نصب شده بود، به امدادرسانی پرداختند. اسناد بهجامانده نشان میدهد که ساکنان شهر کویری طبس، در آستانه فرا رسیدن زمستان، همچنان در چادر به سر میبردند و گزارشهای ارسالی مقامات از مراجعات مکرر آنان برای دریافت محل اسکان حکایت داشت. اسکان بازماندگان و بازسازی شهر در کوران حوادث پیروزی انقلاب آغاز شد. مقرر بود زلزلهزدگان در خانههای پیشساخته اسکان یابند تا عملیات بازسازی شهر آغاز شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مجلس شورای اسلامی لایحه واگذاری ساختمانهای احداثشده در شهرستان زلزلهزده طبس و توابع آن را تصویب کرد. روند بازسازی و اسکان زلزلهزدگان از سال ۱۳۵۸ آغاز شد و تا سال ۱۳۶۱ ادامه یافت. بیست و پنجم شهریور، سالروز وقوع این حادثه غم انگیز است .
به همین مناسبت ادارهکل خدمات آرشیوی(اداره ارتباطات آرشیوی) منتخب اسنادی از این واقعه، همدلی ملت با آسیب دیدگان و بررسی علمی واقعه را در 21 عنوان با معرفی 40 برگ سند آمادهسازی و در وبگاه سازمان تقدیم علاقهمندان کرده است.
