31 فروردین، سالروز درگذشت کاشف السلطنه (پدر چای ایران)

مقدمه

چای نام درخت و درختچه‌ای، که از برگ آن، آشامیدنی ساخته می‌شود. بوته چای پیوسته سبز و اصلش از آسیای شرقی است. عمده‌ترین تولیدکنندگان این محصول چین، هندوستان، سیلان، اندونزی، ژاپن، هستند.

تاریخچه کشت درخت چای در ایران به دوران قاجار بر می‌گردد و نتیجه کوشش‌های شاهزاده محمدمیرزا،  ملقب به کاشف السلطنه است. محمدمیرزا، متولد 1281ق.، پس از اتمام دروس ابتدایی وارد دارالفنون شد و به فراگیری زبان فرانسه و علوم دیگر پرداخت. در شانزده سالگی به استخدام وزارت امور خارجه درآمد و دو سال به منشی‌گری میرزا نصرالله خان مشیرالدوله مشغول بود. در سال 1298ق. مأمور سفارت ایران در پاریس شد.

در سال 1313ق.، محمدمیرزا به دستور میرزا محسن‌خان مشیرالدوله، به سمت ژنرال کنسولی ایران در هند مأمور گردید. وی پس از مدتی اقامت در بمبئی، به محل تابستانی هیأت‌های نمایندگی سیاسی واقع در منطقه «سیملا» در دامنه هیمالیا رفت و همانجا درباره زراعت چای به مطالعه پرداخت. سپس به نواحی چای‌خیز هند سفر کرد و ضمن مشاهده کشت و صنعت چای، دوره تحصیلی آن را نیز به پایان برد و به اخذ گواهینامه نائل آمد.

محمدمیرزا، در سال 1318ق. با پایان مأموریتش، به ایران بازگشت در حالی که چهار هزار گلدان نهال با خود به عنوان ره‌آورد از هندوستان همراه داشت که سه هزار تایش، نهال چای بود. مظفرالدین‌شاه لقب «کاشف السلطنه» را به او عطا و فرمان امتیاز کشت چای در همه جای ایران را برای او صادر کرد. ابتدا قطعه زمینی از املاک  میرزا کاظم‌خان نایب الوزاره در «چاهانه‌سر» لاهیجان و دیگر زمینی در تنکابن با مساعدت سپهدار تنکابنی حاکم وقت گیلان، در اختیار او قرار گرفت تا کار را شروع کند و در سال 1280ش. نخستین چای ایرانی در لاهیجان کشت شد.

کاشف السلطنه در حکومت پهلوی نام «چایکار» را برگزید و از طرف وزارت فواید عامه، کشت و تولید چای را در شهرهای گیلان و به ویژه لاهیجان توسعه داد. وی در سفری به چین صنعت چای آن کشور را مورد بررسی قرار داد و چهار چینی را استخدام کرد که مسلمان شدند، همسران ایرانی گرفتند و ساکن گیلان شدند. کاشف السلطنه در بازگشت از سفر، با همراهانش از بمبئی با کشتی به مقصد بوشهر حرکت کرد؛ روز چهارشنبه 28 فروردین 1308 وارد آن بندر شد و روز 31 فروردین در بین راه بوشهر به شیراز در گردنة «کتل ملو» بر اثر سقوط ماشینش به دره درگذشت. پیکر ایشان به گیلان و شهر لاهیجان منتقل و بر تپه‌ای مشرف به شهر به خاک سپرده شد .

اداره‌کل خدمات آرشیوی(ادارة ارتباطات آرشیوی) به مناسبت 31 فروردین، سالروز درگذشت کاشف السلطنه (پدر چای ایران)، نمایشگاهی مجازی با موضوع اسناد چای، شامل 16 عنوان با معرفی 22 برگ سند آماده‌سازی و در وبگاه سازمان تقدیم علاقه‌مندان کرده است.

 

گزارش توجیهی طرح هزینه مطالعه کارشناسی خارجی در خصوص کشت چای

  • شماره : ۰۰۲۹ -۰۱۴۰۷۷ -۲۲۰
  • تاریخ :